Vì sao Ukraine khao khát gia nhập EU, một quốc gia giàu có hơn lại quyết nói "không"?

Iceland nói "Không": Khi sự thịnh vượng chọn đứng ngoài liên minh

Trong lúc các nước ứng viên chấp nhận cải cách thể chế và thắt lưng buộc bụng để được kết nạp, Iceland – quốc gia giàu có và ổn định hơn phần lớn các nước thành viên hiện tại của EU – đã dứt khoát từ chối. Trong cuộc trưng cầu dân ý vừa diễn ra, đa số cử tri Iceland tiếp tục bác bỏ việc nối lại đàm phán gia nhập khối.

Dù vẫn gắn bó với thị trường chung thông qua Khu vực Kinh tế Châu Âu (EEA) và Khu vực Schengen, Iceland không muốn tiến xa hơn để trở thành một thành viên chính thức. Lý do rất thực tế: Đối với các nước nghèo hay đang phát triển, EU là chiếc mỏ neo địa chính trị, là nguồn quỹ hỗ trợ và công cụ cải cách thiết yếu. Nhưng với một quốc gia đã dư dả sự thịnh vượng và được NATO bảo trợ an ninh như Iceland, tư cách thành viên EU chỉ mang lại những giá trị chính trị trừu tượng, trong khi họ phải đánh đổi một phần chủ quyền quốc gia.

Yếu tố mang tính quyết định khiến đa số cử tri Iceland nói "không" chính là ngành đánh bắt cá. Khoảng 90% các công ty thủy hải sản nước này phản đối việc gia nhập EU, kiên quyết không để vùng biển của mình bị chi phối bởi Chính sách Thủy sản Chung (CFP) của Brussels. Đối với người Iceland, ngành thủy sản không đơn thuần là kinh tế mà gắn liền với bản sắc dân tộc và chủ quyền tối cao.

Nước đi này phản ánh một thực tế rằng Iceland, cũng như hai người hàng xóm giàu có là Na Uy và Thụy Sĩ, đã nắm trong tay những giải pháp thay thế hoàn hảo: hưởng trọn lợi ích kinh tế từ thị trường chung châu Âu mà không phải gánh chịu các ràng buộc và chi phí chính trị từ Brussels.

Thách thức lớn cho tham vọng mở rộng của Brussels

Giới ngoại giao Brussels từng kỳ vọng một lá phiếu "Có" từ Iceland sẽ là minh chứng hùng hồn cho thấy EU không chỉ hấp dẫn đối với các quốc gia đang tìm kiếm sự cứu trợ hoặc cải cách, mà còn có sức hút lớn với cả những nền kinh tế thịnh vượng.

Tuy nhiên, kết quả này đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo. Nó chứng minh một giới hạn mang tính cấu trúc của EU: sự hội nhập kinh tế sâu rộng không đồng nghĩa với việc các nước sẽ tự động chấp nhận hội nhập chính trị.

Đối với Ukraine, Moldova hay các nước Tây Balkan, câu trả lời khi gia nhập EU là vô cùng rõ ràng: an ninh, tài chính và động lực cải cách. Nhưng với Iceland, Na Uy hay Thụy Sĩ, bài toán lại hoàn toàn ngược lại.

Giới chuyên gia nhận định, ranh giới chia rẽ trong chính trị châu Âu hiện nay không còn nằm ở việc thân EU hay chống EU, mà xoay quanh bài toán: nên nắm giữ quyền lực bên trong các thể chế của Brussels, hay giữ quyền kiểm soát hoàn toàn khi đứng ngoài. Nếu muốn duy trì sức hút là một dự án địa chính trị hàng đầu, Brussels không chỉ đơn thuần yêu cầu các ứng viên phải thay đổi gì để gia nhập, mà còn phải chứng minh rõ ràng tư cách thành viên sẽ mang lại cho họ những giá trị thực chất gì.

×