Xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang vận động người dân xử lý rác tại nguồn, xây dựng môi trường du lịch sạch đẹp

Sự khắc nghiệt của môi trường trên cao nguyên đá

Xã Mèo Vạc nằm ở trung tâm của vùng cao núi đá, nơi địa hình bị chia cắt mạnh và điều kiện tự nhiên vô cùng khắc nghiệt. Đời sống người dân dù đã có nhiều khởi sắc nhờ du lịch cộng đồng và các hoạt động thương mại nhỏ lẻ, nhưng vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn.

Những năm gần đây, kinh tế của xã Mèo Vạc ghi nhận sự đóng góp tích cực từ các công trình thủy điện và khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng tạo ra những áp lực không nhỏ lên hệ sinh thái.

Việc khai thác khoáng sản làm biến đổi địa hình, phát sinh bụi và tiếng ồn. Trong khi đó, các công trình thủy điện làm thay đổi dòng chảy cục bộ, gây thiếu nước sinh hoạt cho khu vực hạ du vào mùa khô. Đặc biệt, thói quen canh tác trên đất dốc và đốt phụ phẩm nông nghiệp của bà con vẫn tiềm ẩn nguy cơ xói mòn, suy thoái đất.

Ông Giàng Mí Sính, người dân thôn Tò Đú, xã Mèo Vạc đã nhiều năm chứng kiến cảnh nương đồi nhà mình bị xói mòn mỗi khi mùa mưa đến, anh đã đi đầu và cùng bà con trong thôn tiến hành trồng cây, trồng cỏ ngăn xói mòn. “Trồng cây vừa có độ che phủ, tạo không khí mát mẻ và có thêm thu nhập cho bà con mình” – ông Sính nói.

Ngoài đất đai bị xói món, diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, dẫn đến nguồn nước sinh hoạt không còn dồi dào như trước. Dù nguồn nước khe suối cơ bản đáp ứng nhu cầu như chưa thể đảm bảo vệ sinh an toàn. Thêm nữa, nước thải sinh hoạt và chăn nuôi xả trực tiếp ra môi trường mà chưa qua xử lý đang là một vấn đề cần sớm có giải pháp xử lý ở xã Mèo Vạc.

Do là xã miền núi, các hoạt động sản xuất công nghiệp, phương tiện giao thông còn ít, việc ô nhiễm khí thải chưa đáng lo ngại. Tuy nhiên, việc các hộ dân vẫn duy trì thói quen đun nấu bằng củi hoặc đốt rác lộ thiên và chăn nuôi gia súc gia cầm cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến công tác đảm bảo vệ sinh môi trường trên địa bàn.

Đặc biệt, xã Mèo Vạc là một phần của Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, nơi đây sở hữu những giá trị địa chất độc đáo. Tuy nhiên, diện tích rừng chủ yếu là rừng tái sinh, đòi hỏi công tác bảo tồn phải được thắt chặt hơn nữa để giữ gìn bản sắc văn hóa gắn liền với cảnh quan tự nhiên.

Xã Mèo Vạc được thành lập từ việc sáp nhập thị trấn Mèo Vạc và các xã Pả Vi, Giàng Chu Phìn, Tả Lủng, một phần xã Pải Lủng (huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang cũ). Với diện tích hơn 92km², dân số hơn 19.500 người, 17 dân tộc cùng sinh sống, đồng bào Mông chiếm hơn 74%; địa phương có vị trí đặc biệt về kinh tế, quốc phòng khu vực.

Hướng tới một Mèo Vạc xanh

Trong năm qua, UBND xã đã triển khai quyết liệt Luật Bảo vệ môi trường 2020. Kết quả nổi bật nhất chính là công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Năm 2025, tổng lượng rác thải phát sinh là 5.304,3 tấn, trong đó đã thu gom và xử lý được 5.037 tấn (đạt tỷ lệ 70% so với tiêu chí đề ra). Trung bình mỗi ngày, 13,8 tấn rác được vận chuyển về khu tập kết.

Phân loại rác tại nguồn là bước tiến mới khi xã đã vận động được 32,5% hộ gia đình thực hiện phân loại rác tại nguồn. Một số hộ dân đã bắt đầu biết tận dụng rác hữu cơ để ủ phân bón cho cây trồng.

Hiện tại, toàn bộ rác thải thu gom được xử lý bằng phương pháp chôn lấp tại thôn Tìa Chí Dùa. Dù hoạt động ổn định nhưng khu xử lý này vẫn chưa đạt chuẩn vệ sinh môi trường hiện đại.

Ông Sùng Chí Dũng, thôn Tìa Chí Dùa, xã Mèo Vạc cho biết, trên địa bàn thôn có điểm chôn lấp rác thải trong khe núi, các xa khu dân cư, nên công tác vệ sinh môi trường, thu gom rác thải được đảm bảo. Trong thôn không còn tình trạng vứt rác thải sinh hoạt bừa bãi.

Đối với các loại chất thải đặc thù, rác thải y tế nguy hại từ trạm y tế xã đã được thu gom và chuyển giao xử lý đúng quy định. Tuy nhiên, việc quản lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng chưa đạt mục tiêu đề ra.

Dù đã có nhiều nỗ lực với nguồn kinh phí 4,07 tỷ đồng chi cho môi trường trong năm 2025, xã Mèo Vạc vẫn còn những chỉ tiêu "chưa đạt" đáng lo ngại. Đó là tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch theo quy chuẩn vẫn ở mức 0% (đa số người dân vùng cao sử dụng nước khe suối, tự nhiên). Đây là thách thức cực lớn do địa hình núi đá khan hiếm nước.

Hiện nay, xã Mèo Vạc chỉ có 69,6% hộ gia đình có nhà tiêu, nhà tắm hợp vệ sinh. Tình trạng ứ đọng nước thải sinh hoạt tại các khu dân cư tập trung vẫn diễn ra do thiếu hệ thống thoát nước đồng bộ. Nguyên nhân chính được xác định là do địa hình chia cắt mạnh khiến việc đầu tư hạ tầng tốn kém, cùng với nhận thức của một bộ phận người dân về vệ sinh môi trường còn hạn chế.

Để khắc phục tồn tại, UBND xã Mèo Vạc đã vạch ra phương hướng rõ ràng cho thời gian tới. Đó là đẩy mạnh tuyên truyền, lồng ghép bảo vệ môi trường vào hương ước, quy ước của thôn bản để biến việc giữ gìn vệ sinh thành ý thức tự giác của mỗi người dân.

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Dân Việt, ông Bùi Duy Thưởng, Phó Chủ tịch UBND xã Mèo Vạc khẳng định: “Chúng tôi đang giám sát chặt chẽ các mỏ khoáng sản và công trình thủy điện, yêu cầu thực hiện nghiêm túc việc ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường, phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với việc giữ gìn cảnh quan di sản thiên nhiên”.

Đồng thời UBND xã Mèo Vạc đã đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tuyên Quang hỗ trợ các mô hình xử lý rác hữu cơ phù hợp với vùng cao; kiến nghị UBND tỉnh Tuyên Quang xem xét bố trí kinh phí nâng cấp khu xử lý rác thải thôn Tìa Chí Dùa đạt chuẩn, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho vùng lõi Công viên địa chất.

×