Việt Nam xuất khẩu một loài tôm gần 600 triệu USD, Trung Quốc mua 98% nhưng phải nhập giống từ Indonesia

Tôm hùm xuất khẩu tốt... nhưng thiếu con giống

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), xuất khẩu tôm tiếp tục trở thành điểm sáng với kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026 đạt 2,3 tỷ USD, tăng 13,6% và chiếm 40,5% tổng kim ngạch thủy sản.

Đây hiện là nhóm hàng đóng góp lớn nhất vào mức tăng chung của toàn ngành, đồng thời vẫn là mặt hàng có vai trò quyết định đối với mục tiêu tăng trưởng cả năm.

Đặc biệt, không chỉ các mặt hàng quen thuộc như tôm sú, tôm thẻ mà ngay cả tôm hùm cũng ghi nhận kết quả tích cực, với kim ngạch xuất khẩu nửa đầu năm đạt khoảng 585 triệu USD, tăng 44,3% so với cùng kỳ. Quy mô này tương đương hơn 10% tổng xuất khẩu thủy sản và gần 25% tổng xuất khẩu tôm của Việt Nam.

Trung Quốc hiện là thị trường chi phối gần như toàn bộ đầu ra tôm hùm Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc đạt khoảng 841 triệu USD, chiếm hơn 98% tổng kim ngạch.

Đến giai đoạn 6 tháng đầu năm nay, Trung Quốc tiếp tục chiếm khoảng 98,5% xuất khẩu tôm hùm Việt Nam.

Thực tế, trong năm 2025, Trung Quốc nhập khoảng 69.800 tấn tôm hùm, trong đó Việt Nam cung cấp khoảng 24.100 tấn, chiếm 34,5% và trở thành nguồn cung lớn nhất. Với cơ cấu xuất khẩu chủ yếu là tôm hùm xanh sống, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết Việt Nam đang là nguồn cung nổi bật nhất trong phân khúc tôm hùm nhiệt đới sống vào Trung Quốc.

Theo VASEP, cơ hội của tôm hùm Việt Nam đến từ nhiều yếu tố như vị trí địa lý gần Trung Quốc, thuận lợi vận chuyển hàng sống, thời gian giao hàng ngắn, chi phí logistics cạnh tranh và sản phẩm phù hợp với phân khúc nhà hàng tầm trung - cao cấp.

Bên cạnh đó, biến động thương mại, thuế quan và cạnh tranh giữa các nguồn cung như Canada, Mỹ, Australia, trong đó có cạnh tranh về giá, cũng tạo ra khoảng trống thị trường để tôm hùm Việt Nam củng cố vị thế.

Dù xuất khẩu tôm hùm mỗi năm mang về xấp xỉ trên dưới 1 tỷ USD, tuy nhiên, người nuôi trong nước vẫn đang phải đối mặt bài toán thiếu giống.

Tại Hội nghị phát triển nuôi và tiêu thụ tôm hùm bền vững do Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ NN&MT) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa tổ chức, ngày 8/8, nhiều đại biểu cho biết nguồn cung khan hiếm khiến giá giống tăng khoảng 10.000-20.000 đồng/con so với năm 2025, hiện dao động khoảng 45.000-70.000 đồng/con tùy loài, kích cỡ và thời điểm.

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhu cầu tôm hùm giống phục vụ nuôi thương phẩm trên cả nước khoảng 100-120 triệu con mỗi năm, trong khi nguồn giống khai thác tự nhiên trong nước chỉ đáp ứng khoảng 8-12 triệu con, tương đương khoảng 10% nhu cầu.

Mặt khác, công nghệ sản xuất giống nhân tạo của Việt Nam hiện chưa hoàn thiện, trong khi nguồn giống nhập khẩu chính ngạch chưa được khơi thông.

Theo báo cáo, trong 6 tháng đầu năm 2026 chưa có lô tôm hùm giống nhập khẩu chính ngạch phục vụ nuôi thương phẩm.

Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu đòi hỏi ngày càng khắt khe, tiêu biểu như yêu cầu chứng minh nguồn gốc hợp pháp (F2) đối với tôm hùm bông. Thói quen nuôi lồng bè truyền thống và sử dụng thức ăn tươi sống khiến vùng nuôi đối mặt với nguy cơ ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh và tỷ lệ hao hụt cao (khoảng 30 - 35%).

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa cho biết, nhu cầu giống tôm hùm mỗi năm khoảng 60-70 triệu con. Năm 2025, địa phương nhập khoảng 33,07 triệu con. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 137.136 lồng nuôi, sản lượng đạt 10.270,5 tấn.

Đề xuất xây dựng cơ sở ương giống tại Indonesia

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho hay, không chỉ thiếu giống, ngành nuôi tôm hùm còn đối mặt nguy cơ phát triển nóng. tình trạng nuôi tự phát, vượt quy hoạch và sức tải môi trường tại một số vùng nuôi làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm, dịch bệnh.

Việc sử dụng thức ăn tươi sống vẫn phổ biến do chưa có thức ăn công nghiệp phù hợp, kéo theo nguy cơ tăng chi phí, phát sinh dịch bệnh và gây ô nhiễm môi trường.

Để giải bài toán nguồn giống, ông Nguyễn Hữu Dũng, Tổng Thư ký Hội Thủy sản Việt Nam phân tích, Indonesia là nguồn cung tôm hùm giống chính cho Việt Nam nhưng chính sách quản lý tại đây liên tục biến động. Theo quy định KP 7/2024 của nước này, họ chỉ cho phép xuất khẩu tôm hùm sống trên 50g và yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài đầu tư cơ sở ươm giống bản địa.

Nhằm vượt qua rào cản này, ông Dũng đề xuất mô hình liên doanh hai giai đoạn: xây dựng cơ sở tại Indonesia để ương tôm từ 0,2g lên 5g nhằm kiểm soát chất lượng, sau đó mới chuyển về Việt Nam dưỡng lên trên 20g trước khi cung ứng cho người nuôi.

Còn theo đại diện VASEP, để phát triển bền vững, cần đưa tôm hùm trở thành ngành hàng thủy sản chiến lược, xây dựng thương hiệu tôm hùm Việt Nam và tháo gỡ các rào cản về loài, nguồn gốc, hồ sơ khoa học và truy xuất.

VASEP cũng đề xuất chuẩn hóa chuỗi từ vùng nuôi, hướng dẫn người nuôi và doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường, đồng thời xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và bộ thông tin thị trường chuyên biệt về tôm hùm Việt Nam.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu, mà là xây dựng ngành tôm hùm có nguồn giống ổn định, vùng nuôi được quản lý, sản xuất an toàn, truy xuất được nguồn gốc và giảm rủi ro khi thị trường xuất khẩu thay đổi.

Ông Trần Đình Luân cho biết, tôm hùm là đối tượng nuôi chủ lực trong chiến lược phát triển nuôi biển quốc gia, hướng tới mục tiêu duy trì tăng trưởng giá trị sản xuất 8%/năm và đóng góp khoảng 15% kim ngạch xuất khẩu thủy sản vào năm 2030.

Để đạt mục tiêu này và thực hiện hiệu quả Quyết định 1664/QĐ-TTg cùng Nghị quyết 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, toàn ngành cần chuyển dịch mạnh mẽ từ chiều rộng sang chiều sâu. Lấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo làm động lực thúc đẩy theo tinh thần Nghị quyết 57.

Bên cạnh đó, cần tập trung quản lý vùng nuôi theo đúng sức tải môi trường, nhân rộng mô hình hợp tác xã liên kết chuỗi giá trị, lấy chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc làm cốt lõi để đưa ngành tôm hùm phát triển hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế.

×