Vụ 42 cây mai vàng bị tịch thu ở Côn Đảo: Phải truyền thông chính sách rõ ràng

Cây vườn và “hồ sơ lâm sản”

Để làm rõ những vướng mắc, cần nhìn vào hành lang pháp lý hiện hành, cụ thể là Luật Lâm nghiệp 2017 và Thông tư 26/2022/TT-BNNPTNT.

Theo tinh thần của Thông tư 26, đối tượng quản lý chặt chẽ là các loại lâm sản có nguồn gốc từ rừng tự nhiên hoặc rừng trồng.

Đối với cây trồng phân tán, cây kiểng, cây ăn quả trong vườn nhà,... Thông tư đã có những quy định "mở" rất rõ ràng.

Cây trồng trong vườn không thuộc danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm: Theo quy định, việc vận chuyển, mua bán các loại cây này không bắt buộc phải có hồ sơ lâm sản theo quy định tại Thông tư 26.

Đối với các loại cây không thuộc danh mục quý hiếm, người dân có quyền tự do lưu thông.

Việc lập bảng kê lâm sản (nếu có) cũng chỉ là thủ tục tự nguyện để thuận tiện trong giao dịch thương mại, không phải là "giấy phép con" bắt buộc phải có sự xác nhận của chính quyền. Tuy nhiên, thực tế đã xảy ra tình trạng "hiểu sai - áp dụng lệch".

Tại một số vùng trồng hoa kiểng ở các tỉnh phía Nam dịp tết 2026 vừa qua, do tâm lý lo sợ trước những thông tin lan truyền trên mạng xã hội về việc "không giấy xác nhận sẽ bị tịch thu", hàng loạt hộ dân đổ xô đến UBND xã xin xác nhận nguồn gốc.

Chính quyền địa phương vô tình bị quá tải vì một thủ tục không nằm trong quy định bắt buộc.

“Thôi cứ xin cho chắc, lỡ vận chuyển bị kiểm tra mà không có giấy xác nhận nguồn gốc cây, nhẹ thì bị phạt, nặng mất hết cây”, anh Lê Tấn Thanh Bình, một nhà vườn cây kiểng ở Tây Ninh thổ lộ.

Nguyên nhân bắt nguồn từ những tin đồn lan truyền trên mạng xã hội rằng lực lượng chức năng sẽ kiểm tra, xử phạt nghiêm nếu vận chuyển cây kiểng không có giấy xác nhận. Dù sau đó cơ quan chức năng đã khẳng định đây là tin không chính xác, nhưng tâm lý lo ngại vẫn khiến người dân “phòng hơn chống”.

Từ vụ 42 cây mai vàng bị tịch thu ở Côn Đảo: Nghịch lý từ "khoảng mờ" thực thi

Vụ việc ông Đ.V.T tại Côn Đảo bị tịch thu 42 cây mai vàng mới đây với lý do "Tàng trữ lâm sản không hồ sơ hợp pháp" là ví dụ điển hình cho việc áp dụng cứng nhắc.

Nếu đó là cây mai được ươm trồng trong vườn (không phải mai khai thác từ rừng), việc yêu cầu "hồ sơ lâm sản" là đi ngược lại mục tiêu giảm thủ tục hành chính mà Thông tư 26 hướng tới.

Sự cố xảy ra không nằm ở chính sách mà nằm ở "khoảng mờ" trong xác định nguồn gốc. Hiện nay, chưa có hướng dẫn cụ thể về việc phân biệt giữa một cây mai vàng "nhà trồng" và cây mai "đào từ rừng" đối với lực lượng kiểm lâm địa phương.

Khi ranh giới này trở nên mơ hồ, quyền phán quyết thuộc về cảm tính của cán bộ kiểm tra. Khi thiếu chứng cứ chứng minh nguồn gốc hợp pháp (vốn đã được Luật Lâm nghiệp khuyến khích là giấy xác nhận của chủ vườn hoặc bảng kê tự lập), lực lượng chức năng thường chọn giải pháp an toàn là "xử lý trước, xác minh sau".

Việc Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn Quốc gia Côn Đảo, TP.HCM xử phạt hành chính đối với ông Đ.V.T 3 triệu đồng và tịch thu 42 cây mai vàng khi chưa xác định rõ nguồn gốc từ đầu là minh chứng rõ nhất điều đó.

Từ hai vụ việc, có thể thấy ba bất cập lớn: Thiếu truyền thông chính sách rõ ràng, khiến người dân hiểu sai; tâm lý lo ngại dẫn đến phát sinh thủ tục không cần thiết; cách thực thi chưa đồng nhất, dễ gây thiệt hại cho người dân.

Thông tư 26 được xây dựng theo hướng thông thoáng, giảm phiền hà cho dân nhưng để chính sách đi vào cuộc sống, cơ quan quản lý cần thực hiện một số bước: Cần có văn bản hướng dẫn cụ thể cho lực lượng kiểm lâm các tỉnh về việc nhận diện cây trồng vườn nhà. Thay vì yêu cầu hồ sơ lâm sản phức tạp, có thể thay thế bằng các xác nhận đơn giản từ tổ dân phố, hội sinh vật cảnh hoặc cam kết của chính chủ vườn.

Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính phải đi đôi với sự đồng bộ trong nhận thức từ người dân đến cán bộ thực thi. Chỉ khi đó, người trồng cây mới thực sự an tâm phát triển kinh tế mà không lo "rào cản vô hình".

Trước đó, theo thông tin của Dân Việt, Ông Đ.V.T. (38 tuổi, trú khu dân cư số 5, đặc khu Côn Đảo) cho biết đang thực hiện thủ tục khiếu nại quyết định xử phạt hành chính của Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo (Hạt Kiểm lâm).

Trước đó, ngày 3/4, Hạt Kiểm lâm đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính 3 triệu đồng đối với ông T. và phạt bổ sung tịch thu toàn bộ 42 cây mai vàng với lý do "không rõ nguồn gốc".

Số cây mai vàng này được ông chăm sóc trong khuôn viên trụ sở cũ của Đồn Biên phòng Côn Đảo.

Theo ông T., toàn bộ 42 cây mai vàng đều do ông sở hữu, được đưa từ đất liền ra Côn Đảo để trồng và chăm sóc trong thời gian dài, nhiều người dân địa phương đều biết rõ. Các cây có kích thước khá lớn với phần hoành khoảng 40-50cm.

Liên quan đến vụ việc, ông Nguyễn Thái Hậu, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo khẳng định, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp đối với ông T. về hành vi cất giữ 42 gốc mai vàng không rõ nguồn gốc là đúng quy định.

Theo ông Hậu, việc xử phạt nhằm ngăn chặn tình trạng vào rừng đào bới, bứng mai tự nhiên về làm cây kiểng để mua bán, trao đổi, gây ảnh hưởng đến tài nguyên rừng.

Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm cho hay, quyết định xử phạt được thực hiện theo các quy định pháp luật tại Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT ngày 24/6/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

×