Vụ ngôi mộ tổ “xuất hiện” trên đất người khác ở Nghệ An: Những vấn đề pháp lý kiện ra tòa

Hòa giải không thành, chính quyền hướng dẫn các bên khởi kiện ra tòa

Liên quan vụ ngôi mộ tổ xuất hiện trên đất của một gia đình ở Nghệ An, ông Nguyễn Việt Đức, Phó Chủ tịch UBND phường Vinh Lộc, cho biết buổi hòa giải giữa bà D.T.Q.N. và đại diện dòng họ Lê không đạt được thống nhất về phương án giải quyết ngôi mộ tổ của dòng họ trên phần đất của bà N.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Vinh Lộc, kết quả xác minh cho thấy ngôi mộ tổ của dòng họ Lê đã tồn tại trên thửa đất này từ trước, không phải “xuất hiện sau một đêm” như thông tin lan truyền trên mạng xã hội. Ông Đức cho rằng, trước đây, đất ở của nhiều hộ dân có mồ mả nhưng không được thể hiện trên hồ sơ, giấy tờ pháp lý, trong đó có thửa đất của bà N.

“Buổi hòa giải lần thứ hai giữa chủ đất hiện tại và đại diện dòng họ Lê không thành. Phường đã hướng dẫn các bên liên quan khởi kiện ra tòa án để giải quyết vụ việc theo quy định pháp luật”, ông Đức thông tin.

Trước đó, phía dòng họ Lê cho biết sau khi mãn tang mẹ của tộc trưởng vào tháng 7/2026 sẽ đồng ý di dời ngôi mộ ra khỏi khu đất. Chi phí bốc mộ, di dời do chủ đất chịu trách nhiệm.

Liên quan đến vụ việc, bà D.T.Q.N. (sinh năm 1995, trú tại phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An) cho hay mảnh đất nói trên được bà mua lại từ chủ cũ vào cuối tháng 10/2025 và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sau đó.

Tuy nhiên, đến tháng 12/2025, bà N. phát hiện một nhóm người tự ý đưa đất vào đắp mộ trên phần đất của mình. Dù bà đã yêu cầu dừng việc xây dựng trái phép, nhóm người này vẫn tiếp tục thi công. Sau đó, tại khu vực ngôi mộ còn được dựng thêm bát hương và bia đá khắc dòng chữ “Mộ tổ họ Lê”.

Sau khi phát hiện sự việc, phía bà N. đã nhiều lần gặp đại diện dòng họ Lê để thương lượng nhưng vẫn chưa đạt được kết quả.

Trong khi đó, đại diện dòng họ Lê tại khu vực cho rằng ngôi mộ tổ đã tồn tại từ hàng trăm năm trước. Trước đây, khu vực này là đồng ruộng, nằm gần nghĩa trang cũ nên mộ phần bị san phẳng, mất dấu theo thời gian. Khi xác định lại vị trí, con cháu trong họ đã tiến hành đắp lại mộ và dự kiến sẽ di dời khi điều kiện cho phép.

Cần làm rõ trách nhiệm của chính quyền trong quản lý và cấp sổ đỏ

Trao đổi với PV Dân Việt, Hoàng Hà, luật sư thuộc Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng vụ việc phản ánh một thực trạng khá phổ biến trong quản lý đất đai hiện nay: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) không phản ánh đầy đủ hiện trạng lịch sử sử dụng đất. Dù hồ sơ pháp lý không thể hiện mộ phần, nhưng chính quyền địa phương và các nhân chứng đều xác nhận ngôi mộ đã tồn tại hàng trăm năm.

Theo luật sư Hoàng Hà, việc dòng họ Lê đắp lại, tôn tạo ngôi mộ trên diện tích lớn hơn sau khi mộ cũ bị san lấp nhằm tránh nhầm lẫn vị trí, nhưng không thông qua chủ sử dụng đất hiện tại, là hành vi gây nhiều tranh cãi về mặt pháp lý.

Tuy nhiên, đây là vụ việc liên quan đến yếu tố tâm linh, phong tục và có nguồn gốc lịch sử được chính quyền xác nhận, nên việc giải quyết không thể chỉ dựa đơn thuần vào giấy tờ pháp lý, mà cần sự thấu đáo, hài hòa giữa pháp luật và tập quán.

Pháp luật dân sự luôn ưu tiên việc các bên tự thỏa thuận. Trong trường hợp UBND phường đã tổ chức hòa giải nhiều lần nhưng không thành, vụ việc sẽ được chuyển sang tòa án để giải quyết theo thẩm quyền.

Tòa án sẽ là cơ quan phân xử cuối cùng, xem xét tính hợp pháp của sổ đỏ trong mối quan hệ với nguồn gốc, hiện trạng thực tế của ngôi mộ. Nếu các bên không đạt được thỏa thuận về thời gian, tòa án có thể ấn định một thời hạn di dời hợp lý, trên cơ sở cân bằng giữa quyền sử dụng đất hợp pháp của bà N. và quyền tôn thờ tổ tiên của dòng họ Lê.

Thực tiễn xét xử cho thấy, trong các vụ tranh chấp liên quan đến mồ mả, tòa án thường căn cứ vào sự cân bằng giữa quyền tài sản hợp pháp và yếu tố tâm linh, tập quán để đưa ra quyết định phù hợp, đồng thời khuyến khích các bên tự thỏa thuận nhằm hạn chế xung đột xã hội.

Trường hợp tòa án ra phán quyết buộc di dời nhưng dòng họ Lê không chấp hành, cơ quan thi hành án có thẩm quyền sẽ tiến hành cưỡng chế theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, với các vụ việc liên quan đến mồ mả, tòa án thường khuyến khích các bên thống nhất một mốc thời gian hợp lý, như đề xuất di dời sau tháng 7/2026 của dòng họ Lê, để tránh gây căng thẳng về mặt tâm linh. Nếu việc di dời gặp khó khăn về tài chính, tòa án cũng có thể xem xét các phương án hỗ trợ phù hợp.

Theo luật sư Hoàng Hà, nguyên nhân sâu xa của tranh chấp hiện nay còn nằm ở trách nhiệm của các cơ quan quản lý đất đai và các chủ sử dụng đất trước đây.

Cụ thể, cơ quan quản lý đất đai, bao gồm chính quyền cấp phường và cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận, đã không ghi nhận đầy đủ hiện trạng thực tế mồ mả trên hồ sơ pháp lý. Lãnh đạo UBND phường Vinh Lộc cũng thừa nhận thực tế lịch sử là đất ở của nhiều hộ dân từng có mồ mả nhưng không được thể hiện trên hồ sơ, bản đồ địa chính.

Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến bà N. tin rằng thửa đất là “đất sạch” khi thực hiện giao dịch. Thửa đất này đã được cấp sổ đỏ lần đầu cho ông V.V.T. từ năm 2004. Việc cấp giấy chứng nhận cho một thửa đất có mộ tổ tồn tại hàng trăm năm nhưng không có ghi chú hoặc phương án xử lý ngay từ thời điểm đó đã tạo ra lỗ hổng pháp lý, kéo dài qua nhiều lần chuyển nhượng.

Theo hồ sơ, thửa đất đã qua tay tổng cộng bốn chủ sử dụng trước khi thuộc quyền sở hữu của bà N. Các chủ cũ có trách nhiệm trong việc không giải quyết dứt điểm hiện trạng và không thông tin đầy đủ khi chuyển nhượng. Bà N. khẳng định khi mua đất từ bà N.T.L.A. vào tháng 10/2025, bà đã kiểm tra hồ sơ, hỏi ý kiến người dân xung quanh nhưng không nhận được thông tin nào về sự tồn tại của mộ phần.

Luật sư Hoàng Hà cho rằng, nếu có căn cứ chứng minh các chủ cũ biết rõ việc tồn tại mộ tổ nhưng cố tình che giấu để bán đất, hành vi này có thể bị xem xét là lừa dối trong giao dịch dân sự theo quy định của pháp luật.

“Hiện tại, chính quyền địa phương mới dừng lại ở bước hòa giải và hướng dẫn khởi kiện. Khi vụ việc được đưa ra tòa án, tòa sẽ xem xét toàn bộ quá trình biến động đất đai, qua đó làm rõ trách nhiệm của các chủ cũ trong việc bàn giao hiện trạng, cũng như trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc cấp giấy chứng nhận không đúng với thực tế”, luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.

×