Việt Nam có 6.750 hồ chứa thủy lợi, 700 hồ chứa thủy điện, tiềm năng nuôi trồng thủy sản trên hồ chứa thế nào?

Việt Nam có tiềm năng nuôi trồng thủy sản trên hồ chứa thế nào?

Việt Nam hiện có hệ thống hồ chứa quy mô rất lớn. Cả nước hiện có khoảng 6.750 hồ chứa thủy lợi đang hoạt động với tổng dung tích khoảng 14.5 tỷ m3 và hơn 700 hồ chứa thủy điện, trong đó 13 hồ chứa có diện tích mặt nước trên 5.000 ha. Tổng dung tích hồ chứa ước đạt trên 50 tỷ m3.

Các hồ chứa phân bố rộng khắp nhưng tập trung ở miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên. Bên cạnh chức năng chính như phát điện, cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, điều tiết lũ thượng nguồn, hồ chứa còn là nơi lưu giữ nguồn gen nguồn lợi thủy sản phong phú, có tiềm năng phát triển nuôi trồng thủy sản (NTTS), du lịch sinh thái và phát triển các dịch vụ khác góp phần tạo sinh kế và phát triển kinh tế xanh.

Theo ông Nhữ Văn Cẩn – Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dù có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển NTTS trên hồ chứa, tuy nhiên, sản xuất còn phân tán, quy mô nhỏ, chủ yếu do các hộ cá thể thực hiện, mang tính tự phát, chưa hình thành vùng sản xuất tập trung và liên kết chuỗi, chưa chuyển sang sản xuất hàng hóa.

Bên cạnh đó, hiệu quả sản xuất chưa cao, năng suất và giá trị còn thấp, chưa tương xứng với tiềm năng; các hình thức nuôi còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, mức độ thâm canh và ứng dụng kỹ thuật còn hạn chế.

Thiếu hạ tầng thiết yếu và dịch vụ hỗ trợ; chuỗi cung ứng chưa đồng bộ, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả sản xuất. Thiếu cơ sở dữ liệu về phân vùng nuôi và đánh giá sức tải môi trường; quản lý còn chồng chéo giữa các ngành, gây khó khăn trong tổ chức sản xuất.

Trước thực tế đó, để thúc đẩy phát triển NTTS trên hồ chứa, ngày 2/3/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Đề án số 707 về phát triển nuôi trồng thuỷ sản hồ chứa giai đoạn 2026-2030. Theo đó, mục tiêu đến năm 2030 đưa sản lượng trên 260.000 tấn/năm (nuôi lồng bè trên 190.000 tấn/năm, nuôi thả trực tiếp trên 70.000 tấn/năm. Giá trị khoảng 16.000 tỷ đồng/năm).

Đề án cũng đồng thời tạo việc làm cho khoảng trên 80.000 lao động với mức thu nhập bình quân từ nuôi trồng thủy sản hồ chứa tăng trên 50% so với năm 2025, trong đó số lao động là đồng bào dân tộc thiểu số đạt trên 30%. Trên 50% cơ sở nuôi tham gia tổ hợp tác, HTX hoặc tham gia chuỗi liên kết. Trên 5% số cơ sở nuôi lồng bè trên các hồ chứa áp dụng quy trình thực hành NTTS tốt (VietGAP hoặc tương đương) hoặc quy trình kỹ thuật tiên tiến, thân thiện môi trường; sử dụng vật liệu làm lồng bè thân thiện với môi trường.

Ngoài ra, 100% cơ sở NTTS trên hồ chứa cập nhật thông tin trên cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản.

NTTS hồ chứa trước cơ hội thành một trụ cột mới của kinh tế thủy sản

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, trước đây các hồ chứa chủ yếu phục vụ khai thác tự nhiên, hạ tầng nuôi trồng chưa được chú trọng. Tuy nhiên, xu hướng chuyển sang nuôi trồng đang tạo ra động lực tăng trưởng mới cho ngành.

Đặc biệt, cá rô phi đang nổi lên như một sản phẩm chiến lược với nhu cầu lớn từ các thị trường như Mỹ, Brazil và Trung Quốc. Dự kiến, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi có thể đạt trên 2 tỷ USD trong thời gian tới, tiệm cận với ngành cá tra, một ngành hàng đã phát triển gần 30 năm với kim ngạch khoảng 2,1–2,2 tỷ USD.

Tuy vậy, để đạt được mục tiêu này, bài toán không chỉ nằm ở mở rộng sản lượng mà còn ở nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Việc đầu tư hạ tầng, áp dụng khoa học công nghệ, cũng như tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị sẽ là yếu tố then chốt.

Song song đó, cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đặc biệt đối với nuôi biển và nuôi hồ chứa, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Đây cũng là cơ sở để giảm dần khai thác tự nhiên, chuyển mạnh sang nuôi trồng bền vững.

Năm 2026, tổng sản lượng thủy sản cả nước dự kiến đạt trên 10 triệu tấn, cho thấy xu hướng tăng trưởng tích cực. Trong đó, nuôi trồng tiếp tục là động lực chính, với vai trò ngày càng quan trọng của khu vực nội địa, đặc biệt là các hồ chứa. Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa còn góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là tại các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Về dài hạn, việc phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa không chỉ là câu chuyện của ngành thủy sản mà còn là bài toán quản lý tổng hợp tài nguyên nước. Sự phối hợp liên ngành, liên vùng sẽ đóng vai trò quyết định trong việc khai thác hiệu quả, bền vững nguồn tài nguyên này.

"Với nền tảng chính sách từ Đề án 707, cùng sự vào cuộc đồng bộ của các địa phương và doanh nghiệp, nuôi trồng thủy sản hồ chứa đang đứng trước cơ hội trở thành một trụ cột mới của kinh tế thủy sản nội địa, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong giai đoạn tới", ông Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ NNMT Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, nguyên tắc và quan điểm phát triển nuôi trồng thủy sản hồ chứa theo hướng hiệu quả, bền vững, bảo đảm hài hòa với các mục tiêu sử dụng nước khác, theo hướng tích hợp đa giá trị.

Trong thời gian tới, Bộ NNMT sẽ tập trung chỉ đạo triển khai 3 nhóm giải pháp ưu tiên. Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và xây dựng bộ tiêu chí, quy hoạch để quản lý nuôi trồng thuỷ sản hồ chứa một cách thống nhất. Thứ hai, triển khai một số mô hình nuôi lồng công nghệ cao và mô hình đồng quản lý gắn với sinh kế bền vững để tạo đột phá sản xuất và lan tỏa.

Ưu tiên thứ ba là đầu tư hạ tầng thiết yếu và hỗ trợ chuyển đổi nghề cho người dân, đặc biệt tại các vùng hồ trọng điểm, qua đó hình thành vùng sản xuất hàng hóa và chuỗi giá trị thủy sản hồ chứa.

×