Võ tướng đổi họ, đổi cha “như cơm bữa”, lập nên nước Nam Đường thời Ngũ đại Thập quốc là ai?

Võ tướng đổi họ, đổi cha “như cơm bữa”, lập nên nước Nam Đường thời Ngũ đại Thập quốc là ai?

Giữa thời loạn Ngũ đại Thập quốc, khi trật tự cũ của nhà Đường sụp đổ và trung nguyên chìm trong binh biến, ở vùng trung – nam Trung Quốc nổi lên một chính thể khá đặc biệt: Nam Đường. Quốc gia này tồn tại từ năm 937 đến 975, truyền ba đời vua trong 40 năm, và người đặt nền móng cho nó là một nhân vật điển hình của thời thế: Lý Biện – kẻ thức thời, nhiều toan tính và không ngần ngại đổi họ, đổi cha để leo lên đỉnh cao quyền lực.

Lý Biện nguyên danh là Từ Tri Cáo, xuất thân không hiển hách. Thuở nhỏ, ông được Dương Hành Mật – người sáng lập nước Ngô – nhận làm con nuôi. Nhờ đó, ông bước chân vào tầng lớp cầm quyền. Khi Dương Hành Mật qua đời, quyền lực nước Ngô không nằm trong tay hoàng tộc họ Dương mà rơi vào tay quyền thần Từ Ôn. Nhận ra ai mới là người nắm thực quyền, Từ Tri Cáo lại trở thành con nuôi của Từ Ôn, đổi sang họ Từ, tiếp tục tiến thân dưới bóng đại quyền thần này.

Hai lần đổi cha nuôi cho thấy Lý Biện không bị trói buộc bởi huyết thống hay nghĩa tình, mà đặt lợi ích và cơ hội lên trên hết. Khi Từ Ôn qua đời, Từ Tri Cáo kế thừa vai trò thao túng triều đình Ngô, từng bước lấn át vua họ Dương. Đến năm 937, ông phế vua Ngô là Dương Phổ, tự lập làm hoàng đế, đổi họ sang Lý, lấy tên Lý Biện, tuyên bố kế tục chính thống nhà Đường đã mất, qua đó thành lập Nam Đường. Hành động ấy không chỉ là đảo chính, mà còn là một nước cờ chính trị: mượn danh phục hưng Đường triều để tạo tính chính danh trong bối cảnh thiên hạ phân liệt.

Kinh đô Nam Đường đặt tại Kim Lăng, tức Nam Kinh ngày nay, một vị trí chiến lược ở hạ lưu Trường Giang. Từ nền tảng của nước Ngô, lãnh thổ Nam Đường bao gồm toàn bộ Giang Tây, phần lớn Giang Tô, An Huy và Phúc Kiến ngày nay. Diện tích ước tính vào khoảng vài trăm nghìn km², trải dài từ trung lưu đến hạ lưu Trường Giang, kiểm soát những vùng đất trù phú bậc nhất phương Nam. Dân số thời đó khó có con số chính xác, nhưng xét theo quy mô ruộng đất, thuế khóa và binh lực, Nam Đường là một trong những quốc gia đông dân và giàu có nhất trong mười nước phương Nam, có thể lên tới vài triệu người – con số đáng kể trong bối cảnh chiến loạn liên miên.

Dưới thời Lý Biện, quốc gia này tương đối yên ổn. Ông trị vì sáu năm, không quá dài nhưng đủ để củng cố hành chính, chỉnh đốn tài chính và phát triển văn hóa. Nam Kinh trở thành trung tâm văn hóa lớn của miền nam, sánh với Thành Đô của Hậu Thục và Hàng Châu của Ngô Việt. Lý Biện không kịp mở rộng bờ cõi nhiều, nhưng ông đặt nền móng cho tham vọng bành trướng của con trai là Lý Cảnh.

Sau khi Lý Biện mất năm 942, Lý Cảnh lên ngôi. Trong những năm 945–951, Nam Đường lần lượt thôn tính các nước nhỏ ở phía nam như Mân và Sở, mở rộng lãnh thổ tới mức rộng lớn nhất. Tuy nhiên, chính sự bành trướng về phía nam lại che mờ một cơ hội lịch sử ở phương bắc. Khi trung nguyên rối ren vì biến động giữa Hậu Tấn, Liêu và các thế lực nổi dậy, một số tướng sĩ từng kêu gọi Nam Đường bắc tiến, giành lấy thiên hạ. Nhưng Lý Cảnh do dự, bỏ lỡ thời cơ. Cơ hội ấy rơi vào tay Lưu Tri Viễn, người lập ra Hậu Hán.

Không lâu sau, cục diện đổi chiều. Hậu Chu dưới thời Sài Vinh nam tiến, đánh bại Nam Đường trong các năm 956 và 958. Nam Đường mất toàn bộ đất Giang Bắc, chỉ còn co cụm phía nam Trường Giang. Lý Cảnh buộc phải xưng thần, bỏ niên hiệu riêng, chấp nhận làm chư hầu. Từ một cường quốc phương Nam, Nam Đường bắt đầu trượt dài.

Năm 961, Lý Cảnh mất, con là Lý Dục lên ngôi. Lý Dục nổi tiếng thi tài, nhưng yếu kém về chính trị và quân sự. Trong khi đó, phương bắc đã thống nhất dưới tay nhà Tống. Năm 976, Tống Thái Tổ phát động chiến dịch nam chinh. Quân Nam Đường không đủ sức chống đỡ, Lý Dục bị bắt về Biện Kinh. Đến đây, Nam Đường chính thức diệt vong.

Nhìn lại, Nam Đường từng kiểm soát phần lớn vùng đất nay thuộc Giang Tô, An Huy, Giang Tây và Phúc Kiến – những tỉnh đông dân và giàu có của Trung Quốc hiện đại. Nếu quy chiếu theo bản đồ ngày nay, đó là khu vực có dân số hàng chục triệu người, trung tâm kinh tế – văn hóa quan trọng. Trong bối cảnh thế kỷ X, việc một chính quyền phương Nam kiểm soát được vùng đất trù phú ấy đã là thành tựu lớn.

Tuy nhiên, sự diệt vong của Nam Đường không chỉ do sức ép quân sự từ phương bắc, mà còn bắt nguồn từ những lựa chọn chiến lược sai lầm. Việc dồn lực thôn tính các nước nhỏ phương Nam khiến quốc gia hao tổn binh lực, trong khi bỏ lỡ thời cơ can thiệp vào trung nguyên. Khi thế lực mạnh hơn xuất hiện, Nam Đường không còn đủ tiềm lực để chống đỡ. Cái chết của quốc gia này vì thế vừa là hệ quả tất yếu của xu thế thống nhất dưới nhà Tống, vừa là kết quả của những quyết định thiếu tầm nhìn dài hạn.

Còn với Lý Biện, ông là biểu tượng của thời loạn: linh hoạt, thực dụng, thậm chí tàn nhẫn. Hai lần đổi cha nuôi, một lần đổi họ, rồi phế chủ cũ để lập triều đại mới – tất cả cho thấy một con người sẵn sàng gạt bỏ ràng buộc để nắm lấy quyền lực. Nhưng cũng phải thừa nhận rằng, chính sự thức thời ấy đã tạo ra một trong những chính thể ổn định và thịnh vượng nhất phương Nam thời Ngũ đại Thập quốc. Nam Đường tồn tại bốn thập kỷ không chỉ nhờ may mắn, mà còn nhờ nền móng quyền lực mà Lý Biện dựng lên giữa cơn xoáy lịch sử.

×