Sau Hội nghị Thủ tướng đối thoại với nông dân, Bộ NN&MT đề xuất doanh nghiệp, HTX thành đơn vị hấp thụ công nghệ chính

Mong muốn rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu với chuyển giao ứng dụng khoa học công nghệ cho nông dân

Trong hơn 5.000 ý kiến gửi về Hội nghị Thủ tướng đối thoại với nông dân năm 2025, nội dung về khoa học công nghệ, đặc biệt là chuyển giao ứng dụng khoa học công nghệ cho nông dân, doanh nghiệp rất được quan tâm.

Là đại biểu đầu tiên đặt câu hỏi tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ đối thoại với nông dân năm 2025, trao đổi với PV Báo điện tử Dân Việt, bà Phạm Thị Lý, nhà khoa học của nhà nông 2024, Liên hiệp HTX và nông nghiệp hữu cơ và dược liệu Việt Nam đã đề xuất nhiều ý kiến về nội dung này.

Phát biểu tại Hội nghị, bà Lý cho biết: Đến với Hội nghị, tôi rất tâm đắc với chủ đề của Hội nghị đối thoại lần này và được biết đây chủ đề này được Thủ tướng trực tiếp lựa chọn. Điều này khẳng định vai trò quyết định, then chốt của khoa học công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57.

Tuy nhiên, cũng theo nhà khoa học, có một thực tế hạn chế hiện nay đó là khoảng cách từ nghiên cứu đến chuyển giao và ứng dụng KHCN còn khá xa, có những đề tài nghiên cứu xong nhưng không chuyển giao hoặc chuyển giao muộn tới người nông dân.

Do đó, từ góc nhìn của nhà khoa học của nhà nông, bà Phạm Thị Lý đã kiến nghị 3 nội dung:

Thứ nhất, cần có cơ chế, chính sách để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu với chuyển giao ứng dụng KHCN cho nông dân; chuyển giao các kết quả nghiên cứu của các viện, trường cho các tổ chức như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ để xây dựng các mô hình điểm trình diễn trong nông nghiệp, nông thôn.

Thứ hai, cần nghiên cứu ban hành cơ chế phối hợp giữa nhà khoa học với lực lượng khuyến nông, Hội Nông dân để chuyển giao KHCN cho nông dân.

Thứ ba, cần có cơ chế, chính sách thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân với các trường, viện nghiên cứu.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất đưa doanh nghiệp, HTX thành "cầu nối" và "đơn vị hấp thụ" công nghệ chính

Trả lời câu hỏi của bà Phạm Thị Lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, đây là ý kiến rất sát với thực tiễn hiện nay. Đối với các vấn đề nêu lên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản trao đổi như sau:

1. Về đề xuất có cơ chế, chính sách để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu với chuyển giao ứng dụng KHCN cho nông dân; chuyển giao các kết quả nghiên cứu của các viện, trường cho các tổ chức như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ để xây dựng các mô hình điểm trình diễn trong nông nghiệp, nông thôn.

a) Đề xuất đặt hàng nhiệm vụ KHCN

- Các tổ chức, cá nhân gửi đề xuất đặt hàng các nhiệm vụ KHCN xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của sản xuất, đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57.

- Chủ động tiếp nhận chuyển giao sản phẩm/quy trình cho các đơn vị thuộc các tổ chức quần chúng (Hội Nông dân/Phụ nữ) hoặc hợp tác xã ngay khi tham gia thực hiện hoặc tiếp nhận chuyển giao công nghệ ngay từ giai đoạn nghiên cứu hoặc hoàn thiện công nghệ.

b) Các chính sách hỗ trợ mô hình trình diễn, chuyển giao công nghệ

- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trước đây) và Trung ương Hội Nông dân Việt Nam đã ký kết Chương trình Phối hợp giữa 02 cơ quan, trong đó ưu tiên chuyển giao các kết quả nghiên cứu KHCN, tiến bộ kỹ thuật (TBKT) cho các cấp Hội Nông dân.

- Nghị định 83/2018/NĐ-CP về khuyến nông đã quy định, tăng mức hỗ trợ (có thể lên tới 100% chi phí vật tư ban đầu, tài liệu và tập huấn) cho các hoạt động xây dựng "Mô hình điểm trình diễn" ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học (giống, quy trình kỹ thuật mới, chế phẩm sinh học,...) do Hội Nông dân làm chủ đầu mối tại địa phương (đặc biệt là các mô hình của "Chi Hội Nông dân nghề nghiệp").

- Thực hiện Nghị quyết số 57, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt Chiến lược phát triển khuyến nông đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050[3], trong đó xây dựng Cổng thông tin điện tử quốc gia về kết quả nghiên cứu KHCN nông nghiệp và thúc đẩy xây dựng Kho học liệu khuyến nông điện tử để các Hội và nông dân dễ dàng tìm kiếm, lựa chọn và kết nối chuyển giao công nghệ, góp phần xây dựng hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp.

2. Về đề xuất nghiên cứu ban hành cơ chế phối hợp giữa nhà khoa học với lực lượng khuyến nông, Hội Nông dân để chuyển giao KHCN cho nông dân

Thiết lập cơ chế phối hợp đồng bộ, sử dụng chuyển đổi số làm nền tảng, giữa ba chủ thể: Nhà khoa học (tạo ra công nghệ), Khuyến nông (tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật), và Hội Nông dân (vận động, tổ chức sản xuất).

a) Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

- Cơ chế quản lý kinh phí đang dịch chuyển theo hướng gắn kết quả nghiên cứu với ứng dụng thực tiễn, như: Định hướng nghiên cứu gắn liền với kết quả đầu ra có thể ứng dụng; đánh giá và nghiệm thu nhiệm vụ dựa trên kết quả đầu ra về sản phẩm, quy trình, công nghệ... và khả năng ứng dụng. Đặc biệt, Nghị quyết 57 đã xác định cơ chế thực hiện theo nguyên tắc "Đo lường bằng kết quả ứng dụng".

- Các nhà khoa học được ưu tiên, khuyến khích, tính điểm nghiên cứu/hưởng phụ cấp đặc thù khi tham gia trực tiếp vào hoạt động khuyến nông, hướng dẫn kỹ thuật tại các mô hình điểm. Điều này nhằm đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực KHCN chất lượng cao có kinh nghiệm thực tiễn.

b) Chuyển đổi số và Đổi mới sáng tạo trong khuyến nông

- Cần có cụ thể và đồng bộ hóa mục tiêu của Chương trình Phối hợp và Chiến lược Khuyến nông trên nền tảng số giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với Trung ương Hội Nông dân.

- Triển khai hoạt động Khuyến nông số, như: (i) Thúc đẩy ứng dụng AI, dữ liệu lớn, chatbot trong dịch vụ tư vấn và chẩn đoán bệnh cây trồng/vật nuôi; Đào tạo kỹ năng số cho cán bộ khuyến nông, cộng tác viên và nông dân để tiếp cận và làm chủ công nghệ mới.

- Bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ khuyến nông và Hội Nông dân về kiến thức công nghệ mới, đồng thời tập huấn kỹ năng truyền đạt cho các nhà khoa học, tạo ra lực lượng trung gian có năng lực chuyển giao cao.

3. Về đề xuất có cơ chế, chính sách thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân với các trường, viện nghiên cứu

Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động khuyến nông và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa doanh nghiệp và HTX trở thành "cầu nối" và "đơn vị hấp thụ" công nghệ chính.

a) Chính sách ưu đãi tài chính, thuế và PPP

- Cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã được khấu trừ tối đa 150-200% chi phí chi cho các hoạt động hợp tác nghiên cứu phát triển với các viện/trường công lập vào thu nhập chịu thuế, thúc đẩy đầu tư từ khu vực tư nhân vào KHCN nông nghiệp.

- Thiết lập Quỹ Đổi mới Sáng tạo Nông nghiệp, cung cấp vốn mồi cho các dự án KHCN mà doanh nghiệp hoặc HTX cam kết đồng tài trợ đáng kể, thực hiện theo cơ chế đối tác công - tư để chia sẻ rủi ro.

b) Cơ chế linh hoạt về Sở hữu trí tuệ và chia sẻ lợi ích 

- Doanh nghiệp, HTX được đồng sở hữu quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đối với các kết quả nghiên cứu mà họ đã tham gia đầu tư ngay từ giai đoạn đầu, tạo động lực mạnh mẽ cho việc thương mại hóa.

- Quy định tỷ lệ phân chia lợi ích minh bạch từ việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu giữa nhà khoa học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp/HTX ngay trong hợp đồng hợp tác.

c) Thúc đẩy vai trò của HTX trong chuỗi giá trị

- Ưu tiên hỗ trợ cho các đề án, dự án chuyển giao KHCN cho các HTX để xây dựng vùng nguyên liệu và tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị.

- Hỗ trợ HTX ứng dụng công nghệ để xây dựng mã số vùng trồng, tiến hành chứng nhận chất lượng sản phẩm (VietGAP, GlobalGAP, Hữu cơ), tạo cơ sở cho việc liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp và xuất khẩu.

- Hỗ trợ nông dân và HTX chuyển giao các mô hình kinh tế nông thôn mới.

×