Vườn ươm bồ kết giúp nông dân thoát nghèo, có “bát ăn, bát để” ngay trên mảnh đất quê hương

Giữa rừng bồ kết, nông dân 4.0 miệt mài bán hàng online

Nắng trưa những ngày cuối năm phủ vàng từng tán lá non mướt. Giữa rừng bồ kết rộng lớn, tiếng gõ phím, tiếng chuông điện thoại, tiếng máy in vận đơn hòa quyện cùng hương thảo dược dìu dịu. Phạm Ngọc Hà, cô gái trẻ sinh năm 2001 vẫn miệt mài bên chiếc điện thoại, xử lý đơn hàng cho khách tận miền Trung.

“Cây bồ kết bên em đã ghép rồi, không còn gai, nhanh cho quả, dễ chăm lắm ạ. Mỗi cây còn được hỗ trợ kỹ thuật trồng và chăm sóc tận tình nữa,” Hà giới thiệu rành rọt. Không ai nghĩ cô gái là một lao động nông thôn chính hiệu, đang ngồi giữa vườn cây dưới cái nắng oi ả của vùng trung du.

Khác xa với hình ảnh người nông dân lam lũ ngày nào, những lao động ở vườn ươm thảo dược bồ kết của Hợp tác xã Đức Quân giờ đây đã thành thạo việc bán hàng online, livestream, chốt đơn, đóng gói, vận chuyển…

Cả không gian như một tổ hợp sản xuất thương mại hiện đại, nơi nông nghiệp không chỉ là trồng cây mà còn là truyền thông, chăm sóc khách hàng và vận hành đơn hàng trên nền tảng số.

Chị Nguyễn Thị Liễu, một hộ nghèo trong thôn, từng không dám mơ đến một công việc ổn định. “Trước đây, vợ chồng tôi sống trong cảnh thiếu trước hụt sau, mẹ già yếu, con nhỏ, chỉ trông vào vài sào ruộng. Từ ngày có công việc ở vườn ươm, thu nhập ổn định với gần chục triệu mỗi tháng, chúng tôi dần lo được cho gia đình, giờ đã thoát nghèo thật rồi.”

Chị Liễu chỉ là một trong hàng chục lao động địa phương đã thoát nghèo, có “bát ăn, bát để” từ nghề nông mà đặc biệt lại ngay trên chính mảnh đất quê hương, nơi chị sinh ra và lớn lên chỉ quen với nghề trồng lúa. Nếu chỉ làm ruộng, có lẽ chị cũng như nhiều người trong thôn không bao giờ nghĩ đến thu nhập cả chục triệu đồng mỗi tháng.

Hiện tại, Hợp tác xã tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động địa phương. Mùa cao điểm, con số này có thể lên tới 70–80 người. Từ những người nông dân chưa từng biết đến mạng xã hội, nay đã quen thao tác trên các ứng dụng bán hàng, livestream chốt đơn một cách thành thạo.

Mức lương cơ bản của những công nhân làm tại hợp tác xã từ 7–8 triệu đồng, chưa kể làm thêm giờ. Chính từ khu vườn này, cuộc sống của nhiều gia đình đã rẽ sang một lối khác, sáng sủa, rộng mở và đầy hy vọng.

Từ chợ quê đến đơn hàng bồ kết xuất khẩu

Anh Nguyễn Thái Dương, chàng trai sinh năm 1993 là người đã gieo hạt cho giấc mơ xanh này. Trở về từ thành phố sau một thời gian đi làm xa, anh chọn ở lại quê nhà và bắt đầu với… những quả bồ kết khô.

“Lúc đầu, tôi chỉ bán online vài chục cân bồ kết khô. Thấy nhu cầu nhiều, đơn đặt hàng từ tận miền Nam mà không có đủ hàng để giao, tôi nghĩ, tại sao không tự trồng, tự nhân giống để có bồ kết bán?”, Dương chia sẻ.

Ý tưởng ấy nhanh chóng trở thành một mô hình kinh tế bài bản. Năm 2020, anh Dương thuê thêm đất, mở rộng quy mô vườn ươm lên 2ha, bắt tay vào trồng giống bồ kết ghép loại cây dễ trồng, ít sâu bệnh, không có gai ở phần thân ghép và đặc biệt là nhanh ra quả.

“Có thời điểm, chúng tôi tiêu thụ tới cả trăm tấn quả bồ kết khô. Nhưng giá trị bền vững nằm ở cây giống. Cây ghép này có thể trồng làm hàng rào sinh thái, cây cảnh, cây ăn quả....với rất nhiều công dụng nên đầu ra ổn định”, anh Dương cho biết.

Hiện tại, vườn của anh Dương có khoảng 2 triệu cây giống. Mỗi cây nhỏ có giá 40.000 đồng, cây lớn lên tới 250.000 đồng. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, mỗi năm Hợp tác xã còn xuất khẩu đều đặn hơn 50.000 cây sang Lào, nơi ưa chuộng cây bồ kết để trồng trong các khu trang trại và ven đồi. Mặc dù đã nhân được giống tới 2 triệu cây bồ kết nhưng anh Dương cũng cho biết, hàng của anh cơ bản đã có khách đặt hết.

“Tuần trước, một đối tác lớn vừa đặt 10.000 cây to làm hàng rào quanh khu đất nghỉ dưỡng. Vị đại gia này cho biết dùng gai bồ kết để ngăn không cho dê vào khu nghỉ dưỡng. Tôi đang tìm thêm đất để mở rộng quy mô cho kịp đơn hàng tới”, anh Dương hồ hởi kể, tay vẫn cầm điện thoại đàm phán.

Không chỉ là một nhà nông, anh còn làm chủ công nghệ: từ livestream, marketing online, sàn thương mại điện tử đến quản lý đơn hàng bằng phần mềm. Chính tư duy hiện đại ấy đã giúp mô hình phát triển bền vững, không bị bó hẹp bởi biên giới làng quê.

Anh Vũ Mạnh Hà, cán bộ văn hóa xã Quang Trung nhận định: “Cháu Dương là một điểm sáng của địa phương. Nhờ mô hình này, nhiều hộ nghèo, cận nghèo có việc làm ổn định, thu nhập khá. Hơn thế, chính sự sáng tạo, bản lĩnh của một người trẻ đã truyền cảm hứng cho nhiều thanh niên khác dám quay về quê lập nghiệp”.

Khởi nghiệp từ... trái bồ kết khô

Để có một mô hình bài bản và hiệu quả như hôm nay, hành trình của Nguyễn Thái Dương không hề được trải hoa hồng. Anh kể, thời điểm mới bắt đầu, gia đình không ai tin trồng bồ kết có thể thành kế sinh nhai, chứ chưa nói đến làm giàu.

Thôn Bình Minh vốn quen với ruộng lúa, ao cá, chẳng ai nghĩ thứ cây mọc hoang đầy gai như bồ kết lại có ngày được đưa lên sàn thương mại điện tử và “nở hoa”.

“Mình tự mày mò học cách livestream, tìm nguồn khách, gom từng phản hồi để điều chỉnh. Có lần liều nhập cả chục triệu tiền bồ kết khô rồi bán ế, phải đem ra phơi lại giữa sân. Mẹ tôi còn bảo ‘để đấy nấu nước gội đầu cho làng”, Dương cười nhớ lại.

Nhưng chính trong những thử thách đó, Dương dần nhận ra nhu cầu thực sự của thị trường. Bồ kết không chỉ là nguyên liệu truyền thống để gội đầu, mà còn được dùng làm nước lau nhà thảo mộc, nguyên liệu xà phòng, nước rửa bát tự nhiên, thậm chí là thuốc xông và thuốc thú y. Trong bối cảnh xu hướng “xanh, sạch, lành” lên ngôi, bồ kết trở thành cây có giá trị kinh tế cao.

Từ việc chỉ bán quả khô, Dương chuyển sang cung cấp cây giống và tự trồng để thu hoạch quả. Từ cây giống, anh đầu tư kỹ thuật ghép cành, một bước tiến quan trọng giúp cây bồ kết từ “cây dại đầy gai” trở thành sản phẩm kinh tế thân thiện, dễ tiếp cận hơn với người trồng.

Giờ đây, không chỉ có khách hàng lẻ từ Bắc vào Nam, mà các dự án nông nghiệp sinh thái, công ty dược, khu nghỉ dưỡng, đến cả các hộ dân ở Lào cũng tìm đến anh Dương đặt mua cây giống.

Lâu dần, họ tin tưởng nên chỉ cần đặt hàng online mà chẳng cần đến tận vườn ở thôn Bình Minh. Dương trở thành một “cầu nối xanh”, kết nối người tiêu dùng hiện đại với loại cây xưa cũ tưởng chừng bị lãng quên.

Dương chia sẻ: “Ít ai biết, cây bồ kết không chỉ gắn liền với ký ức làng quê qua bát nước gội đầu của bà, mà còn là cây bản địa có nhiều giá trị với sức khỏe và môi trường. Quả bồ kết chứa nhiều saponin một chất kháng khuẩn tự nhiên, giúp làm sạch da đầu, chống rụng tóc, giảm gàu, khử mùi rất tốt”.

Dưới góc nhìn cộng đồng, mô hình của Dương có tác động kép: tạo sinh kế tại chỗ, đồng thời thúc đẩy xu hướng trồng cây bản địa giá trị cao, thân thiện môi trường.

Bà Nguyễn Thị Tình, một người dân thôn Bình Minh, đã 45 tuổi, cái tuổi ở nông thôn khó xin được việc đi làm công nhân nhưng lại dễ dàng xin được vào làm ghép cây cho Hợp tác xã bày tỏ: “Giờ có việc ngay gần nhà, vừa có lương, vừa có niềm vui. Lại thấy mình có ích khi cây mình ghép được người ta đem trồng khắp nơi.”

Theo UBND xã Quang Trung, mô hình của Hợp tác xã Đức Quân hiện đang được đánh giá là mô hình kiểu mẫu để nhân rộng. Nguyên là Phó chủ tịch xã Lan Giới có nhiều năm gắn bó với quê hương, ông Vũ Mạnh Hà sau sáp nhập là công chức văn hóa xã hội xã Quang Trung chia sẻ: “Chúng tôi định hướng đưa cây bồ kết ghép vào đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ địa phương trong giai đoạn tới. Ngoài hiệu quả kinh tế, mô hình còn giúp giữ chân lao động trẻ, đặc biệt là lao động nữ điều rất đáng quý với một xã nông thôn”.

Từ một vườn ươm nhỏ giữa thôn Bình Minh, nay hơn 2 triệu cây bồ kết ghép đã được nhân giống, lan tỏa khắp cả nước. Mỗi năm, hơn 50.000 cây giống được xuất khẩu sang thị trường Lào, mở ra hướng đi mới cho cây bồ kết Việt. Mô hình này không chỉ giải quyết việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương, mà còn là cứu cánh cho nhiều gia đình từng là hộ nghèo, giúp họ vươn lên bằng chính sức lao động và bàn tay chăm chỉ. Trong nhịp sống hối hả hôm nay, giữa thôn quê yên bình, một vườn cây đang âm thầm viết nên câu chuyện thoát nghèo bằng công nghệ và lòng yêu quê.

×