Xuân về trên những nếp nhà đổi mới nơi rẻo cao Pà Cò

Mùa xuân ở vùng cao Pà Cò bắt đầu bằng những dải sương mù ôm lấy sườn núi, bằng tiếng khèn vang vọng khắp các bản làng. Nhưng khác với vài năm trước, cái Tết này của bà con người Mông nơi đây vui hơn, no ấm hơn.

Buổi tối, ánh đèn điện từ nhà văn hóa bản hắt ra sáng rực một góc trời. Tiếng khèn không còn lẻ loi mà hòa cùng nhịp bước chân của những chàng trai, cô gái đang say sưa tập múa. Ở một góc sân, các bà, các chị vừa thêu thổ cẩm vừa trò chuyện rôm rả, tạo nên một khung cảnh tràn đầy sức sống mới.

Đi qua "vùng tối" của những hủ tục

Sự đổi thay ở Pà Cò đến từ "cuộc cách mạng" trong nếp nghĩ của mỗi người dân. Chị Sùng Y Múa, một cán bộ y tế xã, cũng là người con của bản Mông, nhớ lại những ngày đầu đi vận động bà con. Khi ấy, việc sinh con bên bếp lửa hay tin vào thầy cúng mỗi khi ốm đau đã ăn sâu vào tiềm thức. Chị hiểu rằng, muốn thay đổi một thói quen đã tồn tại qua nhiều thế hệ, không thể chỉ nói bằng lý thuyết suông.

Với phương châm "mưa dầm thấm lâu", chị Múa kiên trì "đi từng ngõ, gõ từng nhà", dùng chính tiếng mẹ đẻ để giải thích cho chị em phụ nữ hiểu về lợi ích của việc sinh con tại trạm y tế. Từ những ánh mắt dè dặt, nghi ngại ban đầu, nay phụ nữ Mông ở Pà Cò đã chủ động tìm đến y bác sĩ khi chuyển dạ. Những ca sinh khó, những hủ tục lạc hậu gắn với chuyện sinh nở dần rút lui vào quá khứ.

Không chỉ trong y tế, nếp sống văn hóa mới còn chạm đến những góc khuất nhạy cảm nhất là tảo hôn và hôn nhân cận huyết. Trước đây, việc lấy vợ, lấy chồng sớm được coi là điều "dĩ nhiên" để có thêm người làm nương. Giờ đây, các dòng họ lớn ở Pà Cò đã đưa việc cấm tảo hôn vào quy ước, hương ước của bản. Thanh niên được khuyến khích học chữ, học nghề, chỉ lập gia đình khi đã đủ tuổi và đủ điều kiện kinh tế.

Ông Sùng A Chênh, Bí thư Đảng ủy xã Pà Cò, chia sẻ: "Muốn dân tin và làm theo, cán bộ phải là người đi đầu. Chúng tôi kiên trì về từng bản, cùng già làng, trưởng họ phân tích thiệt hơn. Khi bà con thấy rõ việc tổ chức đám cưới, đám ma gọn nhẹ, tiết kiệm giúp gia đình bớt gánh nặng nợ nần, họ sẽ tự giác thay đổi. Văn hóa mới phải mang lại lợi ích thực tế cho đời sống thì mới bền vững được".

Từ sự chuyển biến trong nhận thức ấy, nếp sống văn hóa mới dần hình thành. Tang ma, cưới hỏi được tổ chức tiết kiệm, phù hợp phong tục nhưng giảm bớt những thủ tục rườm rà. Nhà cửa gọn gàng hơn, vệ sinh môi trường được chú trọng hơn. Trẻ em được nhắc nhở đến trường đều đặn, không còn bỏ học theo cha mẹ lên nương dài ngày như trước.

Nếp sống văn hóa mới vì thế không còn là điều gì xa xôi, mà hiện diện rõ ràng trong nhịp sống thường ngày của mỗi gia đình, mỗi bản làng ở Pà Cò.

Đánh thức "vàng mười" từ bản sắc văn hóa

Khi cái bụng đã no, cái chữ đã sáng, người Mông Pà Cò bắt đầu nghĩ đến việc làm giàu. Nhưng thay vì từ bỏ bản sắc để chạy theo xu hướng hiện đại, họ chọn cách quay lại khai thác chính "vàng mười" trong kho tàng văn hóa của mình. Những nếp nhà sàn truyền thống giờ đây được chỉnh trang sạch sẽ để đón khách du lịch. Các mô hình homestay hình thành, nơi du khách được sống thực thụ như một người dân bản địa: ăn món Mông, nghe chuyện bản và ngồi bên bếp lửa bập bùng trong đêm xuân.

Anh Phàng A Páo, một chủ homestay tại bản Chà Đáy, tâm sự: "Mình không cần diễn, cứ sống thật thà, mộc mạc như vốn có là khách thích nhất. Cái hồn của người Mông chính là sức hút để du lịch phát triển".

Chính tư duy làm du lịch bền vững này đã giúp nhiều nghề truyền thống như dệt lanh, vẽ sáp ong, thêu thổ cẩm hồi sinh mạnh mẽ. Phụ nữ Mông nay không chỉ biết làm nương mà còn biết giới thiệu sản phẩm thủ công, biết giao tiếp và làm kinh tế, từ đó khẳng định vị thế trong gia đình.

Chợ phiên Pà Cò những ngày xuân rực rỡ sắc màu trang phục truyền thống. Đây không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian giao thoa văn hóa, nơi nông sản địa phương trở thành hàng hóa có giá trị cao. Thanh niên trong bản không còn mặn mà với việc đi làm thuê xa xứ mà chọn ở lại quê hương, sử dụng công nghệ số để quảng bá hình ảnh bản làng, kinh doanh nông sản và làm hướng dẫn viên du lịch.

Từ một vùng đất từng gắn với nhiều khó khăn và tệ nạn, Pà Cò hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ. Nhờ du lịch cộng đồng, đời sống kinh tế nâng lên, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh qua từng năm. Nhà cửa khang trang, vệ sinh môi trường được chú trọng không chỉ để đón khách mà để phục vụ chính cuộc sống của bà con.

Mùa xuân này, bản Mông Pà Cò như bừng sáng hơn. Đó là sắc xuân của sự ấm no, của niềm tin vào con đường phát triển dựa trên nội lực và bản sắc dân tộc. Văn hóa đã thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, giúp người Mông nơi đây tự tin mở cửa hội nhập mà không hề đánh mất đi cái "gốc" của mình. Một nếp sống mới đang hình thành, chậm rãi nhưng chắc chắn và bền bỉ như sức sống của cây đào, cây mận trên đá xám rẻo cao.

×