Thành phố Biên Hòa của tỉnh Đồng Nai trước đây, từng có xóm Lò Heo, nay là tuyến đường hoành tráng bậc nhất Đồng Nai mới

Không phải ngẫu nhiên khi nhà nghiên cứu Lương Văn Lựu (1916-1992) - tác giả bộ địa chí Biên Hòa sử lược toàn biên trong chương Tỉnh thành Biên Hòa vào đầu thế kỷ XX bên cạnh việc chỉ rõ những công trình xây dựng quan trọng và tiêu biểu như: tòa bố, tòa án, nhà thương, trường học, chợ Biên Hòa, thành cổ, sân vận động… đã đưa vào một cơ sở dịch vụ giết mổ gia súc, được gọi là…lò sát sinh.

Theo đó, “Lò sát sinh: Mới lập ở đầu đường Lý Thường Kiệt, sau dời đến “Thủy phi thuyền” (nay là trung tâm Phụng Hoàng).

Kế, lại được thiên di lên đầu đường Trần Thượng Xuyên (còn lưu lại tục danh là Xóm Lò Heo"… “Lò Heo: Xóm Hoa - Việt tại góc đường Trần Thượng Xuyên - Thành Thái” (nay là khu phố Thành Thái, phường Trấn Biên).

Vậy là nguồn gốc của Xóm Lò Heo đã rõ, chỉ tiếc là cụ Lương Văn Lựu không ghi cụ thể thời gian ra đời của khu dân cư khá đặc biệt này.

Xóm Lò Heo đất Biên Hòa-Nổi danh một thời

Cụ Hai Lượm (Đinh Quốc Hùng), Phó Ban quý tế đình Tân Lân, nay đã vào tuổi thất thập, vốn có ông nội từ Tân Uyên (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh) về định cư ở đây từ năm 1946 còn cho biết: Xóm Lò Heo khởi thủy được lập ra tại góc đường Trần Thượng Xuyên (nay là khu Trường Tiểu học Nguyễn Khắc Hiếu, phường Trấn Biên), sau đó dời qua phía bờ sông Đồng Nai đối diện với cồn Gáo, được gọi là Lò Heo mới.

Điều đáng nói là khu dân cư sống bao quanh lò mổ này lại nổi danh trong giới giang hồ lẫn ngoài xã hội Biên Hòa - Sài Gòn suốt những năm 60 đến cuối năm 90 của thế kỷ trước.

Do có vị trí nằm gần chợ Biên Hòa, sát cạnh sân banh và các tuyến đường bộ, đường thủy thông thương nhiều vùng ngoại ô nên xóm Lò Heo sớm là “đất lành” cho dân tứ chiếng rời bỏ vùng chiến sự kéo đến tìm kế sinh nhai. Dân xóm Lò Heo có đủ ngành nghề, phần lớn là lao động tay chân.

Ngoài một lực lượng "đồ tể" thường xuyên lăm lăm tay búa, tay dao, rất đông đàn ông, trai tráng mạnh khỏe tham gia dịch vụ khuân vác các loại nông thổ sản từ bến ghe tàu các nơi cung cấp cho bạn hàng chợ Biên Hòa.

Trong đó, dân xóm Lò Heo chiếm số lớn trong việc khai thác kinh doanh mặt hàng thủy sản trong khu chợ cá Biên Hòa.

Phần lớn cư dân xóm Lò Heo là dân tứ chiếng mưu sinh bằng những nghề như: "đồ tể", bốc vác, lơ xe, gác sân banh… và đều là dân lao động rất đàng hoàng.

Trong khi đó, bên cạnh họ nổi lên một số dân anh chị rất khét tiếng. Tay anh chị được biết sớm nhất ở xóm Lò Heo có lẽ là Ba Đá (tên thật là Nguyễn Hoàng Long).

Tuy trốn lính nhưng tên tuổi của Ba Đá vang danh đến nỗi mấy chủ lò đá ở Bửu Long cũng phải thường xuyên chung chi tiền “bảo vệ”.

Cùng thời với Ba Đá còn có mấy tay anh chị cộm cán khá giỏi võ như: Ba Bu, Ba Tranh… hoặc Tám Truần - một đàn anh từng mài dao chém tên trung sĩ Bé của Tiểu khu Biên Hòa thường lợi dụng quyền hạn để giựt sòng bài.

Đáng chú ý là sau đó, xóm Lò Heo lại xuất hiện thêm mấy băng nhóm chém mướn. Dữ dằn nhất là đám Ba Giao, Đẹp, Út (con thầy Bảy Chích), Út bốc vác, Ánh cây Chàm… Còn bảo kê và tổ chức ăn thua cờ bạc có Bảy Nhóc, Tư Văn… thuộc vào hàng tên tuổi.

Không những là địa bàn của thanh niên trốn quân dịch, xóm Lò Heo còn là ổ đào ngũ của đủ loại sắc lính Việt Nam Cộng hòa.

Thế nhưng rất lạ, đồn quân vụ thị trấn đặt gần đó và Tiểu khu Biên Hòa thường xuyên mở cuộc hành quân phối hợp cảnh sát dã chiến với quân cảnh để bắt lính đào ngũ vẫn né vào xóm Lò Heo.

Ngay cả thời Trung tá Mã Sanh Nhơn từng được dân giang hồ Sài Gòn nể sợ khi nắm trọng trách trong Ủy ban Bài trừ du đãng do Chủ tịch Ủy ban hành pháp Trung ương Nguyễn Cao Kỳ chỉ đạo; vậy mà khi về làm Tỉnh trưởng kiêm Tiểu khu trưởng Biên Hòa uy quyền một cõi, Mã Sanh Nhơn cũng làm lơ khu dân cư khét tiếng là đất dữ này.

Những cư dân lò heo độc đáo đất Biên Hòa Đồng Nai

Thật bất ngờ, sau ngày 30-4-1975, xóm Lò Heo bỗng nhiên có một “ông cách mạng” đến cư ngụ.

Ban đầu, bà con trong xóm, nhất là dân anh chị nhìn ông nhà văn cách mạng, nghe đâu còn là bộ đội mang quân hàm đến trung tá với sự e dè. Sau đó, thấy ông cán bộ này quá hiền lành, lại thân thiện, dễ gần, sáng sáng thường đạp chiếc xe cà tàng lủi vào quán cà phê cóc ở ngang hông chợ Biên Hòa ngồi tán gẫu trước khi đến trụ sở Hội Văn nghệ hoặc Nhà xuất bản… nên ai nấy cũng đều cảm mến.

Và cũng qua gần gũi, tiếp xúc, cựu chiến binh Hoàng Văn Bổn - một nhà văn tiêu biểu của Đồng Nai càng nhận ra rằng, dân xóm Lò Heo có tiếng là dữ tợn nhưng sống với nhau rất nghĩa tình.

Đặc biệt, họ có chung tín ngưỡng hết sức linh thiêng với Đức Ông Thượng đẳng thần Trần Thượng Xuyên - được phụng thờ tại đình Tân Lân, nơi ban đầu hình thành ra xóm Lò Heo.

Điểm sáng tinh thần này đã thu hút và được sự hỗ trợ của các nhân sĩ tên tuổi trong tỉnh như: cụ Lương Văn Lựu, Võ Hà Khuê, Võ Văn Hảo…

Chính cái khu dân cư tưởng chừng bát nháo, lộn xộn này lại là một trong những nơi lập ra ban tương trợ rất sớm ở Biên Hòa với những hoạt động mang tính nhân văn sâu sắc: quyên góp tiền mua hòm cho tang gia nghèo, tập trung người đến “nhà héo” giúp đỡ hộ neo đơn…

Hiện nay, những dãy nhà xập xệ trong xóm Lò Heo cũng biến mất và việc mở rộng nối dài đường Phan Văn Trị được hoàn thành, đã biến "mảnh đất dữ" một thời ở Biên Hòa nay trở thành một khu vực sinh động và đẹp một cách hoành tráng của trung tâm đô thị lớn nhất tỉnh Đồng Nai

Ở thành phố Biên Hòa cũ có rất nhiều người còn nhớ vụ cháy nhà trong hẻm 15 của xóm Lò Heo vào năm 2012.

Chỉ một dân anh chị là Chín Sáng (Đoàn Văn Trung) ngoài đóng góp 100 bao xi măng, hơn chục thiên gạch, còn đứng ra vận động 126 mạnh thường quân ủng hộ được 132 triệu đồng để xây mới 11 căn nhà cho các gia đình nạn nhân bị hỏa hoạn.

Sau này, cũng chính “đàn anh” trong xóm Lò Heo này đã huy động được 500 triệu đồng để mua gạo, mì, sữa, thuốc… và tự trang bị bình xịt thuốc dũng cảm xông vào các khu vực bị phong tỏa để cứu trợ trong đợt đại dịch Covid-19.

×