Võ Tắc Thiên đã lập thái tử họ Lý, vì sao vẫn xảy ra cuộc chính biến Thần Long?

Võ Tắc Thiên đã lập thái tử họ Lý, vì sao vẫn xảy ra cuộc chính biến Thần Long?

Suốt hơn hai nghìn năm lịch sử phong kiến Trung Hoa, hiếm có cuộc chuyển giao quyền lực nào kỳ lạ như cuộc chính biến Thần Long (705). Điều khiến hậu thế luôn băn khoăn là: Võ Tắc Thiên vốn đã lập Lý Hiển – con trai mình – làm thái tử, vậy vì sao phe họ Lý vẫn phải liều mạng phát động binh biến?

Nếu ngai vàng sớm muộn cũng trở về nhà Đường, chẳng phải chỉ cần chờ Võ Tắc Thiên qua đời là mọi việc sẽ kết thúc hay sao?

Thực tế, những gì diễn ra trong những năm cuối đời của nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc đã khiến triều đình rơi vào tình trạng mà nhiều sử gia gọi là “trước cơn bão lớn”.

Năm 690, Võ Tắc Thiên chính thức xưng đế, lập ra nhà Chu, thay thế nhà Đường. Khi ấy bà đã 67 tuổi – độ tuổi rất cao đối với một quân chủ thời cổ đại. Tuy nhiên, nhờ tài năng chính trị và ý chí sắt đá, bà vẫn kiểm soát chặt chẽ toàn bộ triều chính.

Trong hơn mười năm đầu trị vì, Võ Tắc Thiên tiếp tục sử dụng nhiều nhân tài như Địch Nhân Kiệt, Diêu Sùng, Tống Cảnh…, khiến đất nước vẫn duy trì được sự ổn định.

Điều đáng chú ý là, dù lập nên triều Chu, Võ Tắc Thiên không lựa chọn con cháu họ Võ làm người kế vị.

Sau nhiều lần cân nhắc, bà vẫn đưa người con trai thứ ba là Lý Hiển trở lại ngôi vị thái tử.

Quyết định ấy khiến rất nhiều người tin rằng sau khi Võ Tắc Thiên qua đời, thiên hạ chắc chắn sẽ quay về với họ Lý.

Nhưng mọi chuyện lại không đơn giản như vậy.

Bước sang tuổi ngoài 70, sức khỏe của Võ Tắc Thiên suy giảm nhanh chóng.

Khác với giai đoạn đầu đầy quyết đoán, nữ hoàng đế bắt đầu ít xuất hiện trước triều đình hơn. Phần lớn thời gian bà ở trong cung dưỡng bệnh, giao nhiều công việc cho cận thần.

Chính khoảng trống quyền lực ấy đã tạo điều kiện cho hai anh em Trương Dịch Chi và Trương Xương Tông nổi lên.

Theo Tư trị thông giám, hai người vốn nhờ ngoại hình tuấn tú mà được Võ Tắc Thiên sủng ái. Ban đầu, họ chỉ là những người hầu cận trong hậu cung. Nhưng theo thời gian, quyền lực của họ ngày càng lớn.

Nhiều quan lại muốn tâu việc quốc gia trước tiên phải thông qua hai anh em họ Trương. Không ít chiếu lệnh cũng chịu ảnh hưởng từ họ.

Trong dân gian, người ta thậm chí truyền nhau câu nói rằng: "Muốn gặp thiên tử, trước phải qua cửa họ Trương”.

Dù câu nói này chưa được sử sách xác nhận, nhưng nó phản ánh phần nào ảnh hưởng rất lớn của hai anh em trong những năm cuối triều Võ Chu.

Sự lộng quyền ấy khiến cả triều đình chia rẽ sâu sắc. Một bên là phe ủng hộ họ Võ. Một bên là các cựu thần trung thành với nhà Đường.

Ở giữa là thái tử Lý Hiển – người trên danh nghĩa là người kế vị nhưng gần như không có thực quyền.

Thậm chí, nhiều tài liệu cổ còn ghi lại rằng các thành viên hoàng tộc họ Lý luôn sống trong tâm trạng lo sợ.

Bởi chỉ cần Võ Tắc Thiên thay đổi ý định, ngôi vị thái tử hoàn toàn có thể đổi chủ.

Điều khiến nhiều người lo ngại hơn cả là quyền lực của hai anh em họ Trương dường như không còn dừng ở việc tham dự triều chính.

Một số ghi chép hậu thế và giai thoại dân gian cho rằng họ từng chèn ép các thành viên hoàng tộc họ Lý, thậm chí ép một số người phải tự sát. Tuy nhiên, các tình tiết này không hoàn toàn thống nhất giữa các nguồn sử liệu và vẫn còn gây tranh luận.

Dẫu vậy, điều không thể phủ nhận là ảnh hưởng của hai anh em họ Trương đã khiến rất nhiều đại thần bất mãn.

Biến cố lớn tiếp theo xảy ra vào năm 700 khi Địch Nhân Kiệt qua đời.

Ông vốn là vị đại thần có uy tín cao nhất triều đình, đồng thời là người nhiều lần khuyên Võ Tắc Thiên giữ ngôi thái tử cho Lý Hiển.

Sau khi Địch Nhân Kiệt mất, trong triều gần như không còn ai đủ uy tín để cân bằng các phe phái.

Đến năm 704, Võ Tắc Thiên lâm bệnh nặng.

Bà thường xuyên phải nằm trên giường, rất ít trực tiếp xử lý quốc sự.

Trong khi đó, họ Võ bận tranh giành ảnh hưởng, họ Trương ngày càng chuyên quyền, còn thái tử Lý Hiển vẫn chỉ mang danh nghĩa.

Đế quốc rộng lớn lúc ấy giống như một thùng thuốc súng chỉ chờ phát nổ.

Nhiều đại thần hiểu rằng nếu cứ tiếp tục chờ đợi, khi Võ Tắc Thiên qua đời, cuộc tranh đoạt giữa họ Võ, họ Lý và phe cánh của hai anh em họ Trương rất có thể sẽ biến thành nội chiến.

Một khi điều đó xảy ra, không chỉ ngai vàng mà cả giang sơn Đại Đường cũng có nguy cơ tan rã.

Chính trong bối cảnh ấy, nhóm đại thần kỳ cựu gồm Trương Giản Chi, Hoàn Ngạn Phạm, Kính Huy, Viên Thứ Kỷ và Thôi Huyền Vĩ bí mật bàn kế hành động.

Họ nhận được sự đồng thuận của thái tử Lý Hiển và Tương vương Lý Đán.

Rạng sáng ngày mùng 4 tháng Giêng năm Thần Long thứ nhất (705), khoảng 500 cấm quân bất ngờ tiến vào cung điện.

Mục tiêu đầu tiên không phải Võ Tắc Thiên. Mà là hai anh em Trương Dịch Chi và Trương Xương Tông. Hai người nhanh chóng bị giết với tội danh mưu phản.

Sau đó, các đại thần tiến vào cung gặp Võ Tắc Thiên. Lúc ấy bà đã hơn 80 tuổi và bệnh rất nặng.

Không còn khả năng điều khiển tình hình, Võ Tắc Thiên buộc phải ban chiếu nhường ngôi cho thái tử Lý Hiển. Sự kiện này được lịch sử gọi là Chính biến Thần Long.

Ít lâu sau, Lý Hiển chính thức phục vị, lấy niên hiệu Thần Long, khôi phục quốc hiệu Đường, chấm dứt 15 năm tồn tại của nhà Chu.

Điều đáng nói là, nếu chỉ nhìn bề ngoài, cuộc chính biến dường như không làm thay đổi người kế vị.

Người lên ngôi vẫn là Lý Hiển – người mà chính Võ Tắc Thiên đã lập làm thái tử.

Nhưng trên thực tế, mục tiêu của những người phát động chính biến không chỉ là thay đổi hoàng đế. Họ muốn đoạt lại quyền chủ động trước khi quá muộn.

Nếu tiếp tục chờ đợi, khi Võ Tắc Thiên qua đời trong lúc triều đình hỗn loạn, rất có thể quyền lực sẽ rơi vào tay phe cánh họ Trương hoặc những thế lực khác.

Lúc ấy, ngay cả Lý Hiển cũng khó có thể kiểm soát được cục diện.

Vì thế, nhiều sử gia hiện đại cho rằng chính biến Thần Long không đơn thuần là cuộc đảo chính nhằm lật đổ Võ Tắc Thiên.

Đó là một hành động nhằm cắt bỏ trung tâm quyền lực đang thao túng triều đình, đồng thời bảo đảm việc chuyển giao quyền lực diễn ra trong trật tự.

Nói cách khác, những người phát động cuộc chính biến không phải vì muốn giành ngôi từ tay Võ Tắc Thiên, mà vì muốn bảo vệ ngôi vị của Lý Hiển trước khi nó bị các thế lực khác làm suy yếu.

Chính vì vậy, trong lịch sử Trung Hoa, chính biến Thần Long thường được xem là dấu mốc khôi phục nhà Đường, hơn là một cuộc thay đổi triều đại theo nghĩa thông thường.

Sau khi Võ Tắc Thiên qua đời cuối năm 705, bà được hợp táng cùng Đường Cao Tông tại Càn Lăng. Trên bia mộ nổi tiếng "Vô tự bi", không có dòng chữ nào ca ngợi hay kết tội công lao của bà, để mặc hậu thế tự đánh giá.

Còn chính biến Thần Long vẫn luôn được xem là minh chứng cho một nghịch lý đặc biệt của lịch sử: người kế vị đã được xác định từ trước, nhưng để bảo vệ ngôi vị ấy, những người trung thành với nhà Đường vẫn buộc phải phát động một cuộc binh biến.

×