Trên cánh đồng của Cuba có một thứ "đặc sản", cứ khoảng 9 giờ sáng là xuất hiện, tác động đến việc trồng lúa thế nào?

Trồng lúa Việt Nam thành công trên cánh đồng nhiều gió ở Cuba

TS Phạm Ngọc Tú (Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long) bắt đầu đặt chân đến Cuba từ giữa năm 2022, theo Chương trình hợp tác trồng lúa giữa Việt Nam và Cuba do GS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam là giám đốc dự án phía Việt Nam. Nhóm có 8 người, đến Cuba thực hiện pha 5 của dự án.

Tôi được biết, pha 1 của chương trình hợp tác trồng lúa giữa hai nước được thực hiện từ năm 2002 – 2005, tập trung khảo sát điều kiện, đất đai, khí hậu và xây dựng mô hình trình diễn quy mô nhỏ nhằm xác lập quy trình canh tác thích nghi với điều của bạn; pha 2 (2006 – 2010) hoàn thiện quy trình canh tác và nhân rộng mô hình trong diện hẹp, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực thông qua tập huấn và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; pha 3 (2011 – 2014) nhân rộng mô hình ra nhiều tỉnh thành toàn Cuba với việc áp dụng đồng bộ gói kỹ thuật (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật); pha 4 (2015 – 2018) tiếp tục hoàn thiện gói kỹ thuật, tăng cường cơ giới hóa, quản lý nước và dinh dưỡng tối ưu; pha 5 (2019 – 2023) hướng tới xây dựng mô hình thâm canh cao (2 vụ/năm) và mở rộng sản xuất trên quy mô lớn (trên 20.000 ha/năm), tuy nhiên do ảnh hưởng của dịch Covid-19 nên dự án kéo dài đến cuối năm 2025 mới kết thúc.

Đồng thời, cuối năm 2024 đã hình thành chương trình hợp tác mới có sự đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục hỗ trợ bạn phát triển ngành lúa gạo, hướng tới mục tiêu tự chủ an ninh lương thực. Đây cũng là lần đầu tiên Cuba giao đất cho một doanh nghiệp nước ngoài sản xuất lúa và trực tiếp trả lương cho công nhân.

Nói về điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở Cuba đối với quá trình phát triển, sinh trưởng của cây lúa, TS Phạm Ngọc Tú cho biết rất thuận lợi.

"Ưu điểm lớn nhất ở Cuba là nắng nhiều, biên độ nhiệt độ các mùa trong năm không chênh lệch quá lớn, tôi thấy điều kiện khí hậu ở Cuba khá giống các tỉnh miền Đông và miền Tây Nam Bộ của Việt Nam. Đất đai của bạn khá rộng, còn nhiều vùng hoang hóa chưa khai thác. Với khí hậu và biên nhiêt độ tại Cuba có thể làm được 2 – 3 vụ lúa/năm như miền Nam của Việt Nam. Tuy nhiên, đất đai ở Cuba có độ phì nhiêu kém, tầm canh tác thấp, toàn Cuba có độ nghiêng từ Bắc xuống Nam nên độ phì dễ bị rửa trôi và đất bạc màu, nhất là miền Tây của Cuba", ông Phạm Ngọc Tú nói.

Ông Tú cho biết thêm, các giống lúa của Việt Nam đưa sang trồng ở Cuba về chất lượng gạo không có gì thay đổi, tuy nhiên thời gian sinh trưởng thường dài hơn một so với khi trồng ở Việt Nam.

"Có lẽ do thời tiết bên này ấm hơn, lại nhiều gió, khoảng sau 9 giờ sáng thường gió nổi lên rất mạnh, nhiều khi máy bay không người lái (drone) phun thuốc bảo vệ thực vật không thể bay được", ông Tú hé lộ.

Quy trình làm đất trồng lúa ở Cuba có gì khác so với Việt Nam?

Cũng theo chuyên gia của Việt Nam, trong kỹ thuật trồng lúa, phương pháp làm đất, gieo sạ của người dân Cuba khác hẳn Việt Nam.

Quá trình làm đất khô và gieo sạ hạt khô tại Los Palacios và nhiều vùng ở Cuba qua 12 -14 bước khiến chi phí nhiên liệu tăng rất cao (80 – 120 lít dầu/ha), trong khi tại Việt Nam với phương pháp gieo sạ hạt nảy mầm, định mức chỉ khoảng 30 - 40 lít/ha.

Không chỉ vậy, lượng giống gieo sạ cũng chênh lệch, hiện nay, lượng giống gieo sạ ở Đồng bằng sông Cửu Long chỉ khoảng 60 – 80 kg/ha, trong khi ở nước bạn bình quân lên đến 200 – 250 kg/ha, thậm chí có những vùng sử dụng lượng giống lên đến 300 kg/ha, cao gấp 3 – 4 lần Việt Nam.

Do vậy, việc đầu tiên các chuyên gia Việt Nam triển khai khi sang Cuba phối hợp cùng với điều phối viên và kỹ thuật viên của bạn hoàn thiện xây dựng quy trình canh tác cho từng vùng, trên cơ sở kinh nghiệp sản xuất lúa của Việt Nam và điều kiện thực tế sản xuất của bạn, tiếp đó, chúng tôi tuyên truyền, vận động nông dân chuyển đổi từ phương thức gieo sạ khô sang gieo ướt như ở Việt Nam, tức là hạt giống được ngâm ủ nảy mầm và geio sạ trên nền đất ướt, kết hợp chủ động tưới, tiêu và quản lý nước hiệu quả.

Nhờ áp dụng cách này, nhiều công đoạn trong khâu làm đất được rút ngắn, qua đó tiết kiệm đáng kể chi phí nhiên liệu và vật tư nông nghiệp so với phương thức truyền thống của bạn.

Ngoài ra, các chuyên gia Việt Nam cũng khuyến cáo người dân Cuba giảm lượng giống gieo sạ xuống chỉ còn 80 – 90 kg/ha đối với giống lúa thuần.

"Thực tế, chúng tôi đã triển khai mô hình thí nghiệm gieo sạ với ba nghiệm thức (mỗi nghiệm thức 5 ha) gồm 80; 100 và 120 kg/ha trên giống LP18 của Cuba. Kết quả cho thấy, mức gieo sạ 80 kg/ha ít sâu bệnh nhất và cho năng suất cao hơn rõ rệt so với nghiệm thức 100 và 120 kg/ha. Đối với giống lúa lai CT16, chúng tôi chỉ gieo sạ 30-40 kg/ha tùy theo thời vụ và tỷ lệ nảy mầm của giống (có lô giống khi nhập tới Cuba tỷ lệ nảy mầm chỉ còn 70-80%)", ông Tú nói.

Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật từ làm đất, sử dụng giống lúa, kết hợp chủ động vật tư, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và phương pháp canh tác, năng suất lúa trong các mô hình phía Việt Nam thực hiện cao hơn gấp 2 - 3 lần so với cách canh tác truyền thống của bạn. Hầu hết các mô hình này đều cho năng suất cao vượt trội, đạt trung bình 6,5 tấn/ha/vụ, cá biệt có hộ làm tốt năng suất lên tới trên 9,0 tấn/ha/vụ. Với người dân Cuba, con số này thực sự là một kỳ tích, giúp họ tin tưởng vào cách làm mà các chuyên gia Việt Nam bền bỉ hướng dẫn, tuyên truyền trong nhiều năm qua.

"Thực tế sản xuất trên đồng ruộng tại Cuba cho thấy, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật của Việt Nam giúp năng suất tăng cao gấp 2-3 lần so với phương thức canh tác của bạn. Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả và thành công của chương trình hợp tác giữa hai chính phủ. Trong năm 2025 có nhiều đoàn công tác của nhà nước Cuba, đoàn của Đảng và Chính phủ Việt Nam cũng như đoàn báo chí quốc tế đã đến thăm thực địa và đánh giá cao mô hình hợp tác này", TS Phạm Ngọc Tú cho biết thêm.

×