Từ vụ cựu Hiệu trưởng THCS Ba Đình (Hà Nội) bị phạt 3 năm tù: Góc nhìn luật sư về vi phạm hành chính và tội phạm hình sự

Cựu Hiệu trưởng THCS Ba Đình bị tuyên 3 năm tù về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ

Chiều 27/3, TAND khu vực 1 - Hà Nội xử phạt bị cáo Nguyễn Thị Bình (cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình) và Phạm Thị Minh Nguyệt (cựu Kế toán trưởng nhà trường) lần lượt mức án 3 năm tù và 2 năm tù treo về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

HĐXX nhận định, với trách nhiệm là hiệu trưởng, bà Bình đã tổ chức dạy thêm, học thêm không tuân theo quy định. Việc dạy thêm, học thêm không có đơn của học sinh và xác nhận của các phụ huynh.

HĐXX cho rằng yếu tố vụ lợi vật chất của bị cáo Bình không lớn nhưng ở đây còn có vụ lợi phi vật chất, nâng cao uy tín của bản thân trong việc tăng thu nhập cho giáo viên nhà trường. Mức thu quá tiền học thêm của học sinh được xác định là hơn 1 tỷ đồng.

Theo đánh giá của HĐXX, các bị cáo không có tình tiết tăng nặng. Quá trình điều tra đến khi xét xử, các bị cáo thừa nhận một phần hành vi, bị cáo Bình xuất trình tài liệu về thành tích, gia đình có công với cách mạng.

Về nghĩa vụ dân sự, bị cáo Bình phải nộp lại hơn 800 triệu đồng, bị cáo Nguyệt phải nộp hơn 200 triệu đồng để sung công quỹ. Tuy nhiên, 70% số tiền thu vượt đã được chi trả cho các giáo viên nhà trường nên bị cáo có quyền yêu cầu các giáo viên trả lại số tiền này. Tòa dành quyền khởi kiện dân sự về nội dung này cho các bị cáo.

Trước đó, trong lời nói sau cùng, bị cáo Bình không chấp nhận nội dung truy tố, cho rằng mình bị oan và không bước vào nghề giáo để tìm cách lấy tiền của phụ huynh. Bị cáo cũng không điều hành nhà trường với ý nghĩ phải đưa ra một cơ chế sai trái để trục lợi cho cá nhân.

“Hoạt động dạy thêm là có thật. Giáo viên dạy thật, học sinh học thật, tiền cũng chi trả lại cho chính hoạt động đó, không phải là một khoản tiền tôi bí mật kiếm cho bản thân", bị cáo Bình trình bày.

Vụ cựu Hiệu trưởng THCS Ba Đình: Góc nhìn về vi phạm hành chính hay hình sự trong vụ thu tiền dạy thêm

Trao đổi với PV Dân Việt, luật sư Hoàng Hà (Đoàn luật sư TP.HCM), theo cáo trạng hành vi của bị cáo Bình bị cáo buộc là thu tiền dạy thêm 15.000 đồng mỗi tiết, cao hơn mức trần theo Quyết định 22/2013 của UBND TP Hà Nội, gây thiệt hại hơn 1 tỷ đồng cho phụ huynh trong năm học 2013 – 2014 bản án 3 năm tù giam vì tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo Điều 356 Bộ luật Hình sự.

Về lý, bà Bình là người có chức vụ, đã ra chỉ đạo thu tiền vượt quy định, lập 2 hệ thống sổ sách kế toán. Những yếu tố này thỏa mãn cấu thành tội phạm theo Điều 356 Bộ luật Hình sự. HĐXX cũng xác định, bị cáo Bình còn có vụ lợi phi vật chất, cụ thể là nâng cao uy tín cá nhân thông qua việc tăng thu nhập cho giáo viên.

Tuy nhiên, luật sư Hoàng Hà nêu quan điểm, theo diễn biến vụ án thấy, giáo viên dạy thật, học sinh học thật. Tiền thu được chi 70% cho thù lao giảng dạy, 15% quản lý, 15% cơ sở vật chất, đúng tỷ lệ mà chính Quyết định 22/2013 của UBND TP Hà Nội quy định.

Ngoài ra, cơ quan truy tố cũng chưa xác định được cá nhân nào hưởng lợi bất chính. Phụ huynh được mời lên làm việc, không ai yêu cầu bồi thường, không ai đề nghị xử lý. Cơ quan điều tra đăng 3 số báo liên tiếp tìm bị hại nhưng không ai xuất hiện.

Bên cạnh đó, theo dõi diễn biến phiên tòa, vị luật sư cho rằng cả ba yếu tố cấu thành bắt buộc của Điều 356 Bộ luật Hình sự cần được làm rõ hơn.

Cụ thể, về yếu tố vụ lợi, bị cáo Bình được xác định “hưởng lợi” 71,8 triệu đồng trong 6 tháng từ khoản 15% chi quản lý dạy thêm. Nhưng đây là tỷ lệ được quy định ngay trong Quyết định 22/2013 của UBND TP Hà Nội.

Thu đúng hay thu vượt, hiệu trưởng vẫn hưởng 15%, chỉ khác nhau về số tuyệt đối. 70% tổng tiền thu vượt chi trả trực tiếp cho giáo viên, không vào túi hiệu trưởng.

Về yếu tố làm trái công vụ, có một mâu thuẫn pháp lý chưa giải quyết được. Đó là Thông tư 17/2012 của Bộ GD&ĐT quy định mức thu dạy thêm trong nhà trường “do thỏa thuận giữa cha mẹ học sinh với nhà trường”, không đặt trần giá.

Trong khi đó, Quyết định 22/2013 của UBND TP Hà Nội lại áp biểu giá tối đa theo sĩ số lớp. Khi hai văn bản mâu thuẫn thì cần làm rõ tại sao dùng văn bản cấp dưới để buộc tội, trong khi văn bản cấp trên không được áp dụng.

Về yếu tố gây thiệt hại, cơ quan điều tra đã đăng báo liên tiếp tìm phụ huynh “bị hại” nhưng không ai lên tiếng. Cũng theo cáo trạng, các phụ huynh được triệu tập đều nói chấp nhận mức thu, không yêu cầu bồi thường, thậm chí cho rằng việc truy tố là không cần thiết.

Từ phân tích trên, luật sư Hoàng Hà cho rằng, hành vi của bị cáo Bình lập hai hệ thống sổ sách kế toán thể hiện ý thức che giấu khoản thu vượt, đó là vi phạm quy định pháp luật về quản lý tài chính. Nhưng vi phạm này có thể được cân nhắc xử lý giữa ranh giới kỷ luật hành chính, buộc hoàn trả và xử lý theo hình sự.

Bởi, theo tinh thần của Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015, khi định nghĩa tội phạm phải là hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội. Cụ thể, khoản 2 Điều 8 quy định rằng, những hành vi tuy có dấu hiệu của tội phạm nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể thì không phải là tội phạm và được xử lý bằng các biện pháp khác.

Áp dụng quy định trên vào vụ án này, thấy nếu toàn bộ số tiền thu vượt được chi lại cho hoạt động giảng dạy, khi không có cá nhân nào chiếm đoạt, khi chính những phụ huynh được xác định là bị hại không hề cảm thấy mình bị hại thì khoản 2 Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015 nên được xem xét.

“Việc lập 2 bộ sổ sách là sai. Việc thu vượt quy định mà không minh bạch hóa cũng là sai. Nhưng "hành chính" và "hình sự" là 2 phạm trù hoàn toàn khác nhau trong khoa học pháp lý. Nếu bị cáo Bình kháng cáo, cấp phúc thẩm có thể xem xét lại các vấn đề trên để xử lý”, luật sư Hoàng Hà nói.

Trong khi đó, luật sư Nguyễn Anh Thơm (Đoàn luật sư TP.Hà Nội) cho biết, trong bối cảnh ngành giáo dục đang nỗ lực đổi mới, xây dựng môi trường học tập lành mạnh, minh bạch, mỗi cán bộ quản lý, giáo viên và cả phụ huynh, học sinh đều cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Chỉ khi hoạt động dạy thêm, học thêm được đặt đúng vị trí, là sự hỗ trợ, không phải gánh nặng, là nhu cầu tự nguyện, không phải áp lực, thì những câu chuyện đáng tiếc như trên mới không còn tái diễn.

Bản án đã tuyên là hồi chuông cảnh tỉnh, nhưng quan trọng hơn, đó phải là điểm khởi đầu cho những thay đổi tích cực, để giáo dục thực sự trở về với giá trị cốt lõi của nó: vì học sinh, vì tương lai.

Qua theo dõi vụ án, theo quan điểm của luật sư Thơm, với mức hình phạt cấp sơ thẩm tuyên phạt bị cáo Bình 36 tháng tù giam đã mở ra cơ hội cho bị cáo kháng cáo lên cấp phúc thẩm là Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội.

Tại cấp phúc thẩm, ngoài các tình tiết cấp sơ thẩm nhận định như nhân thân chưa tiền án, tiền sự, có nhiều thành tích trong công tác, bị cáo cần có thêm các tình tiết mới để tòa xem xét…

Nếu bị cáo vẫn tiếp tục kêu oan, không thừa nhận hành vi là quyền của bị cáo còn trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng.

Theo cáo trạng, trong năm học 2013-2014, bà Bình đã chỉ đạo kế toán và giáo viên chủ nhiệm các khối lớp 7, 8, 9 thu tiền dạy thêm, học thêm theo một mức là 15.000 đồng/tiết/học sinh, cao hơn mức tối đa quy định trong Quyết định số 22/2013 của UBND TP Hà Nội.

Từ tháng 12/2013 - 5/2014, Trường THCS Ba Đình đã thu hơn 2 tỷ đồng của học sinh 24 lớp thuộc khối 7, 8, 9, trong đó số tiền thu cao hơn quy định là hơn 1 tỷ đồng. Việc này đã gây thiệt hại cho phụ huynh học sinh hơn 1 tỷ đồng.

Để hợp thức hóa việc thu mức tiền cao hơn, bà Bình đã chỉ đạo kế toán lập 2 hệ thống sổ sách kế toán: một sổ đưa vào báo cáo tài chính chính thức, một sổ để ngoài dùng cho chi tiêu và không bị Kho bạc Nhà nước, Phòng tài chính quận kiểm soát.

×