Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản không ngại nộp thuế, cần nhất thủ tục minh bạch, đơn giản

Mới đây, Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) đã gửi công văn số 77/CV-VPSA tới các cơ quan chức năng để kiến nghị xem xét về thuế giá trị gia tăng (GTGT) đối với ngành hồ tiêu và gia vị. Trước đó, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) cũng đã có văn bản gửi Thủ tướng kiến nghị đưa gạo và cà phê nhân ra khỏi danh mục hàng hóa chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) 5% theo quy định mới của Luật Thuế GTGT có hiệu lực từ ngày 1/7.

Theo đại diện các Hiệp hội, quy định này đang gây rất nhiều áp lực vốn và thủ tục cho doanh nghiệp (DN).

Doanh nghiệp lo ngại vì có KPI thu thuế nhưng không có KPI hoàn thuế?

Theo Luật thuế Giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 và Nghị định số 181/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 1/7, quy định cà phê nhân sống thuộc đối tượng chịu thuế GTGT 5%. Điều này gợi nhớ lại giai đoạn trước năm 2013, khi cà phê nhân cũng chịu thuế GTGT 5% và phát sinh nhiều bất cập, tạo kẽ hở cho trục lợi, khiến Chính phủ phải bãi bỏ quy định này để hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu.

Tuy nhiên, theo quy định mới thì từ ngày 1/7/2025, cà phê nhân một lần nữa thuộc diện phải chịu thuế VAT 5%.

Theo văn bản của VICOFA, hiện nay trên 85% tổng sản lượng cà phê nhân Việt Nam hằng năm được xuất khẩu; còn lại là tiêu thụ nội địa. Do vậy, hầu như lượng cà phê nhân đóng thuế VAT đều được hoàn thuế nên không đóng góp nhiều cho nguồn thu ngân sách nhà nước.

Việc thu thuế VAT 5% rồi sau đó lại thực hiện hoàn thuế sẽ phát sinh thêm nhiều nhân sự của cơ quan thuế phục vụ cho việc hoàn thuế. Đồng thời phát sinh nhiều chi phí, thủ tục hoàn thuế cho doanh nghiệp do thời gian và thủ tục hoàn thuế rất lâu và phức tạp.

Ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho rằng, hiện nay giá cà phê nhân đang ở mức cao, trên 100.000 đồng/kg nên nhu cầu vốn cho kinh doanh xuất khẩu cà phê nhân rất lớn. Do đó, nếu áp dụng thêm 5% thuế VAT thì áp lực về vốn lại tăng thêm vì các doanh nghiệp phải đóng trước, hoàn sau.

Trao đổi với PV Dân Việt, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Phúc Sinh (doanh nghiệp top 4 về xuất khẩu cà phê và top 1 về hồ tiêu) cũng chia sẻ những khó khăn tương tự. Trung bình mỗi tháng, Phúc Sinh đạt doanh số xuất khẩu từ 1.000 - 1.200 tỷ đồng/tháng, áp 5% thuế GTGT thì tương đương 50 - 60 tỷ đồng.

“Nếu số tiền này bị "kẹt" lại, nghĩa là chậm hoàn thuế, thì doanh nghiệp lấy tiền đâu ra để nhập hàng và thực hiện các đơn hàng mới?”, ông Thông nói.

Ông Thông khẳng định: "Chúng ta có KPI để thu thuế nhưng lại không có KPI để hoàn thuế. Điều này khiến doanh nghiệp mông lung, không biết bao giờ mình mới được hoàn thuế. Trong khi đó, thủ tục giấy tờ để được hoàn thuế rất nhiều. Tôi ví dụ, một hồ sơ hoàn thuế mấy chục tỷ đồng, trong đó có một cái hóa đơn trị giá vài trăm ngàn mà cơ quan thuế không kiểm tra được thì họ sẽ ách lại toàn bộ cả hồ sơ đó”.

Đây cũng là nỗi lo chung của các nhà xuất khẩu gạo. Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Intimex – "ông lớn" trong lĩnh vực xuất khẩu gạo, cà phê với doanh số hơn 1 tỷ USD/năm – chỉ rõ rằng việc phải tạm ứng khoản tiền GTGT khổng lồ đã gây tắc nghẽn dòng tiền của doanh nghiệp.

Đơn cử, Intimex và các công ty thành viên xuất khẩu tới 20.000 tấn cà phê mỗi tháng, số tiền thuế GTGT tạm đóng có thể lên đến 100 tỷ đồng/tháng. Khoản tiền này bị "giam" trong quá trình chờ hoàn thuế, đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ cạn kiệt tiền mặt. Một điểm đáng lo là ngân hàng không cho vay đối với khoản tiền thuế chờ hoàn này. Tình hình càng trầm trọng hơn nếu thời gian hoàn thuế bị chậm trễ, thậm chí có thể kéo dài đến 3 năm đối với các hợp đồng Chính phủ (G2G).

Trả lời phỏng vấn Dân Việt, ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Phước Thành IV (Vĩnh Long), cho rằng việc chuyển từ không thuế sang có thuế ban đầu sẽ khiến một số doanh nghiệp gặp khó khăn. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi không phải là việc thu thuế mà là ở khâu hoàn thuế.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, thuế đầu vào 5% nếu không được khấu trừ hoặc hoàn lại kịp thời sẽ tạo ra một khoản tồn đọng tài chính rất lớn, đặc biệt với những doanh nghiệp có tài chính chưa mạnh.

Ông Thành ước tính, một doanh nghiệp lớn xuất khẩu hàng trăm nghìn tấn gạo mỗi năm có thể bị "giam" hàng trăm tỷ đồng tiền thuế trong đó nếu cơ quan thuế không hoàn kịp.

Thủ tục rườm rà và chậm trễ: Nỗi ám ảnh dai dẳng của doanh nghiệp

Đại diện các doanh nghiệp đều phản ánh rằng thủ tục hoàn thuế hiện nay vô cùng thách thức và phức tạp, kéo dài, gây phiền hà. Nhiều trường hợp doanh nghiệp phải mất vài năm mà vẫn chưa được hoàn thuế.

Một điều nữa, theo ông Phan Minh Thông, trong khi các cơ quan nhà nước rất nghiêm khắc trong việc phạt và kiểm soát hành vi không nộp thuế, thì lại chưa có bất kỳ trách nhiệm nào nếu không thực hiện hoàn thuế đúng hạn cho doanh nghiệp. Điều này tạo ra sự mất cân bằng và gây bức xúc cho cộng đồng doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp chỉ cần nhà nước làm đúng luật thôi, không cần những hỗ trợ chung chung mà không giải quyết được vấn đề cốt lõi", ông Thông nói.

Trên cơ sở đó, đại diện các doanh nghiệp đều bày tỏ mong muốn Bộ Tài chính, cơ quan thuế và các ngành chức năng đơn giản hóa thủ tục, minh bạch hóa chính sách.

“Thuế là nguồn thu chính của nhà nước, các doanh nghiệp nộp thuế là thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm của mình. Nguồn thuế này theo đó sẽ được đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giao thông, thủy lợi, ứng phó biến đổi khí hậu và hỗ trợ nông dân. Chúng tôi không ngại nộp thuế, chỉ mong việc thu và hoàn thuế cần được thực hiện một cách công bằng và đơn giản nhất”, ông Nguyễn Văn Thành nói.

Theo đó, cần có sự rõ ràng, cụ thể về thời gian hoàn thuế để các doanh nghiệp có thể lên kế hoạch sản xuất và kinh doanh hiệu quả. Hiện, Chính phủ cũng đã ban hành các nghị quyết tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, như vậy có thể chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm để tạo sự thông thoáng hơn trong khâu hoàn thuế.

“Ngành nông nghiệp Việt Nam vốn dĩ đã đối mặt với nhiều rủi ro (biến động thị trường, mùa vụ, thời tiết) và có biên độ lợi nhuận không cao. Ví dụ doanh nghiệp của tôi mỗi năm xuất khẩu gạo đạt doanh thu khoảng 10 triệu USD, 5% thuế GTGT thì tương đương 500.000 USD. Việc tiền thuế bị "giam" lại sẽ khiến các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có quy mô nhỏ, gặp khó khăn chồng chất”, ông Thành nói.

Ông Đỗ Hà Nam thì đi thẳng vào vấn đề: “Đề xuất bỏ hoàn toàn thủ tục hoàn thuế GTGT cho hàng xuất khẩu, thay vào đó, các mặt hàng này nên được xuất hóa đơn GTGT 0% ngay từ đầu”. Ông Nam lý giải, bản chất hàng xuất khẩu không chịu thuế GTGT, nên việc phải đóng 5% rồi sau đó làm thủ tục hoàn là quy định bất hợp lý và phiền hà. Giải pháp này sẽ giúp loại bỏ tận gốc vấn đề vốn bị "giam lỏng" và các thủ tục phức tạp.

×