Xá Pấu là món đặc sản làm từ loại cây gì, ở xã Vĩnh Châu, Cần Thơ mới (tỉnh Sóc Trăng cũ) dân đang làm hàng tấn?

Ngoài hành tím là cây trồng chủ lực tạo nên danh tiếng cho vùng đất ven biển Vĩnh Châu, thành phố Cần Thơ (địa phận thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng cũ), đồng bào dân tộc Hoa-Khmer còn chọn thêm cây củ cải trắng để phát triển sản xuất.

Do đặc tính cây trồng thích hợp với vùng đất cát giồng, có độ tơi xốp, thời vụ lại phù hợp với mùa khô (từ tháng 10 đến tháng 3 âm lịch) nên rất dễ trồng, chi phí đầu tư thấp, đầu ra ổn định, cho lợi nhuận khá cao.

Hằng năm, khi những rẫy củ cải tươi trắng vừa được thu hoạch cũng là lúc nông dân bắt tay vào mùa làm củ cải muối (hay còn gọi là Xá Pấu theo tiếng người Hoa ở địa phương).

Ông Trần Sện, 89 tuổi, ngụ phường Vĩnh Châu cho biết: Xá Pấu là món ăn của người Hoa có nguồn gốc từ người Triều Châu (Trung Quốc).

Trong quá trình giao lưu văn hóa và di cư vào Việt Nam, cụ thể ở vùng đất Tây Nam Bộ, Xá Pấu trở thành món ăn quen thuộc được nhiều người ưa thích, nhất là những địa phương có đông đồng bào người Hoa sinh sống.

Xá Pấu gắn liền với cộng đồng người Hoa từ những ngày đầu đặt chân đến Việt Nam lập nghiệp. Nhiều người từ thuở cơ hàn đã ăn Xá Pấu quanh năm đến khi giàu sang họ cũng không quên món ăn dân dã của những ngày khốn khó.

Ông Vương Tỷ ở xã Vĩnh Hải, TP Cần Thơ mới (địa phận thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng cũ) cho biết: Củ cải trắng thuộc nhóm rau màu ngắn ngày, trung bình từ thời điểm trồng đến thu hoạch từ 45-55 ngày.

Thời gian đầu, nông dân chỉ trồng xen canh củ cải trắng khi vụ hành tím kết thúc. Dần dần, nhận thấy đầu ra ổn định, lợi nhuận tương đối khá, người dân chuyển sang trồng chuyên canh củ cải trắng, mỗi năm 2-3 vụ, thay vì chỉ trồng được một vụ như hành tím.

Trong hai vụ năm 2025-2026, gia đình ông trồng 1 ha củ cải trắng, thu hoạch hơn 160 tấn. Toàn bộ số củ cải này được ông sử dụng làm Xá Pấu. Theo ông Tỷ, nghề làm Xá Pấu cũng khá đơn giản.

Củ cải trắng sau khi thu hoạch có thể muối tại ruộng hoặc đem về nhà để ủ. Củ không cần to, nhưng phải suôn, chắc và phơi qua ba đợt nắng. Nếu làm tại ruộng, chỉ cần đào hố, rồi lót bạt caosu bên dưới, sau đó để củ cải trắng vào ủ.

Ngoài ra, cũng có thể trải bạt caosu rồi ủ muối mà không cần đào hố. Cứ đặt một lớp củ cải trắng rồi rải lên một lớp muối, tỷ lệ thường là 1 tấn củ cải tươi ướp khoảng 300 kg muối hột. Ủ kín 5-6 ngày, rồi đem phơi khô để có thể trữ trong thời gian dài mà không sợ hư hỏng.

Chị Sơn Thị Ngọc Ly, ở phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ mới (địa phận thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng cũ) chia sẻ, năm nào gia đình chị cũng trồng 3 công củ cải trắng, năng suất khoảng 10 tấn/công. Theo chị, củ cải trắng dễ trồng, ít sâu bệnh, chi phí thấp và cũng ít tốn công chăm sóc, giá cả luôn ở mức cao.

Vào mùa thu hoạch, củ cải trắng được giá thì bán ngay, còn nếu giá xuống thấp thì trữ lại, phơi khô làm Xá Pấu. Đợi khi Xá Pấu trên thị trường có giá thì bán ra, không sợ lỗ và không sợ tồn kho hay lo lắng về đầu ra.

Hiện nay, Xá Pấu không chỉ tiêu thụ ở địa phương mà còn được các thương lái từ tỉnh An Giang, Kiên Giang, Thành phố Hồ Chí Minh đến thu mua. Vào vụ thu hoạch, nghề trồng củ cải trắng làm Xá Pấu cũng giải quyết việc làm cho lao động nhàn rỗi tại địa phương từ việc nhổ, vận chuyển và phơi củ cải với mức thu nhập 170.000 đồng/ngày/người.

Nhờ vậy, những năm qua gia đình chị cũng như nhiều hộ đồng bào dân tộc Hoa, Khmer trong vùng ổn định cuộc sống, nhiều hộ vươn lên thoát nghèo, trở nên khấm khá hơn.

Vụ sản xuất 2025-2026, nông dân Vĩnh Châu trồng trên 1.000 ha củ cải trắng, tập trung nhiều nhất ở phường Vĩnh Châu, xã Lai Hòa, Vĩnh Hải..., năng suất bình quân 8-10 tấn/1.000m² (tương đương 80-100 tấn/ha).

Tổng sản lượng thu hoạch khoảng hơn 200.000 tấn/2 vụ/năm. Giá củ cải trắng tươi dao động từ 2.000-3.000 đồng/kg, giá Xá Pấu cũng nằm ở mức cao từ 5.000-9.000 đồng/kg. Tính ra, mỗi công đất trồng củ cải trắng cho lợi nhuận từ 15-20 triệu đồng.

Ngoài Xá Pấu mặn, người dân còn làm Xá Pấu ngọt, Xá Pấu chua ngọt với quy mô nhỏ hơn, thường chỉ làm theo hộ gia đình, nhưng lợi nhuận lại rất cao.

Mỗi loại đều có cách chế biến riêng và có hương vị riêng, nhưng nhìn chung đều giống nhau ở chỗ là người sản xuất phải chọn mua loại củ cải nhỏ, đem về rửa sạch, xắt thành sợi thẳng và đều, sau đó cho vào nia hoặc liếp tre phơi nắng.

Độ cỡ hai nắng, cọng cải hơi khô nhưng vẫn còn dai thì được đem vào ướp đường, muối, giấm chua theo tỷ lệ thích hợp rồi đem ủ cho đến khi có màu vàng đặc trưng là ăn được.

Xá Pấu ngọt, Xá Pấu chua ngọt ăn với cháo trắng mà không phải qua khâu nấu nướng gì cả. Để ngon hơn, người ta thêm tỏi, chanh, ớt... cho hương vị trở nên đậm đà.

Hiện nay, Xá Pấu ngọt và Xá Pấu chua ngọt là hai sản phẩm rất được ưa chuộng trên thị trường, được bán rất nhiều ở Thành phố Hồ Chí Minh, thậm chí còn xuất khẩu sang thị trường nước ngoài.

Nhiều địa phương khác ở thành phố Cần Thơ như Bố Thảo, Sóc Vồ, Phú Tâm, Phú Tân, Lịch Hội Thượng cũng phát triển sản xuất Xá Pấu ngọt, Xá Pấu chua ngọt vì giá cả luôn ở mức cao từ 50.000-60.000 đồng/kg.

Đồng chí Nguyễn Thị Hòa Bình, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ cho biết: Hiện trên sàn thương mại điện tử (Sở Công thương thành phố Cần Thơ) đã có năm thương hiệu Xá Pấu ở Vĩnh Châu đăng ký quảng bá sản phẩm với nhiều hương vị đa dạng, như Xá Pấu mặn, Xá Pấu ngọt, Xá Pấu chua ngọt, Xá Pấu cắt tròn và Xá Pấu cắt sợi.

Trước đây, Xá Pấu chưa có thương hiệu nên giá trị kinh tế thấp, song nhờ có sự hỗ trợ kinh phí từ Trung tâm Khuyến công thành phố Cần Thơ, Công ty Phúc Hào tại phường Vĩnh Châu đã đầu tư công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn HACCP với công suất 1 tấn/ngày.

Hiện công ty có 3 dòng sản phẩm chủ lực, gồm Xá Pấu mặn, Xá Pấu ngọt và Xá Pấu chua ngọt; trong đó, Xá Pấu ngọt đạt chứng nhận OCOP 4 sao, 2 sản phẩm còn lại đạt OCOP 3 sao.

Sau khi đạt chứng nhận OCOP, sản phẩm Xá Pấu của công ty mang bản sắc địa phương được nhiều đơn vị, đại lý ký kết hợp tác tiêu thụ và có mặt tại nhiều siêu thị, cửa hàng thực phẩm trong và ngoài thành phố, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Không chỉ nâng giá trị cho món ăn truyền thống, công ty còn góp phần xây dựng chuỗi liên kết bền vững, giúp nông dân có đầu ra ổn định và thu nhập tốt hơn.

×