Chuyên gia hiến kế: Không quyết liệt "Nam tiến" mở rộng không gian đô thị, Đà Nẵng sẽ tụt hậu

Sáng 22/1, UBND TP Đà Nẵng tổ chức Hội thảo tham vấn ý kiến về điều chỉnh Quy hoạch TP Đà Nẵng thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhằm rà soát, cập nhật các định hướng phát triển phù hợp với bối cảnh mới sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Đà Nẵng trước “ngã rẽ lớn”

Phát biểu tại hội thảo, ông Hồ Kỳ Minh, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Đà Nẵng cho biết, Đà Nẵng là trung tâm kinh tế – xã hội lớn của khu vực miền Trung – Tây Nguyên và cả nước, có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh; là đầu mối giao thông, cửa ngõ ra biển của khu vực Tây Nguyên; điểm đầu của Hành lang kinh tế Đông – Tây và cầu nối giữa Nam Trung Bộ với Bắc Trung Bộ.

Theo ông Hồ Kỳ Minh, sau khi mở rộng địa giới bao gồm cả tỉnh Quảng Nam trước đây, Đà Nẵng trở thành TP có diện tích tự nhiên lớn nhất trong 6 đô thị trực thuộc Trung ương, với diện tích gần 12 nghìn km² và dân số khoảng 3 triệu người.

“Bên cạnh lợi thế về vị trí địa kinh tế, địa chính trị đặc biệt quan trọng, Đà Nẵng còn là một trong số ít địa phương hội tụ đầy đủ 5 loại hình giao thông chủ yếu gồm đường bộ, đường sắt, hàng không, đường biển và đường thủy nội địa”, ông Hồ Kỳ Minh nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Đà Nẵng cho biết, TP có lợi thế nổi trội với sân bay quốc tế Đà Nẵng và sân bay Chu Lai đã được quy hoạch nâng cấp tầm quốc tế; hệ thống cảng biển gồm cảng Tiên Sa, cảng Liên Chiểu và cảng Chu Lai – Kỳ Hà, hình thành cửa ngõ xuất nhập khẩu cho toàn vùng.

Theo ông Hồ Kỳ Minh, sau sáp nhập, Đà Nẵng tiếp tục được kế thừa các định hướng phát triển cùng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù đã được Trung ương ban hành trước đây, đáng chú ý là Kết luận số 79-KL/TW của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 136/2024/QH15 và Nghị quyết số 259/2025/QH15 của Quốc hội về tổ chức chính quyền đô thị và thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Đà Nẵng.

Cùng với đó là việc thành lập Khu thương mại tự do TP Đà Nẵng, Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Đà Nẵng theo Nghị định số 323/2025/NĐ-CP của Chính phủ, cùng các quy hoạch đã được phê duyệt của hai địa phương Đà Nẵng và Quảng Nam trước đây.

“Tất cả những yếu tố này tạo nền tảng vững chắc để Đà Nẵng mới phát triển nhanh và bền vững trong thời gian tới”, ông Hồ Kỳ Minh khẳng định.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Đà Nẵng cho rằng, TP đang đứng trước một vận hội lớn, một bước ngoặt lịch sử; trong đó, việc sắp xếp các đơn vị hành chính không chỉ là yêu cầu về quản lý mà còn là cơ hội để rà soát, đánh giá lại toàn bộ bức tranh phát triển.

“Việc điều chỉnh Quy hoạch TP Đà Nẵng thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 vào thời điểm này là nhiệm vụ mang tính chiến lược và cấp thiết, là cơ sở định hướng lâu dài cho sự phát triển nhanh và bền vững của địa phương”, ông Hồ Kỳ Minh nhấn mạnh.

Cũng theo ông Minh, việc điều chỉnh quy hoạch lần này không phải là làm lại từ đầu, mà là tích hợp các quy hoạch đã được phê duyệt trước đây, đồng thời rà soát, điều chỉnh những nội dung thực sự cần thiết để phù hợp với tình hình thực tế sau hợp nhất, với cách tiếp cận có chọn lọc và thống nhất trong tư duy phát triển.

Đề xuất mô hình phát triển “khác thường”, Đà Nẵng không thể lớn bằng tư duy cũ

Tham gia tham vấn tại hội thảo, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, để Đà Nẵng có thể bứt phá trong giai đoạn tới, TP không thể tiếp tục đi theo lối tăng trưởng thông thường mà cần một mô hình phát triển “khác thường”, đủ mạnh để tạo ra bước nhảy vọt.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Đà Nẵng cần xác lập một mô hình tăng trưởng mới, không chỉ dừng lại ở tái cơ cấu kinh tế theo cách quen thuộc, mà hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới. Muốn làm được điều này, tư duy phát triển phải mang tính đột phá, thậm chí “phi thường”.

Ông nhấn mạnh, quá trình quy hoạch không nên chỉ dựa vào những chỉ đạo sẵn có, mà cần có khả năng xoay chuyển tầm nhìn, mở ra dư địa mới để thu hút các nhà đầu tư lớn, các dòng vốn chiến lược có tầm vóc quốc tế.

Một trong những nội dung được PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh là yêu cầu mở rộng không gian phát triển gắn với liên kết vùng, đặc biệt là trục Đà Nẵng – Quảng Nam. Theo đó, Đà Nẵng với lợi thế trung tâm dịch vụ, nguồn nhân lực chất lượng cao và vai trò “chiều cao” phát triển cần kết hợp với Quảng Nam – địa phương có dư địa đất đai rộng lớn, đóng vai trò “chiều rộng” không gian.

“Chiến lược mở rộng không gian về phía Nam – "Nam tiến" có ý nghĩa quyết định; nếu không hành động kịp thời và đủ quyết liệt, Đà Nẵng có nguy cơ bỏ lỡ thời cơ và tụt lại trong cuộc cạnh tranh phát triển. Quan trọng hơn, cần nhìn nhận Đà Nẵng và Quảng Nam như một thực thể kinh tế thống nhất, thay vì phát triển manh mún hoặc cạnh tranh cục bộ”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định.

Đối với các động lực tăng trưởng mới, PGS.TS Trần Đình Thiên đề cập đến việc xây dựng khu thương mại tự do (FTZ) thế hệ mới với quy mô đủ lớn, cơ chế đủ mạnh. Ông dẫn kinh nghiệm từ mô hình Hải Nam (Trung Quốc), nơi áp dụng mức độ tự do rất cao để thích ứng với xu hướng bảo hộ thương mại toàn cầu, đồng thời lưu ý quy mô FTZ cần đạt hàng chục nghìn ha, tránh làm nhỏ lẻ, manh mún.

Bên cạnh đó, Đà Nẵng được định hướng là một trong hai địa phương của cả nước phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế, cùng với TP.HCM. Cùng với đó là việc phát triển đô thị sân bay, cảng biển, đặc biệt là khu vực Chu Lai – Kỳ Hà, gắn sân bay với công nghiệp và công nghệ cao.

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, quy hoạch phát triển của Đà Nẵng cần cập nhật đầy đủ tác động của công nghệ cao, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), vào cấu trúc công nghiệp và mô hình tăng trưởng, đồng thời tận dụng lợi thế về hạ tầng, đất đai để hình thành trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao mang tầm quốc tế.

Về kinh nghiệm quốc tế, ông gợi mở việc nghiên cứu mô hình Khu kinh tế Iskandar (Malaysia) trong xây dựng khu kinh tế liên minh, cũng như mô hình đặc khu kinh tế Singapore, nhằm tạo ra cơ chế quản lý và vận hành phù hợp cho không gian phát triển Đà Nẵng – Quảng Nam.

Cũng tại hội thảo, TS. Nguyễn Đình Cung, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, trong các khâu đột phá được xác định cho TP Đà Nẵng thời gian tới, đột phá thể chế là khâu đột phá đầu tiên và quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định trong việc thiết lập một mô hình tăng trưởng mới.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, đột phá thể chế không thể hiểu đơn giản là tập hợp các giải pháp cải cách hành chính hay các công việc thực hiện theo lộ trình tuần tự.

“Đột phá thể chế đúng nghĩa phải tạo ra được một ‘điểm gãy’, tức là sự đoạn tuyệt với mô hình tăng trưởng cũ để thiết lập và nâng cấp một mô hình tăng trưởng mới”, ông nhấn mạnh.

Ông cho rằng, thực tiễn thời gian qua cho thấy nhiều nỗ lực cải cách được gọi là đột phá nhưng lại rơi vào tình trạng “càng đột càng nghẹn”, tức là càng làm thì càng phát sinh thêm rào cản, làm giảm hiệu quả của nền kinh tế.

“Đột phá thực sự là phải dứt khoát tháo gỡ được các điểm nghẽn, tạo không gian cho nền kinh tế vọt lên, chứ không phải chỉ điều chỉnh nhỏ trong khuôn khổ cũ”, TS. Nguyễn Đình Cung nói.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, đột phá thể chế tại Đà Nẵng cần được cấu thành từ ba nội dung then chốt gồm khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và cơ chế thử nghiệm (sandbox).

“Khu thương mại tự do không chỉ là câu chuyện không gian hay đất đai, mà quan trọng hơn là không gian thể chế, nơi thử nghiệm những cách làm mới, luật chơi mới”, ông phân tích.

Ông cho rằng, quy hoạch phát triển cần được thiết kế và vận hành như một kịch bản điều hành, thay vì một bản quy hoạch tĩnh; đồng thời chuyển sang cách tiếp cận quản trị theo đích đến, nhằm tạo ra các bước nhảy về năng suất.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, thể chế mới phải trở thành logic vận hành xuyên suốt của nền kinh tế, tích hợp khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; tạo môi trường minh bạch, ổn định để khu vực kinh tế tư nhân trở thành lực lượng tiên phong đổi mới sáng tạo.

TS. Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh, đột phá thể chế thực chất là thay đổi hoàn toàn luật chơi, mở đường cho một mô hình phát triển dựa trên năng suất và công nghệ, trong đó khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế đóng vai trò là các đòn bẩy chủ lực.

×