Việt Nam đang chờ đợi thương vụ IPO quy mô lớn đầu tiên của một doanh nghiệp FDI

Tại tọa đàm "Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam", ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), đã chia sẻ định hướng phát triển thị trường chứng khoán cũng như kế hoạch thúc đẩy nguồn cung thông qua việc khuyến khích doanh nghiệp FDI niêm yết trong thời gian tới.

Theo ông Thu, Bộ Tài chính đang trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045. Hiện đề án chưa được phê duyệt chính thức, song đã xác định nhiều mục tiêu quan trọng đối với thị trường chứng khoán.

Một trong những mục tiêu là duy trì xếp hạng thị trường theo chuẩn FTSE Russell, đồng thời hướng tới được MSCI và FTSE Russell nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi ở cấp cao hơn.

Đề án cũng đặt mục tiêu giá trị huy động vốn bình quân đạt khoảng 2 triệu tỷ đồng mỗi năm, trong đó doanh nghiệp huy động qua thị trường chứng khoán khoảng 5,4 triệu tỷ đồng.

Đến năm 2030, giá trị tài sản đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài dự kiến đạt khoảng 15% GDP, còn tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP. Xa hơn, đến năm 2045, quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán được kỳ vọng tương đương 120% GDP, trong khi dư nợ thị trường trái phiếu đạt 60% GDP.

Mới có 11 doanh nghiệp FDI lên sàn

Theo số liệu UBCKNN cập nhật, đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam đạt khoảng 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP.

Dù vậy, theo ông Hoàng Văn Thu, sự hiện diện của doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán vẫn còn rất hạn chế.

Đến nay, mới có 11 doanh nghiệp FDI niêm yết hoặc đăng ký giao dịch kể từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam đi vào hoạt động. Tính đến cuối năm 2025, nhóm doanh nghiệp này có tổng vốn điều lệ 12.629 tỷ đồng, tổng tài sản 44.696 tỷ đồng, chỉ tương ứng 0,15% vốn điều lệ và 0,48% tổng tài sản của toàn thị trường.

Từ năm 2017 đến nay, có thêm 4 doanh nghiệp FDI chuyển đổi để trở thành công ty đại chúng nhưng chưa có trường hợp nào thực hiện niêm yết hoặc đăng ký giao dịch.

Trước thực trạng này, UBCKNN định hướng thu hút các doanh nghiệp FDI sau khi không còn vướng các điều kiện riêng về chuyển đổi mô hình và chuyển nhượng cổ phần tham gia thị trường chứng khoán, nhằm huy động vốn mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam thông qua IPO gắn với niêm yết.

Khối ngoại bán ròng nhưng giá trị nắm giữ vẫn tăng

Cũng tại tọa đàm, ông Thomas Nguyen, Giám đốc Khối Thị trường Toàn cầu của Chứng khoán SSI cho biết, trong vài năm gần đây nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 10 tỷ USD trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Riêng năm 2025, giá trị bán ròng khoảng 6 tỷ USD, còn từ đầu năm 2026 đến thời điểm diễn ra sự kiện vào khoảng 3 tỷ USD.

Tuy nhiên, giá trị cổ phiếu do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ (quy đổi theo USD) vẫn tăng từ 42,9 tỷ USD cuối năm 2024 lên 44,2 tỷ USD vào cuối tháng 6/2026.

Theo đại diện SSI, điều này xuất phát từ hai nguyên nhân.

Thứ nhất, dù thị trường năm nay có giai đoạn đi ngang hoặc điều chỉnh nhẹ, chứng khoán Việt Nam vẫn tăng khoảng 60% trong hai năm qua. Vì vậy, dù khối ngoại bán ra một phần danh mục, giá trị phần cổ phiếu còn nắm giữ vẫn tăng theo mặt bằng giá.

Thứ hai, số lượng doanh nghiệp niêm yết mới cùng sự gia tăng quy mô vốn hóa đã mở rộng quy mô tài sản có thể đầu tư. Do đó, dù bán ròng trên thị trường thứ cấp, tổng giá trị tài sản do khối ngoại nắm giữ vẫn có thể tăng khi quy mô thị trường mở rộng.

Theo ông Thomas Nguyen, nhà đầu tư nước ngoài vẫn hiện diện tại Việt Nam và đang chuẩn bị quay trở lại. Khi Việt Nam chính thức được đưa vào rổ chỉ số FTSE sau nâng hạng, xu hướng dòng vốn có thể thay đổi so với giai đoạn bán ròng hiện nay.

Lãnh đạo SSI cũng nhận định, thị trường chứng khoán Việt Nam từ trước đến nay chủ yếu được dẫn dắt bởi nhà đầu tư cá nhân. Nhóm này vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì thanh khoản và hấp thụ nguồn cung.

Dù khối ngoại liên tục bán ròng, thị trường vẫn duy trì sự ổn định tương đối. Theo ông, thị trường đã tăng khoảng 41% trong năm 2025, cho thấy khả năng chống chịu đã cải thiện đáng kể so với trước đây.

Tuy nhiên, Việt Nam đang hướng đến một cơ cấu thị trường cân bằng hơn với sự gia tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức.

Theo Quyết định 3168, đến năm 2030, nhà đầu tư cá nhân dự kiến chiếm khoảng 70% giao dịch, trong khi nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài chiếm 30%. Sau năm 2030, tỷ trọng này sẽ tiếp tục dịch chuyển lên 40% đối với nhà đầu tư tổ chức và nước ngoài.

Tại SSI, khách hàng tổ chức hiện chiếm khoảng 30% tổng giá trị giao dịch, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 15% của toàn thị trường. Riêng năm 2026, công ty đã mở mới 185 tài khoản tổ chức, tăng 65% so với cùng kỳ, chủ yếu đến từ Mỹ và châu Âu.

Đáng chú ý, khoảng 50% giao dịch của khách hàng tổ chức tại SSI hiện là giao dịch định lượng. Theo ông Thomas Nguyen, tại Mỹ, giao dịch định lượng cũng chiếm hơn một nửa hoạt động trên thị trường.

Nhóm nhà đầu tư này đòi hỏi thanh khoản lớn hơn, chất lượng khớp lệnh tốt hơn, hạ tầng công nghệ hiện đại và hệ thống vận hành ổn định. Do đó, sự gia tăng của dòng vốn tổ chức không chỉ làm thay đổi cơ cấu sở hữu mà còn tạo áp lực nâng cấp chất lượng vận hành của thị trường.

Theo ông, nếu giai đoạn đầu của thị trường chứng khoán là hình thành thị trường, giai đoạn tiếp theo là xây dựng thanh khoản thì giai đoạn hiện nay là nâng cao khả năng tiếp nhận dòng vốn tổ chức quốc tế.

Dòng vốn có xu hướng tập trung vào cổ phiếu vốn hóa lớn

Theo SSI, cùng với sự gia tăng của dòng vốn tổ chức, dòng tiền trên thị trường ngày càng tập trung vào các doanh nghiệp vốn hóa lớn.

Từ năm 2024 đến nay, tỷ trọng vốn hóa của Vingroup trong VN-Index đã tăng từ 3% lên 19%. Tỷ trọng của 5 cổ phiếu lớn nhất thị trường tăng từ 26% lên 39%, trong khi nhóm VN30 tăng từ 69% lên 73%.

Theo ngành, nhóm ngân hàng hiện chiếm khoảng 37% vốn hóa VN-Index, còn bất động sản chiếm khoảng 31%.

Ông Thomas Nguyen cho rằng đây là xu hướng phổ biến tại các thị trường mới nổi, khi dòng vốn tổ chức và các quỹ đầu tư thụ động thường ưu tiên những cổ phiếu có vốn hóa lớn, thanh khoản cao và tỷ trọng lớn trong các bộ chỉ số.

Ông dẫn ước tính của SSI cho biết trong 12 tháng tới, bắt đầu từ tháng 9, một tổ chức như Vanguard có thể phân bổ khoảng 2 tỷ USD vào thị trường Việt Nam. Trong đó, khoảng 770 triệu USD có thể được phân bổ vào cổ phiếu VIC theo tỷ trọng chỉ số.

Theo ông, việc phân bổ này chủ yếu tuân theo cơ chế vận hành của các quỹ đầu tư thụ động thay vì phụ thuộc vào quan điểm của chuyên gia phân tích. Vì vậy, các doanh nghiệp vốn hóa lớn có thể hưởng lợi khi dòng vốn này gia tăng sau quá trình nâng hạng.

Tuy nhiên, mức độ tập trung vốn hóa hiện nay cho thấy thị trường cần thêm các doanh nghiệp niêm yết ở nhiều lĩnh vực khác nhau để phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu nền kinh tế, thay vì chủ yếu tập trung vào ngân hàng, bất động sản và một số tập đoàn lớn.

Cũng theo vị chuyên gia này, Việt Nam vẫn đang chờ đợi thương vụ IPO quy mô lớn đầu tiên của một doanh nghiệp FDI. Hiện khu vực FDI đóng góp khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu, nhưng gần như chưa hiện diện trên sàn chứng khoán.

“Một thương vụ IPO FDI thành công không chỉ bổ sung hàng hóa chất lượng cho thị trường mà còn góp phần nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, mở rộng cơ hội đầu tư và khẳng định khả năng đáp ứng các doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn quốc tế của thị trường vốn Việt Nam”, ông Thomas Nguyen nhận định.

×