Điểm đột phá trong văn kiện Đại hội XIV: “Thể chế là khung sườn, con người là hơi thở thực thi”

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV khái quát 8 nội dung trọng tâm, cốt lõi, trong đó 3/8 nội dung xuyên suốt tại Văn kiện Đại hội Đảng XIV đề cập đến lĩnh vực kinh tế, đó là: Lấy thực thi làm thước đo hoàn thiện thể chế phát triển và xây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa; Kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được xác lập mô hình tăng trưởng mới của nền kinh tế và coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và cuối cùng chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển.

“Chìa khoá” cho tăng trưởng

PV Dân Việt đã có cuộc trao đổi với hai chuyên gia, nhà nghiên cứu về kinh tế chính trị thế giới và nghiên cứu các vấn đề kinh tế vĩ mô để phân tích. Cuộc trao đổi nhằm làm sáng tỏ những điểm mới, tỏ tường các tư duy mà Văn kiện Đại hội Đảng XIV đã gửi gắm.

Trao đổi với PV Dân Việt, GS.TS Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhấn mạnh việc lấy thực thi làm thước đo hoàn thiện thể chế phát triển và xây dựng nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa là "chìa khóa" mở ra kỷ nguyên vươn mình cho dân tộc.

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn với loạt nghị quyết quan trọng. Nghị quyết 68 thúc đẩy kinh tế tư nhân, mở ra cơ hội mới. Nghị quyết 57 tập trung vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo động lực phát triển. Nghị quyết 60 về tổ chức lại đơn vị hành chính 2 cấp hứa hẹn cải thiện hiệu quả quản lý.

"Một thể chế phát triển hiện đại đòi hỏi phải rũ bỏ tư duy "xin - cho", lấy thực thi làm thước đo hiệu quả. Trước đây, việc thực thi bị coi là "khâu yếu nhất” dù chúng ta có hàng loạt chính sách hay, chủ trương đúng nhưng cách làm dở, sai lệch, cứng nhắc hoặc gần đây là chây ỳ, đá bóng trách nhiệm mà không xử lý, không giám sát được. Chúng ta thiếu công cụ đo lường, KPI tính toán do sự thiếu minh bạch và thiếu dữ liệu", ông Lược nhấn mạnh.

GS.TS Võ Đại Lược lưu ý, trong kỷ nguyên kinh tế dữ liệu, Nhà nước pháp quyền không thể vận hành bằng những báo cáo giấy chậm trễ. Chính vì vậy, công nghệ sẽ là cánh tay nối dài của Nhà nước trong quản lý hiệu quả. Việc cán bộ điều hành dựa trên dữ liệu thời gian thực giúp loại bỏ sự cảm tính trong thực thi công vụ. Khi mọi hành vi hành chính được số hóa, thước đo hiệu quả trở nên định lượng.

Tuy nhiên, điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có tư duy "dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm", vì lợi ích chung, đúng với quan điểm con người là “mắt xích” và quyết định thành công của Nhà nước pháp quyền, bởi lẽ “thể chế chỉ là khung sườn, con người mới là hơi thở của thực thi”.

Theo GS Võ Đại Lược, một nội dung quan trọng trong Văn kiện nhấn mạnh: Kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn được xác lập mô hình tăng trưởng mới của nền kinh tế. Như vậy, có thể khẳng định đây là “bộ tứ trụ” của kinh tế số trong kỷ nguyên vươn mình.

GS cho rằng, chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ thấp sang cao, từ chỗ ngắn hạn sang bền vững, là phải chuyển từ mô hình vận hành “thâm dụng” tài nguyên, lao động, vốn sang tăng trưởng dựa trên các nhân tố tổng hợp (TFP) dựa trên tiến bộ khoa học công nghệ, cải tiến quản lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực (giáo dục, kỹ năng), tái cơ cấu kinh tế, và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực.

"Việt Nam tiếp cận với mô hình này ở trạng thái khởi nguyên khi xây dựng Nghị quyết 57 và chủ trương đưa AI, kinh tế số và bán dẫn là thành tố phát triển trong tương lai để thoát khỏi "bẫy gia công”, thu nhập trung bình", ông nhấn mạnh.

Cũng theo ông Lược, trong khi kinh tế dữ liệu, kinh tế số được chú trọng khai thác để mở rộng không gian, địa giới phát triển, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn được coi là “bộ lọc" cho sự bền vững.

Trong kỷ nguyên mới, tăng trưởng kinh tế không thể đánh đổi bằng hy sinh môi trường, dân sinh. Chính vì vậy, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn đóng vai trò là "hệ điều hành" giúp nền kinh tế vận hành bền bỉ.

GS Lược nhấn mạnh vai trò then chốt của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển quốc gia. Ông cho rằng, những thành tựu trong các lĩnh vực này đang định hình sự thành bại của các nước, từ việc bảo vệ chủ quyền đến khai thác tài nguyên và sử dụng dữ liệu làm nền tảng cho sự phát triển.

Đây được xem là “bộ ba quyền năng" xoay trục nền kinh tế, là "trái tim" của mô hình tăng trưởng mới. Trong đó, khoa học công nghệ được coi là nền tảng của sức mạnh quốc gia. Kỷ nguyên mới, sức mạnh của một quốc gia không còn đo bằng số lượng tài nguyên thô mà đo bằng số lượng bằng sáng chế và khả năng làm chủ công nghệ lõi.

Và đổi mới sáng tạo được cho là chất xúc tác chuyển hóa tri thức thành giá trị gia tăng, nơi ý tưởng trở thành sản phầm hữu hình và dư địa phát triển. Rất nhiều "Sandbox" (khung quản lý thử nghiệm) đã thành công, cho ra đời các triệu phú, tỷ phú thế giới với những sản phẩm có ảnh hưởng lớn đến tương lai nhân loại như mạng xã hội, AI, IoT,…

GS Lược cho rằng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "mạch máu" liên kết và nhân bội sức mạnh phát triển. Ba lĩnh vực này tăng cường hiện đại hoá, kết nối hoá giúp mọi hoạt động, từ quản trị công đến vận hành doanh nghiệp, tạo ra kho dữ liệu khổng lồ. Khả năng phân tích dữ liệu giúp chúng ta dự báo chính xác nhu cầu thị trường, tối ưu hóa nguồn lực và giảm thiểu lãng phí.

"Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không phải là lựa chọn, mà là con đường tất yếu, là chìa khóa để Việt Nam thực hiện khát vọng hùng cường", ông Lược khẳng định.

Công nghệ số phá điểm nghẽn của thể chế kinh tế

Trao đổi với PV Dân Việt, PGS, TS Đinh Trọng Thịnh, giảng viên cao cấp Học viện Tài chính cho rằng: 8 quan điểm của Văn kiện thể hiện tuy duy chiến lược, tầm nhìn đổi mới và quyết tâm cải cách, phát triển đất nước.

Trong số đó, PGS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh đến quan điểm của Đảng về tầm nhìn kinh tế số.

Ông nói: "Đây là 1 ngành có ý nghĩa kết nối mạnh với các lĩnh vực, trên cơ sở khoa học công nghệ, đổi mới lĩnh vực kinh doanh. Nếu chúng ta phát triển ngành này tốt, sẽ tạo tiền đề cho khoa học công nghệ, số hóa phát triển có chiều sâu".

Theo PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là cơ sở, nền tảng cho mọi ngành ứng dụng; là dữ liệu để tăng trưởng và phát triển trong kỷ nguyên mới, do đó cần đột phá chính sách, coi trọng như là xương sống trong phát triển.

Trong thế kỷ XXI, chúng ta sống trong thế giới mà internet vạn vật (IoT), robotics lên ngôi và Trí tuệ nhân tạo (AI) chiếm lĩnh, việc đưa khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trở thành trung tâm của tăng trưởng là điều đúng, trúng. Chúng ta cần có đặt hàng sản phẩm khởi nghiệp, xây dựng nhiều mô hình, khuyến khích dự án sáng tạo, các HUB phát triển để nuôi dưỡng nguồn động năng, động lực lâu dài.

Ông Thịnh phân tích, các nước phát triển đều đã chi hàng chục, hàng nghìn tỷ USD cho AI, cho khoa học công nghệ và họ đã, đang và sẽ đi vào các ngành nghiên cứu mới để tạo dựng nền tảng tăng trưởng, tạo giá trị thặng dư.

Việt Nam cần đột phá mạnh mẽ tái cấu trúc, thay đổi mô hình tăng trưởng từ đó mới ra được những giá trị tăng trưởng cao.

Trong 8 nội dung của Văn kiện Đại hội XIV, ông Thịnh cũng nhấn mạnh việc Đại hội XIV đưa "thực thi" làm thước đo hoàn thiện thể chế và Nhà nước pháp quyền là một nội dung "đúng, trúng" trong bối cảnh hiện nay.

Bởi lẽ, năm vừa qua, Việt Nam đã tiến hành cuộc Cách mạng về thể chế điều hành và tổ chức bộ máy, khi tinh gọn hàng loạt cơ quan bộ ngành, bỏ mô hình trung gian như Tổng Cục. Đồng thời, thực hiện sáp nhập các tỉnh thành phố, "mở bung" không gian phát triển, sáng tạo cho địa phương và tăng quyền tự chủ cho địa phương phát triển.

Chính sách này đã giúp giảm chi thường xuyên, tăng cường vai trò tuyến cơ sở, bỏ cấp trung gian (huyện, quận) vốn làm phình to bộ máy công chức, viên chức, xây dựng cơ chế đánh giá năng lực cán bộ qua KPI để thực hiện chức năng Nhà nước phục vụ, kiến tạo phát triển.

"Rõ ràng, chủ trương, chính sách của các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Chính phủ, Quốc hội đã rõ, đã chín và giờ đây, cần thể chế hóa bằng Văn kiện, nhằm "chỉ lối", "soi đường" cho chúng ta đi trong giai đoạn tiếp theo", ông Thịnh nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, việc xem sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp là mục tiêu, xem hiệu quả cải cách bộ máy hành chính là thước đo, đánh giá của bộ máy. Đây rõ ràng là bước chuyển mình mạnh mẽ của Nhà nước kiến tạo, đồng hành và phụng sự. Chúng ta cần gạt bỏ những tư tưởng vào Nhà nước chỉ để chiếm ghế, lấy phần, an hưởng, phải để cơ quan Nhà nước vào cuộc, cùng đồng hành với người dân, doanh nghiệp khó khăn, giống như lời Thủ tướng hay nói: "lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ".

"Tôi cho rằng, chỉ khi có sự đánh giá bằng hiệu quả, khu vực Nhà nước mới thực sự chuyển biến, không trở thành điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn được", PGS, TS Đinh Trọng Thịnh chia sẻ.

×