Vì sao tỷ giá USD/VND trên thị trường chợ đen lại "nổi sóng", bỏ xa kênh ngân hàng?

Tỷ giá USD/VND trên thị trường chợ đen bỏ xa kênh ngân hàng

Cập nhật chiều nay (4/2), tỷ giá tại thị trường tự do giao dịch ở ngưỡng 26.600 - 26.650 đồng/USD, đều tăng 50 đồng so với phiên trước đó.

Ghi nhận tại một số tiệm thu mua USD tại TP. Hồ Chí Minh, giá mua - bán USD dao động ở mức 26.100 - 26.300 đồng/USD. Bên cạnh đó, giá mua tùy thuộc độ mới, USD cũ/rách sẽ có giá thấp hơn.

Khảo sát tỷ giá USD hôm nay tại một số ngân hàng: Vietcombank niêm yết ở mức 25.790 - 26.180 đồng/USD; BIDV niêm yết ở mức 25.820 - 26.180 đồng/USD; Techcombank niêm yết ở mức 25.794 - 26.195 đồng/USD;...

Như vậy, giá USD bán ra tại thị trường "chợ đen" đắt hơn kênh ngân hàng từ 120 - 470 đồng - đã thu hẹp rất nhiều so với mức chênh lệch gần 5% tại hồi tháng 10/2025.

Điều đáng chú ý, trong khi tỷ giá tại hệ thống ngân hàng thương mại được điều tiết sát sao theo tỷ giá trung tâm và diễn biến của chỉ số DXY, thị trường tự do (chợ đen) thường xuyên chứng kiến những pha "lội ngược dòng" đầy bất ngờ.

Cụ thể, trong tuần từ ngày 26 - 30/1, tỷ giá trung tâm ghi nhận 5/5 điều chỉnh giảm giá, tương ứng "bốc hơi" 51 đồng so với phiên đầu tuần.

Trong khi đó, xét giá USD "chợ đen" niêm yết cao nhất trong tuần ở mức 26.600 - 26.650 đồng/USD mua - bán (tại phiên 26/1) với giá đáy của tuần ở mức 26.200 - 26.250 đồng/USD (trong phiên 28/1), chênh lệch đỉnh và đáy tuần qua lên tới 400 đồng/USD.

Vì sao tỷ giá USD/VND "chợ đen" lội ngược dòng?

Theo một số chuyên gia tài chính, sự lệch pha này không ngẫu nhiên mà là kết quả của sự tổng hòa các yếu tố từ tâm lý kỳ vọng đến cấu trúc đặc thù của thị trường phi chính thức.

Bàn luận về vấn đề này, TS. Phạm Hồng Linh - Khoa Ngân hàng - Học viện ngân hàng phân tích, khác với sự phản ứng tức thời của kênh ngân hàng trước các quyết định điều hành, thị trường tự do vận hành mạnh mẽ dựa trên tâm lý kỳ vọng.

Khi tỷ giá chính thức giảm, nếu nhà đầu tư tin rằng đây chỉ là nhịp điều chỉnh ngắn hạn, họ sẽ tận dụng "vùng giá thấp" để thu gom ngoại tệ. Lực cầu bắt đáy này vô tình đẩy giá giao dịch tự do tăng ngược chiều với xu hướng niêm yết tại các nhà băng.

Mặt khác, áp lực tăng giá tại thị trường tự do thường xuất phát từ dòng tiền dân sinh mang tính thời vụ như du học, chữa bệnh, du lịch và định cư. Đồng thời, sự thâm nhập của các hoạt động thanh toán hàng hóa tiểu ngạch và nhu cầu USD tiền mặt đột biến đã tạo nên một phân khúc cầu riêng biệt.

Thứ ba, thời gian qua, giá vàng thế giới tăng rất mạnh. Khi giá vàng thế giới và trong nước tăng nhanh, tâm lý trú ẩn mạnh lên; đồng thời chênh lệch giá trong nước–thế giới có thể làm nhu cầu USD tiền mặt tăng ở các kênh giao dịch phi chính thức (liên quan hoạt động kinh doanh vàng/nguồn cung vàng). Vì vậy, đây cũng được cho là một trong những yếu tố tác động đến giá USD ngoài thị trường tăng dù tỷ giá ngân hàng đang giảm.

Thứ tư, TS. Phạm Hồng Linh cho rằng, tỷ giá trung tâm giảm có thể phản ánh điều hành hoặc diễn biến USD quốc tế (DXY suy yếu), nhưng nếu nguồn cung USD tiền mặt trong nước khan hiếm cục bộ (thu đổi hạn chế, dòng tiền mặt vào/ra không đều). Thêm vào đó, khi lãi suất VND thấp/không đủ hấp dẫn, cộng với lo ngại rủi ro vĩ mô, một bộ phận có xu hướng giữ USD (và vàng) như tài sản phòng thủ. Kỳ vọng này có thể nâng cầu USD ngoài ngân hàng trong ngắn hạn, làm giá tăng ngược chiều vài phiên.

Thứ năm, tại thị trường tự do, nhiều điểm thu đổi/đại lý giao dịch ngắn hạn theo ngày. Khi tỷ giá ngân hàng giảm liên tục, những bên đã bán USD trước đó có thể mua bù lại lượng đã bán để cân trạng thái hoặc chốt sổ, khiến giá USD ngoài thị trường có những phiên bật tăng ngược chiều.

Ngoài ra, bà Linh cho rằng, giá ngoài thị trường thường có quán tính bám theo các mốc cao gần nhất. Khi giá giảm nhanh, người nắm USD có xu hướng “không muốn bán rẻ”, trong khi người mua lại kỳ vọng giá bật lại. Diễn biến này có thể khiến giá USD "chợ đen" đi ngang hoặc nhích lên vài phiên, tạo cảm giác “ngược dòng” so với kênh ngân hàng.

Cuối cùng, khi hoạt động thu đổi/giao dịch ngoài ngân hàng bị kiểm soát chặt hơn, chi phí trung gian và rủi ro tăng lên. Các yếu tố này thường được cộng vào giá chào, khiến tỷ giá thị trường tự do có thể cao hơn và biến động thất thường hơn, nhất là ở các phiên nguồn hàng mỏng.

Dự báo về tỷ giá năm 2026, ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu Thị trường và Kinh tế toàn cầu tại Ngân hàng UOB Singapore, nhận định, chính sách tiền tệ ôn hòa hơn của Fed sẽ là bệ đỡ cho tỷ giá Việt Nam.

Theo chuyên gia UOB, diễn biến tỷ giá đầu năm 2026 cho thấy NHNN tiếp tục kiên định với cách tiếp cận điều hành tỷ giá chủ động, linh hoạt và thận trọng. Việc phối hợp đồng bộ các công cụ chính sách giúp ổn định thị trường ngoại hối, hạn chế đầu cơ và tạo dư địa cho chính sách tiền tệ hỗ trợ tăng trưởng, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Do đó, ông Suan Teck Kin dự báo tỷ giá USD/VND sẽ giảm từ mức 26.300 (quý I/2026) xuống 26.100 đồng trong quý II/2026, 26.000 đồng trong quý III/2026 và 25.900 đồng trong quý IV/2026. Dự báo này phản ánh kỳ vọng đồng USD tiếp tục suy yếu trong năm 2026, trong bối cảnh tính độc lập của Fed ngày càng bị lung lay.

Ngày 24/10/2025, Ngân hàng Nhà nước đã có văn bản gửi Bộ Công an, Bộ Công thương, Thanh Tra Chính phủ về việc phối hợp quản lý hoạt động thị trường ngoại hối.
Theo NHNN, thời gian gần đây, trước diễn biến phức tạp của kinh tế thế giới, tỷ giá giữa đồng Việt Nam với đồng đô la Mỹ trên thị trường không chính thức có dấu hiệu biến động và xuất hiện sự chênh lệch với tỷ giá giao dịch trong hệ thống ngân hàng.
Để chủ động các biện pháp ổn định thị trường ngoại hối, hạn chế tối đa rủi ro cho hoạt động của hệ thống ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước thường xuyên chỉ đạo các tổ chức tín dụng thực hiện nghiêm túc quy định pháp luật về quản lý ngoại hối đối với hoạt động cung ứng dịch vụ ngoại hối.
Nhằm tăng cường phối hợp trong công tác quản lý nhà nước, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đề nghị Bộ Công an, Bộ Công thương, Thanh Tra Chính phủ chỉ đạo các đơn vị chức năng của Cơ quan thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát, quản lý hoạt động ngoại hối của các tổ chức, cá nhân trong nền kinh tế; kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm về quản lý ngoại hối, nhất là hoạt động mua, bán ngoại tệ trái pháp luật, hoạt động của thị trường ngoại hối không chính thức. Thực hiện các biện pháp để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật (nếu có) theo quy định.
Bên cạnh đó, NHNN đề nghị phối hợp cung cấp thông tin về các vụ việc, các trường hợp vi phạm quy định về quản lý ngoại hối để Ngân hàng Nhà nước Việt Nam kịp thời triển khai các biện pháp quản lý thị trường ngoại hối hiệu quả, đảm bảo an toàn cho hoạt động của hệ thống ngân hàng.

×