Đại biểu Quốc hội: Tăng thu, nhưng không làm triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh

Chuyển từ việc quản lý dàn trải sang quản lý có trọng tâm

Nêu ý kiến tại Hội trường, Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn Đại biểu tỉnh Phú Thọ) cho biết, Cục thuế đã ban hành quyết định số 339 về việc phân công danh mục các doanh nghiệp quản lý thu do Phòng Quản lý Thuế, Chi Cục Thuế doanh nghiệp lớn quản lý trực tiếp và sẽ thực hiện từ ngày 01/04/2026.

Đây là bước đi quan trọng thể hiện tư duy quản lý hiện đại và tiếp cận mô hình quản lý thuế của thế giới, chuyển từ việc quản lý dàn trải sang quản lý có trọng tâm, trọng điểm sát với đặc thù và quy mô của từng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện sẽ xuất hiện một số vấn đề bất cập, ông Mạnh chỉ ra một số bất cập như sau:

Một là, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Quản lý thuế đều tăng cường phân cấp phân quyền, giữa cấp trên cấp dưới, giữa các cơ quan nhà nước ở Trung ương và địa phương để nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương, đảm bảo đồng bộ, liên thông, không bỏ sót hoặc chồng lấn, giao thoa nhiệm vụ trong công tác quản lý thuế.

Do đó, nếu không gắn việc quản lý thuế của cơ quan thuế Trung ương với quản lý thuế của địa phương thì khi có sự biến động lớn trong hoạt động của doanh nghiệp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu và cân đối ngân sách của địa phương.

Ông Mạnh lấy ví dụ: Tỉnh Phú Thọ có hai Công ty Honda Việt Nam và Toyota Việt Nam nộp thuế chiếm hơn 37% tổng thu ngân sách của tỉnh hàng năm và 55% tổng thu từ các doanh nghiệp.

Nếu có biến động lớn về nguồn thu ngân sách địa phương từ hai công ty này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc cân đối ngân sách của địa phương và ảnh hưởng đến kết quả thực hiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Phú Thọ.

Hai là, thực tế các địa phương vẫn phải chịu trách nhiệm về đất đai, xây dựng hạ tầng đồng bộ, con người, nguồn nhân lực lao động và chịu tác động về môi trường, an ninh, trật tự an toàn xã hội và phải chịu trách nhiệm áp lực về chỉ tiêu thu ngân sách.

Hàng năm trung ương vẫn giao nhiệm vụ thu ngân sách địa phương cho các tỉnh và chỉ tiêu này là một trong những tiêu chí để đánh giá KPI của tỉnh.

Vì vậy, việc giao cho tỉnh quản lý thì sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân các tỉnh về công tác thu ngân sách càng sát sao và chủ động hơn.

Ba là, việc chuyển nhiệm vụ quản lý thu sẽ dẫn đến việc điều hành thu thông qua công tác tổng hợp số liệu, báo cáo định kỳ, đột xuất theo yêu cầu của tỉnh sẽ gặp nhiều khó khăn, không kịp thời do thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu kịp thời, gây khó khăn cho việc dự báo, điều hành ngân sách của địa phương.

Bốn là, trước đây việc giao quyền quản lý cho địa phương đã giúp cắt giảm chi phí tuân thủ, giải quyết ách tắc hành chính nhanh chóng và tạo ra động lực nội tại để chính quyền các tỉnh không ngừng cải thiện hạ tầng và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.

Cần đảm bảo cân bằng giữa Trung ương và địa phương

Từ những lý do trên, ông Mạnh đề xuất các giải pháp sau:

Một là, về khung pháp lý, ông Mạnh đề nghị Bộ Tài chính sớm ban hành Thông tư hướng dẫn chi tiết điều 3 của Luật Quản lý thuế về phân loại người nộp thuế, trong đó xác định rõ tiêu chí phân nhóm đặc biệt là tiêu chí đối với các doanh nghiệp lớn để bảo đảm áp dụng thống nhất, minh bạch trong toàn hệ thống, tránh cách hiểu và vận dụng khác nhau.

Hai là, về cơ chế phối hợp, cần thiết lập sự gắn kết chặt chẽ thực chất giữa cơ quan thuế trung ương và chính quyền địa phương thông qua hệ thống chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực. Phải đảm bảo địa phương được đồng quản lý thông tin để phục vụ cho công tác chỉ đạo điều hành ngân sách kịp thời.

Ba là về trách nhiệm, lợi ích và động lực. Cần đảm bảo cân bằng giữa Trung ương và địa phương cả trước mắt và lâu dài.

Ông Mạnh đề nghị Chính phủ cân nhắc vừa đảm bảo mô hình quản lý thuế hiện đại, vừa bảo đảm tính phù hợp và ổn định tỷ lệ phần trăm điều tiết nguồn thu từ các doanh nghiệp lớn theo hướng tạo động lực cho các địa phương tiếp tục thu hút các doanh nghiệp lớn vào đầu tư để nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu, giúp các địa phương chủ động nguồn lực để thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội trong dài hạn đã đề ra, nhất là tập trung nguồn lực để đầu tư hạ tầng đồng bộ, thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm tiếp theo.

Cũng tại Hội trường, Đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Đại biểu tỉnh Bắc Ninh) cho rằng, thời gian qua, Chính phủ đã thường xuyên nhấn mạnh và triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường tiết kiệm trong quản lý thu, chi ngân sách, đặc biệt là đẩy mạnh tăng thu, đồng thời cắt giảm chi thường xuyên để chuyển sang chi đầu tư.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi cần đặt ra là trong điều kiện nguồn lực có hạn, làm thế nào để thu, chi ngân sách đạt hiệu quả cao nhất, tối ưu nhất cho phát triển kinh tế xã hội đất nước.

Theo ông Lâm, về thu ngân sách, việc tăng thu, thậm chí thu vượt dự toán trong bối cảnh trước đó thất thu, tỷ lệ huy động vào ngân sách chưa đạt mục tiêu thì đó là một tín hiệu tích cực, góp phần tạo thêm nguồn lực cho chi.

Tuy nhiên, thu ngân sách cũng cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững. Nếu việc tăng thu làm triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh, thu hẹp khu vực kinh tế hoặc phát sinh những vấn đề xã hội ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng trong dài hạn thì hiệu quả của việc tăng thu đó cần được nhìn nhận lại một cách thấu đáo.

Thực tế, việc Quốc hội quyết định miễn, giảm thuế, phí và sử dụng các khoản thu một cách hợp lý đã góp phần quan trọng giúp cho nền kinh tế đất nước ta ổn định, vượt qua những giai đoạn khó khăn do dịch bệnh, những biến động của quốc tế như đứt gãy chuỗi cung ứng...

Vì vậy, vấn đề đặt ra không chỉ là tăng thu mà là tăng thu như thế nào?, ở lĩnh vực nào?, ở khu vực nào? để vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng nguồn thu, thúc đẩy phát triển lâu dài.

×