Việt Nam và khát vọng tự chủ công nghệ trong kỷ nguyên mới

Cuối tháng 4 vừa qua, Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel (Viettel High Tech – VHT), thuộc Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội Viettel, chính thức đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân nhân dịp kỷ niệm 15 năm ngày truyền thống.

Đây không chỉ là sự ghi nhận cho những thành tích đặc biệt xuất sắc của một doanh nghiệp công nghệ quốc phòng mà còn phản ánh một chuyển động lớn hơn: Khát vọng làm chủ công nghệ lõi của Việt Nam đang dần trở thành hiện thực.

Từ một đơn vị nghiên cứu với xuất phát điểm gần như con số 0, Viettel High Tech hiện đã phát triển hơn 120 sản phẩm công nghệ cao, làm chủ trên 300 công nghệ lõi và sở hữu hơn 300 bằng sở hữu trí tuệ, trong đó có khoảng 30 sáng chế được bảo hộ độc quyền tại Mỹ.

Đặc biệt, việc doanh nghiệp Việt Nam tự nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều trang thiết bị quân sự hiện đại mang ý nghĩa rất lớn. Điều đó không chỉ giúp bảo đảm bí mật quốc phòng, phù hợp với điều kiện tác chiến riêng của Quân đội nhân dân Việt Nam, mà còn trực tiếp nâng cao năng lực tự chủ quốc gia trong lĩnh vực chiến lược.

Hình ảnh các khí tài “Made in Vietnam” xuất hiện trong những lễ duyệt binh lớn của đất nước giờ đây không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng về sức mạnh quân sự, mà còn cho thấy một năng lực mới: năng lực làm chủ công nghệ quốc gia.

Những bước tiến ấy cũng cho thấy tính cấp thiết của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nếu không bứt phá về công nghệ, nguy cơ tụt hậu sẽ ngày càng lớn.

Không chỉ trong lĩnh vực quốc phòng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đang cho thấy khả năng bước vào những ngành công nghiệp mà trước đây từng bị xem là “ngoài tầm với”.

Một ví dụ tiêu biểu là VinFast. Nhiều năm trước, nguyên Bộ trưởng Công nghiệp Đặng Vũ Chư từng nhận định rằng một quốc gia gần 100 triệu dân mà không sản xuất nổi ô tô thì rất khó nói đến thành công của công nghiệp hóa.

Sau thất bại của Vinaxuki, nhiều người từng nghi ngờ khả năng xây dựng ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Tuy nhiên, VinFast đã lựa chọn một hướng đi táo bạo hơn: chuyển hẳn sang xe điện chỉ sau vài năm phát triển xe xăng.

Dù vẫn còn đối mặt nhiều áp lực tài chính, VinFast đang cho thấy tốc độ tăng trưởng mạnh về quy mô sản xuất và thị phần. Năm 2025, hãng bàn giao gần 197.000 ô tô điện trên toàn cầu, tăng hơn gấp đôi so với năm trước, đồng thời giữ vị trí dẫn đầu thị trường ô tô Việt Nam.

Câu chuyện của VinFast cho thấy nếu có đủ tầm nhìn, tiềm lực tài chính và quyết tâm dài hạn, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể tham gia vào những ngành công nghiệp công nghệ cao vốn lâu nay do các tập đoàn quốc tế thống trị.

Một ví dụ khác là Q&T Polymer Việt Nam – Doanh nghiệp đã đầu tư hàng chục triệu USD để sản xuất thành công giấy nền polymer đa lớp phục vụ in tiền.

Đây là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến an ninh tiền tệ quốc gia. Sau nhiều năm phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn cung nước ngoài, Việt Nam nay đã có doanh nghiệp nội địa đủ năng lực sản xuất sản phẩm chiến lược này với chất lượng đạt chuẩn quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, các doanh nghiệp nội địa thường phải đối mặt với áp lực rất lớn từ các tập đoàn ngoại, kể cả chiến thuật giảm giá để bảo vệ thị phần. Tuy nhiên, nếu sản phẩm trong nước đã đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật và chất lượng, việc ưu tiên sử dụng hàng Việt không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là yêu cầu chiến lược.

Thực tế, trong thế kỷ XXI, độc lập dân tộc không còn chỉ được đo bằng lãnh thổ hay sức mạnh quân sự. Một quốc gia muốn thực sự độc lập cần phải tự chủ trong các lĩnh vực cốt lõi như công nghệ, năng lượng, quốc phòng, hạ tầng số và chuỗi cung ứng chiến lược.

Một nền kinh tế dù tăng trưởng nhanh nhưng phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài vẫn có nguy cơ bị động. Ngược lại, khi làm chủ được công nghệ lõi, xây dựng được doanh nghiệp công nghệ mạnh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nội địa, vị thế quốc gia sẽ thay đổi căn bản.

Từ Viettel High Tech đến VinFast hay Q&T Polymer Việt Nam, có thể thấy Việt Nam đang từng bước tạo ra những dấu mốc quan trọng trên hành trình tự chủ công nghệ.

Đó không chỉ là câu chuyện kinh tế hay công nghiệp. Đó còn là nền tảng để xây dựng một quốc gia độc lập, tự cường và đủ năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên công nghệ toàn cầu.

×