Xuất khẩu gạo năm 2026: Giữ giá trị tỷ USD bằng cuộc chơi chất lượng và thị trường ngách

Thị trường xuất khẩu gạo cần chiến lược tiếp cận chuyên biệt từng khu vực

Bước vào quý II/2026, ngành lúa gạo toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng đang chứng kiến những sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt. Không còn đơn thuần là câu chuyện chạy đua về sản lượng, thị trường năm 2026 được định hình bởi các tiêu chuẩn khắt khe về phát thải, chất lượng dinh dưỡng, và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại Việt Nam, năm 2026 đánh dấu sự trưởng thành rõ rệt trong tư duy sản xuất và thương mại lúa gạo. Ngành nông nghiệp đã chủ động giảm diện tích gieo trồng ở những vùng kém hiệu quả, dễ bị xâm nhập mặn, để tập trung nâng cao năng suất và chất lượng ở các vùng lõi của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Mục tiêu xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2026 không đặt nặng việc phải vượt mốc 8 triệu tấn như các năm trước, mà ổn định ở mức 7 - 7,5 triệu tấn. Tuy nhiên, mục tiêu giá trị lại được kỳ vọng duy trì ở mức cao, từ 4,5 tỷ đến 5 tỷ USD.

Đến hết ngày 15/3/2026, xuất khẩu gạo của nước ta đạt khoảng 1,74 triệu tấn, kim ngạch đạt khoảng 826,2 triệu USD, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 477,6 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2025, tăng 2,3% về lượng, giảm 8,7% về trị giá, giá gạo xuất khẩu bình quân giảm 10,7%.

Trong top 10 các thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam, Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm hơn 50% tổng kim ngạch, với sự tăng trưởng ổn định khoảng 17,6% về giá trị. Trung Quốc ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ, tăng gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước, vươn lên vị trí thứ 2.

Theo Bộ Công Thương, năm 2026, thị trường Philippines đòi hỏi khắt khe hơn về chất lượng và độ đồng đều của sản phẩm. Việc Philippines duy trì mức thuế nhập khẩu ưu đãi đã tạo điều kiện cho gạo Việt, nhưng các doanh nghiệp Việt Nam cũng đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gắt gao từ Thái Lan tại đây. Lợi thế của Việt Nam vẫn là khoảng cách địa lý gần, chi phí logistics tối ưu và hương vị gạo rất phù hợp với thị hiếu người dân nước này.

Đối với Trung Quốc, thị trường này đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận với nông sản nhập khẩu. Năm 2026, họ không còn mua gạo ồ ạt qua đường tiểu ngạch mà yêu cầu truy xuất nguồn gốc rõ ràng, kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt.

Nhu cầu của Trung Quốc đối với gạo Việt Nam hiện nay tập trung vào dòng gạo phục vụ công nghiệp chế biến thực phẩm, gạo ST21, ST25,... phục vụ phân khúc tiêu dùng trung lưu trở lên. Doanh nghiệp Việt Nam nào vượt qua được hàng rào kỹ thuật của Trung Quốc sẽ thu được biên độ lợi nhuận rất cao.

Ngoài ra, trong top 10, các thị trường xuất khẩu gạo khác đáng chú ý như: Indonesia, Bờ Biển Ngà và Ghana có sự sụt giảm đáng kể về giá trị do thay đổi chính sách nhập khẩu và nguồn cung nội địa của họ ổn định hơn.

Gia tăng chi phí logistics là thách thức cho xuất khẩu gạo năm 2026

Bộ Công Thương cho biết những tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng về sản lượng và góp phần quan trọng vào việc tiêu thụ lúa gạo hàng hóa. Tuy vậy, xuất khẩu gạo đang đối mặt với nhiều khó khăn, tình hình xung đột tại Trung Đông đang làm tăng các chi phí, xuất khẩu gạo nước ta chịu áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu gạo và sự gia tăng rào cản kỹ thuật từ các nước nhập khẩu…

Tạihội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, cho biết xuất khẩu gạo Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức.

Cụ thể, tình hình xung đột, bất ổn địa chính trị tại một số khu vực, đặc biệt là Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí logistics. Nguồn cung gạo thế giới dồi dào, trong khi cạnh tranh từ các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan ngày càng gay gắt; giá gạo xuất khẩu có xu hướng giảm, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

Bên cạnh đó, chi phí đầu vào cho sản xuất và vận chuyển vẫn ở mức cao; các quy định nhập khẩu ngày càng chặt chẽ (SPS, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc…) tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp.

"Xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống, tiềm ẩn rủi ro khi các thị trường này thay đổi chính sách hoặc nhu cầu nhập khẩu. Nhu cầu gạo toàn cầu trong thời gian tới vẫn ở mức cao, nhưng xu hướng phân hóa ngày càng rõ nét, phụ thuộc vào chính sách nhập khẩu, dự trữ lương thực và điều kiện kinh tế của từng quốc gia", ông Sơn nhận định.

Nhiều chuyên gia cũng nhận định, thị trường lúa gạo 2026 vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức mà các doanh nghiệp xuất khẩu và nhà quản lý không thể lơ là. Trong đó, chi phí logistics và cạnh tranh chuỗi cung ứng là những thách thức trước mắt.

Tình hình địa chính trị toàn cầu vẫn có những điểm nóng ảnh hưởng đến các tuyến hàng hải quốc tế, làm cước vận tải biển biến động. Hệ thống logistics nội địa tại ĐBSCL dù đã được cải thiện (với việc khánh thành một số tuyến cao tốc mới) nhưng chi phí vận chuyển, sấy, lưu kho vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành xuất khẩu gạo, làm giảm biên lợi nhuận của doanh nghiệp so với đối thủ Thái Lan.

Để giữ vững đà tăng trưởng và vị thế trong năm 2026 và các năm tiếp theo, ngành lúa gạo cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược. Thứ nhất, tiếp tục đầu tư nghiên cứu các giống lúa mới không chỉ ngon, năng suất cao mà phải có khả năng chống chịu mặn, phèn và sâu bệnh. Cần xây dựng một hệ sinh thái giống lúa bản quyền mạnh mẽ.

Thứ hai, liên kết chuỗi cần chặt chẽ bằng việc chấm dứt tình trạng "mua đứt bán đoạn", doanh nghiệp cần ký kết hợp đồng bao tiêu dài hạn với nông dân và hợp tác xã. Cung cấp vật tư nông nghiệp đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật chuẩn quốc tế và cam kết thu mua với giá ổn định.

×