Phạm Thư từng muốn tận trung với nước Ngụy, vì sao lại phải đầu quân cho Tần và làm đến chức tể tướng?

Phạm Thư từng muốn tận trung với nước Ngụy, vì sao lại phải đầu quân cho Tần và làm đến chức tể tướng?

Nhắc đến Phạm Thư (đọc là “Tuỳ”), nhiều người hẳn thấy quen thuộc, bởi cái tên này thường xuất hiện trong sách giáo khoa lịch sử. Vốn là người nước Ngụy, vậy vì sao ông lại rời bỏ quê hương để sang nước Tần, thậm chí còn trở thành tể tướng của một quốc gia đối địch? Câu chuyện phía sau là một bi kịch cá nhân đầy oan khuất, đồng thời cũng phản ánh rõ sự khắc nghiệt của thời Chiến Quốc.

Phạm Thư xuất thân bần hàn, gia cảnh nghèo khó từ nhỏ. Tuy vậy, ông lại là người học rộng hiểu sâu, mưu lược hơn người, luôn ôm chí lớn muốn đem tài năng ra giúp nước. Trong thời Chiến Quốc đầy biến động, ông được xem là một trong những nhà chính trị và quân sự xuất sắc bậc nhất. Thế nhưng, thân phận thấp kém khiến con đường tiến thân của ông vô cùng gian nan.

Không có cơ hội trực tiếp yết kiến vua Ngụy, Phạm Thư đành nương nhờ dưới trướng đại phu Tu Giả, làm môn khách để chờ thời. Tuy nhiên, Tu Giả lại là người lòng dạ hẹp hòi, đố kỵ hiền tài, điều này về sau trở thành nguồn cơn của tai họa giáng xuống đầu Phạm Thư.

Trong một lần theo Tu Giả đi sứ sang nước Tề, vua Tề đã nhắc lại chuyện cũ, khi nước Tề từng bị liên minh năm nước tấn công mà nước Ngụy lại không cứu viện, qua đó trách móc Tu Giả, khiến ông ta rơi vào tình thế hết sức lúng túng. Chính Phạm Thư đã đứng ra ứng đối, khéo léo hóa giải tình huống, giữ thể diện cho Tu Giả. Vua Tề thấy ông là người tài, liền ban thưởng hậu hĩnh như vàng bạc, thịt bò, ngọc quý, rượu ngon, đồng thời muốn giữ ông lại làm khách khanh. Thế nhưng, Phạm Thư đều từ chối, thể hiện rõ khí tiết và lòng trung với nước Ngụy.

Ấy vậy mà sau khi trở về, Tu Giả chẳng những không ghi nhận công lao, mà còn quay sang vu cáo Phạm Thư với vua Ngụy rằng ông đã nhận hối lộ của nước Tề. Trớ trêu thay, vua Ngụy lại là người đa nghi, đố kỵ người tài, nên lập tức tin theo lời gièm pha. Ông nghi ngờ Phạm Thư tiết lộ cơ mật quốc gia, liền ra lệnh bắt giam, tra khảo tàn nhẫn.

Phạm Thư bị đánh đập dã man, gãy xương sườn, rụng răng, thân thể đầy thương tích, đến mức bất tỉnh. Nhưng như vậy vẫn chưa đủ để vua Ngụy hả giận. Ông còn sai người dùng cỏ lau bó xác Phạm Thư, ném vào nhà xí, để mặc cho người qua lại tiểu tiện lên “thi thể” của ông. Đó là sự sỉ nhục cùng cực, vượt xa mọi hình phạt thông thường.

Thế nhưng, kỳ tích đã xảy ra. Đến đêm, Phạm Thư dần tỉnh lại. Một tên lính canh cảm thương trước số phận của ông, liền lén cứu ra, cõng về nhà, đồng thời báo gian rằng thi thể đã bị vứt bỏ. Vua Ngụy tin là thật, không truy xét thêm.

Sau khi thoát chết, Phạm Thư nhờ vợ tìm người bạn kết nghĩa là Trịnh An Bình. Trịnh An Bình đưa ông đến nơi bí mật, dốc lòng chữa trị. Nhờ vậy, Phạm Thư mới giữ được mạng sống. Khi vết thương dần lành, ông đổi tên thành Trương Lộc, lánh vào núi sâu ẩn cư. Ở nhà, vợ ông theo kế hoạch đã định, tổ chức tang lễ rầm rộ, khiến vua Ngụy càng tin chắc rằng Phạm Thư đã chết.

Khoảng nửa năm sau, sứ giả nước Tần là Vương Kỵ sang nước Ngụy chiêu mộ nhân tài. Nghe tin, Trịnh An Bình tìm cách gặp Vương Kỵ, giới thiệu rằng mình có một người bạn tên Trương Lộc, tài năng không kém gì Phạm Thư (người được cho là đã chết), hỏi xem nước Tần có sẵn lòng trọng dụng hay không. Vương Kỵ đồng ý gặp mặt.

Đêm hôm đó, Trương Lộc cải trang thành lính ngục, bí mật đến gặp Vương Kỵ. Chỉ qua một cuộc trò chuyện ngắn, Vương Kỵ đã nhận ra đây là một nhân tài hiếm có, liền khuyên ông theo mình sang nước Tần để thi triển tài năng. Phạm Thư lúc này thẳng thắn bày tỏ: “Ta vốn là người nước Ngụy, lẽ ra phải tận trung với Ngụy. Nhưng nơi đó có kẻ thù sinh tử của ta, ta không thể tiếp tục ở lại. Nếu ông đã coi trọng ta, ta xin theo ông sang Tần.” Từ đó, ông âm thầm rời Ngụy, theo Vương Kỵ sang Tần.

Tại nước Tần, Phạm Thư cuối cùng cũng có cơ hội thực hiện hoài bão. Với tài năng chính trị và mưu lược xuất chúng, ông nhanh chóng được trọng dụng, từng bước tiến lên vị trí tể tướng. Những chủ trương chiến lược của ông đã góp phần quan trọng trong việc củng cố thực lực của Tần, đặt nền móng vững chắc cho quá trình thống nhất thiên hạ về sau.

Câu chuyện của Phạm Thư không chỉ là hành trình từ địa vị thấp kém vươn lên đỉnh cao quyền lực, mà còn là minh chứng rõ ràng cho một quy luật khắc nghiệt của lịch sử: khi một quốc gia không biết trọng dụng hiền tài, thậm chí còn chà đạp họ, thì chính họ sẽ trở thành sức mạnh của đối thủ. Và trong trường hợp này, nước Ngụy đã tự tay đẩy một nhân tài kiệt xuất sang phía nước Tần – điều góp phần không nhỏ vào cục diện thay đổi của thời Chiến Quốc.

×