Xuất khẩu thủy sản 5,8 tỷ USD, Trung Quốc mua 40%, "vua tôm" Việt Nam kiến nghị triển khai nuôi tôm kháng bệnh

Xuất khẩu có thể tăng 10-11%, đạt 12,5 tỷ USD

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt gần 5,8 tỷ USD, tăng 12,8%.

Tôm tiếp tục là nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất của thủy sản Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu tôm 6 tháng đạt 2,3 tỷ USD, tăng 13,6%, chiếm 40,5% tổng kim ngạch thủy sản.

Trung Quốc tiếp tục là khu vực nhập khẩu lớn nhất, kim ngạch đạt 1,5 tỷ USD, tăng 37,9%, chiếm 25,8% tổng xuất khẩu thủy sản. Đây là mức tăng nổi bật trong nhóm thị trường chính, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Trung Quốc đối với các sản phẩm tôm, cá tra, tôm hùm, nhuyễn thể, thủy sản sống và đông lạnh.

Tuy nhiên, thị trường Mỹ vẫn là điểm nghẽn lớn dù xuất khẩu thủy sản nói chung sang thị trường này bật tăng trong tháng 6, kim ngạch chỉ đạt 897,9 triệu USD, gần như đi ngang so với cùng kỳ.

Trong khi đó, riêng ngành tôm vẫn chịu sức ép cạnh tranh gay gắt từ Ecuador, Indonesia, Ấn Độ và các nguồn cung có lợi thế về giá thành, quy mô sản xuất và nguồn nguyên liệu.

Cá tra giữ vững vị trí trụ cột thứ hai. Lũy kế 6 tháng, xuất khẩu cá tra đạt 1,1 tỷ USD, tăng 12,1%, chiếm 19,4% tổng kim ngạch.

VASEP đánh giá, mức tăng này cho thấy nhu cầu đối với cá thịt trắng giá hợp lý vẫn ổn định trong bối cảnh người tiêu dùng tại nhiều thị trường có xu hướng tiết kiệm chi tiêu. Cá tra Việt Nam tiếp tục có lợi thế về giá, nguồn cung lớn, khả năng chế biến linh hoạt và phù hợp với nhiều kênh tiêu thụ như bán lẻ, nhà hàng, bếp ăn công nghiệp và chế biến lại.

Bên cạnh đó, các rủi ro về thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, SIMP, MMPA và các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc tiếp tục làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2026 của một số mặt hàng thủy sản khác như cá ngừ đạt 452,7 triệu USD, giảm 2,0%; mực, bạch tuộc đạt 380,2 triệu USD, tăng 18,8%; cua ghẹ đạt 206,2 triệu USD, tăng 26,2%.

Ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch VASEP cho biết, kết quả này khẳng định năng lực thích ứng, sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp.

Nếu các khó khăn lớn được tháo gỡ, đồng thời hạn chế được những tác động bất lợi trong những tháng cuối năm, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản cả năm có thể tăng khoảng 10-11%, đạt khoảng 12,5 tỷ USD.

Theo Chủ tịch VASEP, ngành chế biến thủy sản hiện dựa vào hai nguồn nguyên liệu chính là nuôi trồng và khai thác biển. Trong đó, tôm và cá tra tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Năm 2025, xuất khẩu tôm đạt khoảng 4,2 tỷ USD, còn cá tra đạt khoảng 2 tỷ USD.

Dù có lợi thế sản xuất, lĩnh vực nuôi trồng thủy sản đang chịu áp lực lớn từ chất lượng con giống, dịch bệnh, giá thức ăn và các chi phí đầu vào. Mặt bằng chi phí cao khiến sản phẩm Việt Nam khó cạnh tranh về giá với các quốc gia khác. Riêng ngành tôm, doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia.

Cần có giải pháp phù hợp để bảo vệ người nuôi tôm

Là đơn vị xuất khẩu tôm hàng đầu Việt Nam, Tổng Giám đốc Tập đoàn Thủy sản Minh Phú Lê Văn Quang cho hay, trước áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt trên toàn cầu, Việt Nam cần sớm triển khai chương trình chọn giống tôm kháng bệnh, thích nghi tốt với điều kiện nuôi bản địa tương tự mô hình thành công của Ecuador.

"Vua tôm" chỉ ra rằng, nhờ kiên trì áp dụng giống tôm kháng bệnh trong hơn 10 năm qua, ngành tôm Ecuador hầu như không xảy ra dịch bệnh lớn, liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. Đây chính là yếu tố then chốt giúp quốc gia này sở hữu giá thành nuôi thấp nhất thế giới với năng suất rất cao.

Bên cạnh bài toán công nghệ giống, lãnh đạo Minh Phú đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan tiếp tục đồng hành, nghiên cứu hoàn thiện các quy định về tiêu chuẩn hàng hóa, môi trường, phòng cháy chữa cháy, cũng như chính sách thuế thu nhập cá nhân, bảo hiểm xã hội... theo hướng tương đồng với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan hay Singapore nhằm tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, Chủ tịch Hiệp hội Tôm Việt Nam Mai Văn Hoàng cho biết, giá tôm thương phẩm đang ở mức thấp nhất trong nhiều năm. Do đó, cần có giải pháp phù hợp để bảo vệ người nuôi tôm - lực lượng tạo sinh kế cho hàng triệu lao động.

Để tạo động lực tăng trưởng cho ngành, Hiệp hội Tôm Việt Nam đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nuôi tôm công nghệ cao.

Bên cạnh đó, đầu tư đồng bộ hạ tầng cho các vùng nuôi tôm trọng điểm như Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre và Kiên Giang.

Hiệp hội Tôm Việt Nam đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng chương trình đầu tư hoàn chỉnh hệ thống cấp, thoát nước riêng cho vùng nuôi tôm, đồng thời đầu tư điện 3 pha phục vụ nuôi tôm công nghệ cao.

Đặc biệt, cần tăng cường đầu tư nghiên cứu dịch bệnh, dinh dưỡng và nguồn gen tôm bố mẹ để chủ động nguồn giống trong nước. Mặt khác, yêu cầu các doanh nghiệp minh bạch nguồn gốc tôm nguyên liệu phục vụ chế biến nhằm bảo vệ con tôm Việt Nam.

Phân tích về bức tranh thị trường năm 2026, Tổng Giám đốc Minh Phú Lê Văn Quang cho biết, ngành tôm đang chịu tác động lớn từ biến động kinh tế toàn cầu. Suy thoái khiến người tiêu dùng thế giới có xu hướng thắt chặt chi tiêu, chuyển sang chọn tôm size nhỏ hơn từ 1 - 2 cỡ, làm sản lượng chế biến bình quân giảm khoảng 20%.

Đáng nói, trong khi giá dầu leo thang kéo theo giá các sản phẩm khai thác biển và nhiều loại thực phẩm khác như thịt heo, thịt gà, thịt bò tăng khoảng 20-50%. Tuy nhiên, giá tôm lại không tăng mà còn giảm do Ecuador và Ấn Độ - hai quốc gia sản xuất tôm nguyên liệu lớn nhất thế giới bán với mức giá thấp kỷ lục trong hơn 20 năm qua.

Theo ông Quang, Việt Nam chủ yếu tập trung sản xuất các sản phẩm tôm chế biến giá trị gia tăng, trong khi Ecuador và Ấn Độ chuyên xuất khẩu tôm nguyên liệu. Do đó, sản phẩm của Việt Nam ít chịu sự cạnh tranh trực tiếp từ hai quốc gia này.

×