Vụ chủ áo dài Đất Lành sử dụng AI sao chép thiết kế: Chuyên gia nói về "nguyên tắc cốt lõi của quyền sở hữu trí tuệ"

Ngày 7/6, Công an TP.HCM cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với bà Hoàng Thị Bích Ngọc, chủ thương hiệu vải áo dài Đất Lành, để điều tra về tội "xâm phạm quyền tác giả".

Theo điều tra ban đầu, bà Ngọc bị cáo buộc sao chép mẫu thiết kế thuộc bộ sưu tập "Thư từ phố thị" của nhà thiết kế Đỗ Trịnh Hoài Nam - tác phẩm đã được bảo hộ quyền tác giả. Cơ quan chức năng xác định bị can đã sử dụng công cụ AI để xử lý hình ảnh, sau đó chỉnh sửa, hoàn thiện file thiết kế phục vụ sản xuất, quảng cáo và kinh doanh.

Kết quả giám định cho thấy có dấu hiệu sao chép giữa thiết kế được bảo hộ và sản phẩm do Công ty TNHH in vải áo dài Đất Lành sản xuất. Cơ quan điều tra cũng cho biết sau khi vụ việc bị phát hiện, bị can đã yêu cầu xóa dữ liệu và các nội dung liên quan. Vụ án đang được tiếp tục điều tra, mở rộng.

Vụ áo dài Đất Lành: AI không thể là công cụ hợp pháp hóa hành vi sao chép

Trong vài năm qua, AI tạo sinh đã mở ra cơ hội chưa từng có cho các ngành thiết kế, thời trang, quảng cáo và truyền thông. Chỉ với vài câu lệnh, người dùng có thể tạo ra hàng trăm bản phác thảo trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, tốc độ và sự tiện lợi đó cũng kéo theo một câu hỏi lớn, rằng ranh giới giữa cảm hứng sáng tạo và hành vi sao chép nằm ở đâu?

Từ góc độ truyền thông, vụ việc cũng cho thấy một thách thức mới đối với các doanh nghiệp trong thời đại AI. Chia sẻ với PV Dân Việt, chuyên gia truyền thông Đình Nam cho rằng, niềm tin của khách hàng hiện nay không chỉ đến từ chất lượng sản phẩm, nó còn từ tính minh bạch và sự tôn trọng giá trị sáng tạo.

“Trong môi trường số phát triển khủng khiếp như hiện nay, một nghi vấn liên quan đến bản quyền có thể lan truyền rất nhanh và gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm soát nội dung do AI tạo ra, thay vì xem công nghệ là giải pháp thay thế hoàn toàn cho lao động sáng tạo của con người”, ông Nam phân tích.

Theo ông Nam, vụ việc này là minh chứng cho thấy pháp luật về sở hữu trí tuệ đang bước vào giai đoạn phải thích ứng với làn sóng AI.

"Trước đây, các tranh chấp bản quyền thường xoay quanh hành vi sao chép trực tiếp giữa người với người. Hiện nay, công nghệ đã làm thay đổi cách thức tạo ra sản phẩm, nhưng không làm thay đổi nguyên tắc cốt lõi của quyền sở hữu trí tuệ. Đó là mọi thành quả sáng tạo hợp pháp đều phải được tôn trọng và bảo vệ", vị chuyên gia này nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ông Nam cũng cho rằng nhiều người đang hiểu sai về vai trò của AI: "Hãy nhớ rằng AI chỉ là công cụ. Thế nên trách nhiệm pháp lý không thuộc về thuật toán, nó phải thuộc về người sử dụng. Dùng AI để tạo ra sản phẩm có dấu hiệu sao chép không thể được xem là lý do miễn trừ trách nhiệm".

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, sản phẩm do AI tự động tạo ra, không có sự tham gia của con người, thì không được bảo hộ bản quyền, sáng chế như tác phẩm do con người sáng tạo.

Trường hợp con người sử dụng AI như một công cụ để tạo ra sản phẩm và có đóng góp sáng tạo đáng kể (ý tưởng, chỉ đạo, lựa chọn, chỉnh sửa kết quả của AI…), thì có thể được công nhận là tác giả, nhà sáng chế.

Dưới góc độ pháp luật sở hữu trí tuệ, phần lớn quốc gia hiện nay chưa công nhận trí tuệ nhân tạo (AI) là tác giả hay chủ thể được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Điều này đồng nghĩa các tác phẩm do AI tự tạo ra về cơ bản không được hưởng quyền tác giả như các sáng tạo của con người.

Tại Úc, Đạo luật Bản quyền năm 1968 quy định tác giả phải là công dân hoặc cư dân của Úc, nên AI không được công nhận là chủ thể sáng tạo. Tương tự, tại Mỹ, U.S. Copyright Office chỉ chấp nhận đăng ký bản quyền đối với các tác phẩm có sự sáng tạo của con người. Vì vậy, những sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra thường không được bảo hộ quyền tác giả.

Tuy nhiên, một số quốc gia như United Kingdom, India, New Zealand hay Ireland lại có cách tiếp cận cởi mở hơn. Tại Anh, Đạo luật Bản quyền, Kiểu dáng và Bằng sáng chế năm 1988 quy định đối với tác phẩm được tạo ra bằng máy tính mà không có tác giả là con người, quyền tác giả có thể thuộc về người thực hiện các sắp xếp cần thiết để tạo ra tác phẩm, thường được hiểu là lập trình viên hoặc chủ thể phát triển hệ thống AI.

Dù vậy, việc trao quyền tác giả cho các sản phẩm do AI tạo ra vẫn gây nhiều tranh luận. Nhiều chuyên gia cho rằng quyền tác giả vốn được thiết kế để bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của con người. Vì thế, việc công nhận các tác phẩm do máy móc tạo ra có thể đặt ra những câu hỏi về tính công bằng đối với các tác giả sử dụng chính tri thức, kỹ năng và sức sáng tạo của mình để tạo nên các tác phẩm gốc.

×