Phòng, chống dịch tả lợn châu Phi bằng vaccine: Rẻ nhất, hiệu quả nhất

Sáng 23/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị phòng, chống dịch tả lợn châu Phi (DTLCP) và quản lý kiểm soát giết mổ động vật.

Giá lợn cao, vaccine chỉ 60 nghìn đồng/liều, vì sao không tiêm?

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, thời gian vừa qua, tình hình chăn nuôi lợn có nhiều biến động, dịch tả lợn châu Phi có dấu hiệu tăng trở lại; tình trạng buôn bán lợn bệnh, vứt xác lợn ra môi trường chưa được kiểm soát chặt chẽ, cán bộ thú y một số nơi chưa thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ, còn lơi lỏng, dấy lên lo ngại về kiểm soát an toàn dịch bệnh, vệ sinh ATTP.

"Hội nghị ngày hôm nay để chúng ta nhìn thẳng, nhìn thật, nói thẳng, nói thật vào những yếu kém, hạn chế, từ đó, rút ra bài học kinh nghiệm và đưa ra các giải pháp căn cơ, xây dựng ngành chăn nuôi và thú y phát triển bền vững, góp phần vào tăng trưởng 4% cả năm của ngành nông nghiệp và môi trường", ông Tiến nói.

Theo số liệu của Cục Chăn nuôi và Thú y, từ đầu năm đến nay, cả nước đã xảy ra 636 ổ dịch tại 30/34 tỉnh, thành phố, số lợn mắc bệnh là 42.349 con, số lợn chết, buộc tiêu hủy là 43.375 con.

Hiện nay còn 256 ổ dịch tại 26 tỉnh, thành phố chưa qua 21 ngày. Trong tháng 6 và 7 dịch bệnh DTLCP gia tăng tại các tỉnh phía Bắc (Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Hà Nội...) và duyên hải miền Trung (Quảng Ngãi, Quảng Trị...). So cùng kỳ năm 2024, số lợn mắc bệnh, chết và tiêu hủy giảm hơn 34%.

Ông Phan Quang Minh - Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y cho hay, DTLCP đang có chiều hướng gia tăng, chủ yếu là tái phát các ổ dịch cũ, phát sinh ở loại hình chăn nuôi quy mô nhỏ (bình quân 50- 60 con/ổ dịch) tại các hộ gia đình nơi có điều kiện chăn nuôi không đảm bảo an toàn sinh học. Nguy cơ dịch bệnh tiếp tục phát sinh và lây lan trong thời gian tới là rất cao.

Nguyên nhân chủ yếu là do chăn nuôi nhỏ lẻ còn khá phổ biến, chiếm tỷ lệ cao, không bảo đảm an toàn sinh học; Dù đã có vaccine DTLCP phòng bệnh cho lợn thịt, nhưng nhiều người nuôi vẫn chủ quan không tiêm phòng cho đàn vật nuôi, còn tâm lý ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ vắc xin của nhà nước (các trang trại lớn chủ động tiêm phòng, áp dụng biện pháp ATSH đều không phát sinh dịch bệnh);

Hiện tượng người chăn nuôi giấu dịch, khi đàn vật nuôi có dấu hiệu nghi mắc bệnh thường không thông báo cho chuyên môn thú y, chính quyền địa phương để được hỗ trợ điều trị, xử lý mà bán chạy lợn, vứt xác ra môi trường làm dịch bệnh lây lan rộng. Hiện nay, thời tiết biến đổi thất thường, đặc biệt hiện nay bước vào mùa mưa, bão tại các tỉnh miền Bắc, kết hợp với hiện tượng người nuôi, vận chuyển thiếu ý thức vứt xác
lợn bệnh xuống sông, kênh mương ... làm phát tán vi rút DTLCP theo dòng nước, gây ô nhiễm môi trường.

Hoạt động giết mổ động vật còn chưa được kiểm soát triệt để, một số cơ sở giết mổ vi pham pháp luật thú y, vẫn thu gom, giết mổ gia súc mắc bệnh, nghi mắc bệnh; Còn lúng túng trong việc công bố dịch cấp xã do mới được phân cấp về cấp xã;

Ông Minh nhấn mạnh, việc bùng phát DTLCP gần như chỉ diễn ra ở các trại chưa tiêm vaccine. Hiện, Việt Nam có 3 doanh nghiệp được cấp phép lưu hành, tuy nhiên, tỷ lệ tiêm còn thấp.

Theo báo cáo sơ bộ của cơ quan quản lý chuyên ngành các địa phương, trong giai đoạn từ năm 2023 đến năm 2025 đã có 1.047.097 con lợn được tiêm phòng vaccine DTLCP tại 45 tỉnh, thành phố. Số lợn bị chết sau khi tiêm phòng chiếm tỷ lệ thấp, chỉ khoảng 0,1%, tương đương 988 con lợn (Nguyên nhân là phần lớn số lợn này đã nhiễm vi rút thực địa từ trước hoặc sức đề kháng bị suy giảm vì mắc các bệnh do Escherichia coli, PCV2).

"Kết quả sử dụng vắc xin DTLCP của các địa phương thời gian qua cho thấy vacicne có hiệu lực và hiệu quả trong phòng bệnh DTLCP, nhờ đó đã cơ bản kiểm soát được dịch bệnh DTLCP trên đàn lợn và tăng tái đàn, cung ứng sản phẩm thịt lợn cho người tiêu dùng", ông Minh khẳng định.

Khẳng định vacicne là "lá chắn thép", phòng bệnh DTLCP, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhắc lại, Việt Nam là nước đầu tiên trên thế giới nghiên cứu và đưa lưu hành vaccine DTLCP đầu tiên trên thế giới.

"Vaccine có tỷ lệ bảo hộ cao, được nghiên cứu, thử nghiệm rất khắt khe trước khi đưa vào lưu hành, nhưng sao người chăn nuôi lại không mấy mặn mà, giá lợn hơi từ đầu năm có thời điểm lên 72.000 đồng/kg, trong khi đó, 1 liều vaccine chỉ có giá 60 nghìn đồng", ông đặc câu hỏi.

Rồi công tác kiểm soát giết mổ động vật, thời gian vừa qua, cơ quan báo chí phản ánh nhiều vụ việc tại các cơ sở giết mổ. Vậy, cán bộ thú y ở đâu? chúng ta phải có tránh nhiệm với người tiêu dùng, lợn bệnh, vệ sinh thú ý phải được kiểm soát chặt chẽ hơn nữa. Trên có Bộ, dưới có Cục, chi cục vùng, địa phương có các chi cục, tại sao lại cứ để các tình trạng lợn, gà giết mổ vô tội vạ, "khỏa thân" chạy ngang nhiên trên đường phố?

Địa phương hành động quyết liệt

Tại Quảng Ngãi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Phước Hiền cho biết, đã chỉ đạo phối hợp với Công an tỉnh làm rõ dấu hiệu hình sự liên quan đến hành vi không xử lý đúng quy định đối với lợn nhiễm DTLCP.

“Bộ máy chính quyền cấp xã và cấp tỉnh vẫn còn lúng túng khi hỗ trợ người dân tiêu hủy lợn bệnh. Chúng tôi đã yêu cầu Sở Tài chính khẩn trương ban hành cơ chế hỗ trợ để người dân không vì khó khăn mà giấu dịch hay bán tháo lợn nhiễm bệnh”, ông Hiền nói.

Lãnh đạo Quảng Ngãi cũng cho biết, tỉnh đã yêu cầu siết chặt kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ lợn vận chuyển để ngăn chặn lợn bệnh lây lan. Ngoài ra, ông Hiền nhấn mạnh, nếu lợn chết do tiêm vaccine phòng bệnh, tỉnh sẵn sàng có cơ chế hỗ trợ để khuyến khích người dân chủ động phòng dịch.

Từ Nghệ An, nơi có đàn lợn hơn 1 triệu con, ông Trần Xuân Học, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho hay, từ đầu năm đến nay, địa phương đã ghi nhận hàng chục ổ dịch và phải tiêu hủy khoảng 2.000 con lợn. Tuy nhiên, ông đặc biệt lo ngại về tình trạng người dân vứt xác lợn bệnh ra môi trường, gây nguy cơ phát tán dịch.

“Nếu phát hiện ai vứt lợn chết ra ngoài, công an phải vào cuộc ngay, bắt giữ và lập hồ sơ. Phải có hình ảnh gửi báo cáo lên cấp có thẩm quyền. Khi xác minh được đối tượng vi phạm, cần xử phạt nghiêm và công khai để người dân thấy hậu quả, từ đó nâng cao nhận thức phòng dịch”, ông Học nhấn mạnh.

Theo ông, biện pháp phòng bệnh bằng vaccine vẫn là giải pháp rẻ nhất và hiệu quả nhất hiện nay. Song song với đó, ông đề xuất sửa đổi hướng dẫn chuyên môn theo hướng bắt buộc tiêu hủy lợn bệnh trong vòng 24 giờ kể từ khi có kết quả xét nghiệm dương tính, thay vì để kéo dài, dẫn đến nguy cơ lây lan.

DTLCP là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, chưa có thuốc đặc trị, lây lan nhanh và gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Việc buông lỏng giám sát, xử lý chậm trễ hay thiếu quyết liệt trong tiêu hủy lợn bệnh không chỉ tiếp tay cho dịch lan rộng mà còn làm mất niềm tin vào hệ thống phòng dịch. Do đó, việc xử lý nghiêm các vi phạm, kể cả bằng biện pháp hình sự, đang được địa phương xem là giải pháp cần thiết để ngăn chặn dịch tái bùng phát trong thời gian tới.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến khẳng định, tinh thần của luật và nghị định là tạo không gian cho phát triển chứ không phải bó buộc, và các vướng mắc sẽ được tháo gỡ kịp thời. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã tham mưu Chính phủ ban hành các cơ chế hỗ trợ chăn nuôi, bao gồm di dời, thụ tinh nhân tạo (Nghị định 106).

Các văn bản liên quan đến phòng chống dịch bệnh cũng đã được sửa đổi, bổ sung, đặc biệt là Nghị quyết 42 của Chính phủ, và Nghị định 116 về chương trình quốc gia phòng chống dịch tả lợn Châu Phi giai đoạn 2020-2025 (Quyết định 972 ngày 7/7/2020).

Như vậy, Thứ trưởng nhấn mạnh rằng việc kiểm soát dịch bệnh là yếu tố then chốt giúp ngành chăn nuôi đạt mục tiêu tăng trưởng 5,7-5,9% năm 2025, đảm bảo an toàn thực phẩm và ổn định kinh tế vĩ mô. "Vấn đề không phải là thiếu văn bản hay chính sách, mà là ở công tác tổ chức thực hiện. Cần tham mưu ngân sách, chủ động hành động, không chờ chỉ đạo", ông nói.

Thứ trưởng cũng gợi ý về mô hình tổ chức hệ thống thú y tại địa phương, với sự tham gia của Chi cục Chăn nuôi, Thú y, Thủy sản cấp tỉnh và các trung tâm dịch vụ tại xã.

×