Xuất khẩu nhạc Việt ra thế giới: Cuộc chơi đã mở, cần gì để đi đường dài?

Nhạc Việt mở rộng biên giới

Báo cáo Tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam 2025 - 2026, vừa được nhóm nghiên cứu thuộc Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam công bố, cho thấy những chuyển động rõ nét ở lĩnh vực âm nhạc.

Năm qua, nhiều nghệ sĩ Việt đã trực tiếp tham gia các sân khấu, cuộc thi quốc tế, tạo hiệu ứng truyền thông và ghi dấu ấn văn hóa. 

Nổi bật, Đức Phúc vượt qua 21 thí sinh để giành quán quân Intervision tại Nga với ca khúc "Phù Đổng Thiên Vương", gây chú ý bởi sự kết hợp dân gian và hiện đại. Chiến thắng của anh được nhiều báo Nga như Ria Novosti, Rossiyskaya Gazeta, Lenta… đánh giá cao.

Ở khu vực châu Á, Phương Mỹ Chi lọt top 3 Sing! Asia, tạo sức hút lớn với truyền thông Trung Quốc nhờ các tiết mục dân ca phối khí hiện đại, đạt hàng triệu lượt xem. 

Trong khi đó, Mỹ Anh là nghệ sĩ Việt duy nhất biểu diễn tại chương trình chào mừng Hội nghị cấp cao APEC 2025, đồng thời hoạt động sôi nổi tại nhiều festival quốc tế.

Song song biểu diễn trực tiếp, nhạc Việt còn lan tỏa mạnh trên môi trường số. Nhiều nghệ sĩ trẻ liên tục xuất hiện trên bảng xếp hạng quốc tế, riêng MV "Bắc Bling" của Hòa Minzy đạt top 1 MV ra mắt toàn cầu trên YouTube Charts, lan tỏa rộng rãi trên TikTok và các nền tảng xuyên biên giới.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng trở thành điểm đến hấp dẫn của các ngôi sao quốc tế, với tour "Übermensch" của G-Dragon thu hút gần 100.000 khán giả Việt Nam.

Ngoài ra, festival quốc tế Âm nhạc Mới lần thứ IV tại Việt Nam năm 2025 (27/11-1/12/2025) cũng thu hút  300 nhạc sĩ, nghệ sĩ đến từ các quốc gia Á - Âu và Đại Dương. Sự kiện với nội dung đa dạng, phong phú của các hình thức, thể loại âm nhạc hàn lâm: Giao hưởng, thính phòng, hợp xướng, hòa tấu nhạc cụ dân tộc với nhạc cụ phương Tây…

Chứng kiến sự dịch chuyển của âm nhạc Việt trong thời gian qua, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhận định tại festival quốc tế Âm nhạc Mới rằng: 

"Bên cạnh những thành tựu ở nhiều lĩnh vực văn hóa khác, âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam đã và đang từng bước trưởng thành, tự tin sánh vai cùng các quốc gia trong khu vực và vươn tầm ra thế giới, khẳng định bản lĩnh, bản sắc và sức sáng tạo của nghệ sĩ Việt trên sân khấu quốc tế".

Nhạc Việt có "nguyên liệu tốt" nhưng thiếu hệ sinh thái xuất khẩu

Từ những thành công của âm nhạc Việt trong năm 2025, câu hỏi đặt ra là Việt Nam đứng trước cơ hội, thách thức nào và giải pháp gì để nhạc Việt tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế?

Chia sẻ với Báo Xây dựng, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long (Đại học RMIT Việt Nam) cho rằng, Việt Nam đang đứng trước 4 cơ hội vàng để xuất khẩu văn hóa thông qua các sản phẩm, dịch vụ âm nhạc.

Bốn cơ hội ông Long nhắc đến bao gồm: Sự cộng hưởng của các nền tảng số, độ chín muồi của thế hệ nghệ sĩ "người bản địa kỹ thuật số" (digital native) - gen Z, xu hướng "xuất khẩu văn hóa tại chỗ" qua các siêu nhạc hội và sự chuyên nghiệp hóa trong tổ chức sự kiện văn hóa đã tiệm cận chuẩn quốc tế.

Những gì chúng ta đang thấy mới chỉ là những điểm sáng mang tính hiện tượng cá nhân hay tập thể trong 1 giai đoạn thăng hoa. Việc một ca khúc viral toàn cầu hay một nghệ sĩ diễn tại festival quốc tế hiện nay phần lớn nhờ vào sự nỗ lực cá nhân và thuật toán ngẫu nhiên của các nền tảng xuyên biên giới. Để hình thành năng lực xuất khẩu bền vững, chúng ta cần chuyển dịch từ việc “viral thời vụ” nhờ một bản hit sang việc "sản xuất hàng loạt" các sản phẩm âm nhạc có giá trị văn hóa chất lượng, mang bản sắc dân tộc Việt Nam một cách hệ thống và chuyên nghiệp. Sự bền vững chỉ đến khi chúng ta có một hệ sinh thái phục vụ trong nước và xuất khẩu, nơi mà thành công của nghệ sĩ này tạo tiền đề và hạ tầng cho nghệ sĩ tiếp theo, thay vì mỗi người phải tự mở đường từ đầu.

PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long

Song song với cơ hội, hoạt động xuất khẩu văn hóa tại Việt Nam đang đối mặt với 2 thách thức chính. Đó là, bản sắc riêng chưa được định hình rõ nét trên bản đồ thế giới và sự thiếu hụt của một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ.

"Việt Nam đang có sức sáng tạo rất trẻ và năng động, nhưng chúng ta vẫn đang ở thế "đuổi theo" do sự chênh lệch lớn về hạ tầng và hệ sinh thái phụ trợ. 

Trong khi Hàn, Quốc, Singapore, hay Thái Lan có các sân vận động đa dụng (thể thao, hội nghị, biểu biễn) hay trung tâm biểu diễn chuyên dụng tiêu chuẩn quốc tế, Việt Nam vẫn phải tận dụng các sân vận động thể thao xuống cấp hoặc các trung tâm hội chợ cho các concert lớn. 

Việc thiếu các địa điểm biểu diễn có thiết kế âm học và kỹ thuật chuyên dụng làm tăng chi phí vận hành và giảm trải nghiệm nghệ thuật của khán giả quốc tế. Đó còn chưa tính đến các yếu tố tác động tiêu cực về môi trường, sinh hoạt của cư dân địa phương", ông Long phân tích.

Đi sâu vào các thị trường châu Á, ông Long đánh giá, công nghiệp văn hóa ở Hàn Quốc rất thành công vì họ có sự gắn kết chặt chẽ giữa chính phủ, các cơ quan chuyên biệt cho ngành giải trí sáng tạo, các tập đoàn giải trí lớn (Chaebol). Từ đó, tạo ra một chuỗi cung ứng từ đào tạo thực tập sinh đến quản lý bản quyền toàn cầu. 

Thái Lan và Singapore rất mạnh về các tổ chức hỗ trợ như Music Board hay các hiệp hội đại diện, giúp bảo vệ nghệ sĩ và kết nối họ với các mạng lưới phân phối quốc tế. 

Trong khi đó, Việt Nam hiện vẫn thiếu các đơn vị chuyên nghiệp tổ chức và cơ quan kết nối, hỗ trợ show quốc tế và sự kiện chuyên đề. 

"Chúng ta đang có "nguyên liệu" tốt nhưng thiếu "nhà máy" chế biến và hệ thống logistic đúng chuẩn để phân phối và quảng bá, vận hành", vị chuyên gia đánh giá.

Làm gì để 2026 trở thành "năm bản lề" xuất khẩu âm nhạc?

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa (CNVH) Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành, đề ra mục tiêu đến năm 2045, phấn đấu tăng trưởng về giá trị xuất khẩu của các ngành công nghiệp văn hóa đạt 9%/năm và trở thành quốc gia phát triển về công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí trong khu vực châu Á, khẳng định vị thế của Việt Nam.

Để văn hóa Việt Nam vững vàng ra biển lớn, phía trước là một chặng đường dài. Gần nhất, để 2026 trở thành "năm bản lề" cho việc xuất khẩu âm nhạc, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long đề xuất tập trung vào 3 giải pháp trọng tâm.

Việt Nam hiện đã hội đủ nhiều điều kiện: Quy mô nền kinh tế lớn thứ tư ASEAN, tầng lớp trung lưu tăng nhanh, hạ tầng số phát triển mạnh, môi trường sáng tạo ngày càng cởi mở, cùng với đó là hệ giá trị văn hóa đặc sắc, lâu đời, độc đáo, có khả năng "chạm" tới cảm xúc của bạn bè quốc tế. Vì vậy, đặt mục tiêu xuất khẩu văn hóa lúc này là bước đi hợp quy luật, phù hợp với tầm vóc mới của đất nước.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hoá, Giáo dục của Quốc hội

Trong đó, ông Long đề xuất việc chuyên nghiệp hóa qua mô hình Văn phòng sáng tạo (Creative department).

"Thay vì mô hình nghệ sĩ tự quản lý hoặc công ty gia đình, các đơn vị giải trí cần học tập mô hình từ K-pop hay Thái Lan để thành lập các Phòng chiến lược sáng tạo tập trung được tổ chức bởi các cơ quan chính phủ. 

Đây là nơi quy tụ các chuyên gia về định hướng chủ đề, giám đốc nghệ thuật, chuyên gia chiến lược nội dung và chuyên gia ngôn ngữ. Họ sẽ là những người "đóng gói" sản phẩm âm nhạc thành một gói giải pháp văn hóa hoàn chỉnh, đảm bảo tính bản sắc (như xu hướng V-folktronism) nhưng vẫn phù hợp với thị hiếu quốc tế", ông Long phân tích. 

Ngoài ra, để âm nhạc Việt bước đi xa hơn, lâu hơn toàn cầu, rất cần sự đầu tư dựa trên dữ liệu (Data-driven Investment). Đó là các báo cáo thị trường, nghiên cứu chuyên sâu để xác định rõ thị trường nào đang quan tâm đến nhạc Việt (ví dụ: Khu vực Đông Nam Á hay Trung Quốc). 

Từ đó, các doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể dồn lực vào những nghệ sĩ và dòng nhạc có khả năng cạnh tranh cao nhất, thay vì đầu tư dàn trải. 

Ngoài ra, chiến lược "mượn sóng" qua hình thức đồng sản xuất cũng là giải pháp được cho là phù hợp, cần thiết.

"Chúng ta nên khuyến khích và tạo điều kiện tối đa việc hợp tác sản xuất giữa các nghệ sĩ Việt và các nhà sản xuất, nhạc sĩ quốc tế. Đây là con đường ngắn nhất để đưa âm nhạc Việt vào danh sách phát (playlist) của các nền tảng quốc tế và học hỏi quy trình vận hành của các cường quốc âm nhạc. 

Khi chúng ta có được sự giao thoa với hạ tầng và mạng lưới phân phối của đối tác quốc tế, năng lực xuất khẩu âm nhạc của chúng ta sẽ được nâng tầm đáng kể", PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long nói.

Năm 2025, thành công vượt ngoài biên giới Việt Nam của các nghệ sĩ như Đức Phúc, Hòa Minzy, Phương Mỹ Chi... cho thấy một xu hướng bản địa hóa đẳng cấp toàn cầu (glocalisation).

Trong giai đoạn tới, để xu hướng này trở thành hướng đi chiến lược thành công, ông Khánh Nguyễn, Ban tổ chức Giải thưởng Vạn Xuân cho rằng, chúng ta cần đi theo triết lý "văn hóa đi trước, kinh tế theo sau". 

"Hàn Quốc đã mất vài thập kỷ đầu tư cho một thế hệ nhân lực công nghiệp văn hóa trước khi gặt hái thành công với Kpop hay điện ảnh. 

Tương tự, Việt Nam cần sự chung tay của nhà nước, các tập đoàn lớn và các nền tảng số toàn cầu. Họ không chỉ là kênh kinh doanh mà còn là nguồn lực quảng bá, cam kết quốc tế để đưa nghệ sĩ và sản phẩm văn hóa Việt ra thế giới. 

Khi những cơ chế hợp tác được thiết kế rõ ràng, âm nhạc bản địa hóa theo chuẩn toàn cầu sẽ có "đường băng" đủ dài để tạo ảnh hưởng văn hóa, từ đó tạo ra giá trị kinh tế bền vững", ông Khánh phân tích.

×