Vụ Xiaomi Việt Nam bị phạt 290 triệu đồng: Câu hỏi về quyền người dùng smartphone vẫn bỏ ngỏ

Theo quyết định xử phạt ngày 7/5, Xiaomi Việt Nam bị phạt 290 triệu đồng vì ba hành vi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng: Thu thập, sử dụng thông tin phục vụ quảng cáo mà không bảo đảm quyền lựa chọn của khách hàng; không công khai việc tài trợ cho người có ảnh hưởng để quảng bá sản phẩm; và áp dụng điều khoản trái quy định trong điều kiện giao dịch chung.

Mức phạt 290 triệu đồng dành cho Xiaomi Việt Nam có thể không phải con số quá lớn đối với một tập đoàn công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nằm ở bản chất của các hành vi vi phạm được Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chỉ ra, bởi chúng liên quan trực tiếp tới hai quyền cơ bản của người tiêu dùng trong môi trường số: Quyền được lựa chọn và quyền được biết.

Trong thông cáo phát đi ngày 3/6 sau khi bị xử phạt, Xiaomi Việt Nam cho biết đã ghi nhận kết luận của cơ quan quản lý và đang triển khai các biện pháp nâng cao tuân thủ. Tuy nhiên, doanh nghiệp không làm rõ các trường hợp cụ thể dẫn tới vi phạm, cũng không giải thích người dùng bị ảnh hưởng như thế nào và các biện pháp khắc phục sẽ được thực hiện ra sao.

Đáng chú ý nhất là hành vi không cho người tiêu dùng lựa chọn việc đồng ý hay từ chối sử dụng thông tin cá nhân cho mục đích quảng cáo và xúc tiến thương mại.

Dưới góc độ công nghệ, đây không đơn thuần là lỗi thủ tục. Trên các hệ điều hành smartphone hiện đại, dữ liệu người dùng là nền tảng cho toàn bộ hệ sinh thái quảng cáo số. Các thông tin về hành vi sử dụng ứng dụng, vị trí, lịch sử tìm kiếm, thói quen tiêu dùng hay tương tác với nội dung có thể được sử dụng để xây dựng hồ sơ người dùng phục vụ quảng cáo cá nhân hóa.

Vì vậy, việc không cung cấp cơ chế lựa chọn rõ ràng đồng nghĩa với việc quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân bị suy giảm. Người dùng có thể không biết dữ liệu của mình đang được sử dụng cho mục đích gì, chia sẻ tới đâu hoặc làm thế nào để từ chối.

Điều này đi ngược tinh thần của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc người tiêu dùng phải được thông báo đầy đủ và có quyền quyết định đối với việc sử dụng thông tin cá nhân.

Vi phạm thứ hai thậm chí còn tác động sâu hơn tới hành vi mua sắm trên môi trường số: Không công khai việc tài trợ cho người có ảnh hưởng.

Trong nhiều năm qua, Tech-KOLs và reviewer công nghệ đã trở thành nguồn tham khảo quan trọng khi người tiêu dùng lựa chọn smartphone. Một video đánh giá, bài viết trải nghiệm hoặc livestream giới thiệu sản phẩm có thể tác động trực tiếp đến quyết định mua hàng của hàng trăm nghìn người.

Tuy nhiên khi tồn tại quan hệ tài trợ mà không được công khai, ranh giới giữa đánh giá độc lập và nội dung quảng cáo gần như bị xóa nhòa. Người xem tin rằng họ đang tiếp nhận nhận xét khách quan từ một chuyên gia hoặc người trải nghiệm thực tế, trong khi thực chất nội dung đó có thể đã chịu ảnh hưởng từ lợi ích thương mại.

Chính vì vậy, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 đã nghiêm cấm hành vi che giấu mối quan hệ tài trợ giữa doanh nghiệp và người có ảnh hưởng. Mục tiêu của quy định không phải ngăn cản hoạt động marketing, mà nhằm bảo đảm người tiêu dùng biết khi nào họ đang xem quảng cáo và khi nào họ đang xem đánh giá độc lập.

Ở góc độ rộng hơn, vụ việc cho thấy thách thức ngày càng lớn trong quản lý các nền tảng công nghệ. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm thì nay dữ liệu người dùng và khả năng định hướng nhận thức thông qua mạng xã hội đã trở thành những công cụ kinh doanh có giá trị không kém.

Bởi vậy, câu hỏi lớn nhất sau án phạt không phải Xiaomi Việt Nam bị phạt bao nhiêu tiền. Điều người tiêu dùng cần là một lời giải thích minh bạch, đó là dữ liệu nào đã được sử dụng, cơ chế xin phép được thiết kế ra sao, những nội dung nào có yếu tố tài trợ nhưng không được công khai và doanh nghiệp sẽ khắc phục bằng cách nào.

Chỉ khi những câu hỏi đó được trả lời rõ ràng, quyền được lựa chọn và quyền được biết của người tiêu dùng mới thực sự được tôn trọng.

Cách chặn quảng cáo tự bật lên trên điện thoại hiệu quả cho Android

Quảng cáo tự bật lên liên tục là một trong những vấn đề gây khó chịu nhất trên điện thoại Android. Nguyên nhân thường đến từ các ứng dụng miễn phí, phần mềm không rõ nguồn gốc hoặc việc cấp quyền hiển thị trên các ứng dụng khác.

Để chặn hiệu quả, người dùng nên kiểm tra và gỡ bỏ các ứng dụng vừa cài đặt trước khi hiện quảng cáo bất thường. Truy cập Cài đặt > Ứng dụng > Quyền đặc biệt > Hiển thị trên ứng dụng khác để tắt quyền đối với những ứng dụng không cần thiết.

Bên cạnh đó, hãy tắt thông báo quảng cáo từ trình duyệt bằng cách vào Chrome > Cài đặt > Thông báo, sau đó chặn các website đáng ngờ. Người dùng cũng nên thường xuyên quét thiết bị bằng phần mềm bảo mật uy tín để phát hiện mã độc hoặc ứng dụng quảng cáo (adware).

Ngoài ra, chỉ nên tải ứng dụng từ Google Play Store, tránh cài đặt file APK từ nguồn không xác thực. Việc cập nhật Android và các ứng dụng lên phiên bản mới nhất cũng giúp vá các lỗ hổng bảo mật có thể bị lợi dụng để phát tán quảng cáo.

Thực hiện đồng thời các biện pháp trên sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng quảng cáo tự bật, đồng thời tăng cường bảo mật cho thiết bị Android.

×