Trong báo cáo hôm nay 1/11, HSBC cho biết sau dấu hiệu phục hồi vào tháng 9, xuất khẩu Việt Nam trong tháng 10/2023 tiếp tục lấy lại đà tăng trưởng và tăng gần 6% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù mỗi nhóm sản phẩm là khác nhau nhưng đà phục hồi đang tăng.
Trong bối cảnh nhu cầu hàng hóa từ các nước phương Tây sụt giảm vì kinh tế thế giới còn khó khăn, các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam như hàng điện tử, may mặc, da giày, đồ gỗ nội thất và máy móc đều rơi vào tình trạng ảm đạm. Tuy nhiên, xuất khẩu nông sản vươn lên thành điểm sáng.
Kỷ lục về xuất khẩu gạo Việt Nam với doanh số gần 4 tỷ USD được xác lập sau 10 tháng đâu năm 2023. Ảnh tư liệu.
"Không giống như những lĩnh vực khác ghi nhận mức sụt giảm hai con số, xuất khẩu nông nghiệp đã vững vàng đi qua giông bão, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm trước tính trên cơ sở bình quân 3 tháng", báo cáo của HSBC viết.
Việt Nam đã phát triển nền tảng nông nghiệp đa dạng. Trong đó, thủy sản chiếm gần 40% trong cơ cấu xuất khẩu nông nghiệp, sau đó là tới cà phê Robusta (14%), gạo (12%) và trái cây - rau củ (11%).
HSBC nhấn mạnh, Việt Nam có chiến lược đa dạng hóa xuất khẩu không chỉ tập trung vào gạo, trong đó Việt Nam đã chủ động canh tác trái cây và rau củ để xuất khẩu. Trong số các thị trường tiêu thụ, châu Á chiếm chủ yếu với Trung Quốc chiếm 25% và ASEAN 18%. Hai thị trường này cộng lại chiếm hơn 40%. Tiếp đó là các nước phương Tây với 27% thị phần.
Đối với Việt Nam, xuất khẩu sang Trung Quốc đã trở lại mức tăng trưởng khá kể từ quý 2/2023, và 50% tăng trưởng có được từ kết quả vượt trội của xuất khẩu nông sản. Nguyên nhân chính là nhờ triển khai Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực RCEP từ tháng 1/2022.
Trung Quốc chiếm tỷ trọng lên đến 65% thị phần trái cây - rau củ của Việt Nam, điều này lý giải vì sao thị phần đã tăng gấp 3 lần trong thập kỷ qua, theo HSBC. Sau khi Trung Quốc mở cửa trở lại, xuất khẩu trái cây nhiệt đới của Việt Nam đã tăng đáng kể, một phần để hưởng ứng nghị định thư ký kết giữa hai nước trong năm 2022.
Trong một vườn trái cây Lái Thiêu (Bình Dương). Ảnh: báo Bình Dương.
Hiện nay, 80% thanh long và 90% vải thiều của Việt Nam được xuất sang Trung Quốc. Đặc biệt, niềm yêu thích mới của người tiêu dùng Trung Quốc dành cho sầu riêng Việt Nam đã mang lại lợi ích đáng kể cho hoạt động xuất khẩu sầu riêng ở ASEAN. Việt Nam đạt mức xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc cao kỷ lục, tăng 1.400% so với cùng kỳ năm trước tính đến quý 3/2023. Nhờ đó, sầu riêng giữ vị trí hàng đầu trong hoạt động xuất khẩu trái cây của Việt Nam, với tỷ trọng lên đến gần 40%.
Đối thủ cạnh tranh lớn với Việt Nam về xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc chính là Thái Lan, với 95% tổng số lượng sầu riêng nhập vào thị trường tỷ dân. Báo cáo của HSBC cũng lưu ý chính các sản phẩm nội địa Trung Quốc như dừa, thanh long và xoài cũng cạnh tranh mạnh với nông sản Việt.
Về gạo, kể từ tháng 7/2023, giá xuất khẩu tiêu chuẩn của gạo Thái Lan đã tăng 40% so với cùng kỳ năm trước lên mức cao nhất trong vòng 15 năm, một phần do lệnh cấm xuất khẩu của Ấn Độ đối với một số sản phẩm gạo và một phần do El Nino. Kể từ đó, những diễn biến này dẫn đến xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt mức tăng trưởng ấn tượng 50% so với cùng kỳ năm trước.
Hiện tại, 3 nước ASEAN nằm trong top 6 nước mua nhiều gạo của Việt Nam nhất, riêng Philippines đã chiếm tới 45%, sau đó là tới Malaysia và Singapore. Xuất khẩu gạo của Việt Nam là nguồn cung không thể thiếu cho 3 nước, với tỷ trọng tương ứng là 80%, 34% và 23%.
Trong đánh giá tổng thể, HSBC cho biết trong một năm đầy thách thức như 2023, xuất khẩu nông sản của Việt Nam đã vươn lên bất chấp nghịch cảnh. Dù tỷ trọng dưới 10% trong tổng danh mục xuất khẩu không bù đắp được hết cho tất cả những khó khăn trong xuất khẩu nhưng nông sản đã đóng góp đáng kể, với gần 4 tỷ USD từ gạo sau 10 tháng.
"Trong thời gian tới, điều quan trọng là Việt Nam phải tận dụng các hiệp định thương mại tự do và tập trung đưa sản phẩm xuất khẩu đạt các tiêu chuẩn quốc tế để nâng cao hơn nữa tiềm năng thị trường", HSBC khuyến nghị.