Việt Nam đổi mới toàn diện tư duy “phát triển kinh tế biển” sang “xây dựng quốc gia biển mạnh”

Sáng nay 29/7, thay mặt Bộ Chính trị, ông Nguyễn Thanh Nghị, Uỷ viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Chiến lược và Chính sách Trung ương đã trình bày Nghị quyết của Trung ương về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vừa được tổ chức thành công từ ngày 20-24/7.

Theo Trưởng Ban Chính sách và Chiến lược Trung ương, việc xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là nhiệm vụ chiến lược của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị; đồng thời là quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của mọi tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

"Phát triển kinh tế biển" chưa xứng tầm chiến lược, tiềm năng và lợi thế

Ông Nghị cho biết, kinh tế biển tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế. Hạ tầng, cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp và đô thị ven biển được quan tâm đầu tư; điều tra cơ bản, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ biển được chú trọng. Đời sống người dân vùng ven biển, hải đảo từng bước cải thiện. Quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hợp tác quốc tế được củng cố, góp phần giữ vững chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia và bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước.

Tuy nhiên, mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Nhận thức về vị trí, vai trò của biển ở một số nơi chưa đầy đủ; quản trị biển chưa theo kịp yêu cầu. Thể chế, chính sách còn thiếu đồng bộ, hiệu lực quản lý nhà nước hạn chế, chức năng, nhiệm vụ còn chồng chéo.

Kinh tế biển phát triển chưa tương xứng tiềm năng, lợi thế; cơ cấu ngành chuyển dịch chậm, năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh chưa cao. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, điều tra cơ bản và phát triển nguồn nhân lực biển chưa đáp ứng yêu cầu.

Môi trường, hệ sinh thái và đa dạng sinh học biển chịu nhiều sức ép; ô nhiễm, suy giảm nguồn lợi thủy sản, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xói lở bờ biển diễn biến phức tạp. Việc khắc phục cảnh báo thẻ vàng IUU còn chậm. Đời sống một bộ phận cư dân ven biển, hải đảo còn khó khăn, trong khi giá trị văn hóa biển chưa được phát huy đầy đủ.

Trong bối cảnh dư địa phát triển trên đất liền ngày càng tiệm cận giới hạn, Việt Nam có vùng biển rộng hơn 1 triệu km², gấp khoảng 3 lần diện tích đất liền. Biển không chỉ là không gian sinh tồn, phát triển chiến lược và cửa ngõ giao lưu quốc tế, mà còn là bộ phận quan trọng cấu thành sức mạnh tổng hợp quốc gia. Vì vậy, phát triển hướng biển là xu thế tất yếu, yêu cầu khách quan để mở rộng không gian phát triển đất nước.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đổi mới quản trị quốc gia cũng đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý theo ngành, lĩnh vực sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển dựa trên dữ liệu số và quy hoạch không gian biển.

Tư duy cần chuyển từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế biển sang xây dựng quốc gia biển mạnh dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khai thác hiệu quả dữ liệu biển.

Trong khi đó, biển và đại dương ngày càng trở thành không gian cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, gắn với quốc phòng, an ninh, tài nguyên, năng lượng, chuỗi cung ứng và các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống.

Biển Đông tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, tác động trực tiếp đến hòa bình, ổn định và phát triển đất nước. Do đó, biển phải được nhìn nhận không chỉ là không gian tài nguyên, kinh tế mà còn là không gian chiến lược tổng hợp về quốc phòng, an ninh, khoa học, công nghệ, văn hóa, đối ngoại và hội nhập quốc tế.

Trên cơ sở đó, tư duy mới về xây dựng quốc gia biển mạnh được xác định với những chuyển hướng quan trọng. Trước hết là chuyển từ tư duy phát triển kinh tế biển sang phát triển không gian biển quốc gia; từ khai thác biển sang làm giàu từ biển; từ phát triển ngành riêng lẻ sang phát triển liên ngành; từ dựa vào tài nguyên sang dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tri thức.

Bộ Chính trị xác định, mục tiêu không chỉ là phát triển các ngành kinh tế biển mà phải xây dựng năng lực quản trị biển hiện đại, kinh tế biển phát triển, khoa học - công nghệ biển tiên tiến, năng lực bảo vệ chủ quyền biển đảo và vị thế quốc tế về biển; khai thác, quản trị và phát huy hiệu quả toàn bộ không gian biển quốc gia, đưa biển trở thành một trong những trụ cột quan trọng của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Biển cũng được định vị là một trong những động lực chiến lược thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, trở thành không gian tăng trưởng mới, nơi hình thành các cực tăng trưởng, ngành kinh tế và động lực phát triển mới.

Những lĩnh vực được ưu tiên gồm: Kinh tế hàng hải hiện đại, kinh tế biển xanh, logistics biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi, khai thác bền vững khoáng sản biển, nuôi biển công nghiệp, đô thị biển, công nghiệp công nghệ cao ven biển, công nghệ sinh học biển và các ngành kinh tế đại dương mới.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu cho phát triển biển, với trọng tâm làm chủ dữ liệu và công nghệ biển. Việt Nam sẽ chú trọng dữ liệu biển quốc gia, bản đồ số đại dương, trí tuệ nhân tạo trong quản trị biển, công nghệ biển sâu, quan trắc biển và hệ thống giám sát biển thông minh.

Một yêu cầu xuyên suốt là kết hợp chặt chẽ phát triển kinh tế biển với củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Mọi quy hoạch, chiến lược, chương trình phát triển biển phải đồng thời phục vụ bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và bảo vệ lợi ích quốc gia trên biển.

Cùng với đó, Nghị quyết Bộ Chính trị xác định Việt Nam hướng tới mô hình quản trị biển hiện đại, thống nhất, liên thông, dựa trên dữ liệu và quy hoạch không gian biển quốc gia; quản trị đồng bộ mặt biển, đáy biển, lòng đất dưới biển, các đảo, vùng ven biển và vùng trời trên biển, đồng thời tăng cường kết nối đất liền với biển đảo, hài hòa giữa phát triển kinh tế, quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường.

Nghị quyết mới cũng đặt yêu cầu các chủ trương phải được cụ thể hóa bằng chương trình hành động rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm; có cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện.

Quốc gia biển mạnh là chiến lược lâu dài, gắn với bảo vệ Tổ quốc

Về quan điểm chỉ đạo, xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh được xác định là chiến lược phát triển lâu dài, gắn chặt với xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Việt Nam phải có nền quản trị biển hiện đại, kinh tế biển phát triển, khoa học - công nghệ biển tiên tiến, môi trường bền vững, văn hóa giàu bản sắc, cộng đồng cư dân giàu mạnh, quốc phòng - an ninh được giữ vững và hội nhập quốc tế thực chất, hiệu quả.

Đồng thời, phải chuyển mạnh từ khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia hướng biển; từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia.

Hoàn thiện thể chế được coi là đột phá chiến lược để khơi thông tiềm năng, hình thành các cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế và hành lang kinh tế biển, gắn kết đất liền - biển - hải đảo và các không gian phát triển mới.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực chính; khai thác tài nguyên biển phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái, phát triển xanh, thông minh và trong giới hạn sức chịu tải của đại dương, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Đến năm 2030, Nghị quyết đặt ra 6 nhóm mục tiêu về kinh tế; phát triển không gian và hạ tầng biển; khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quản trị không gian biển, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; văn hóa, xã hội; quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Để thực hiện, 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp lớn được xác định, từ đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, huy động nguồn lực, phát triển doanh nghiệp biển, đột phá các ngành kinh tế biển hiện đại đến xây dựng hạ tầng, bảo vệ hệ sinh thái, phát triển văn hóa biển và bảo đảm quốc phòng, an ninh, tăng cường hội nhập quốc tế.

×