Độc đáo bậc nhất Việt Nam, ngôi đình này từng lưu giữ 22 sắc phong triều Nguyễn

“Cặp voi trấn đình” và kiến trúc hai tầng hiếm có

Không ồn ào, không phô trương, đình Ông Voi lặng lẽ nép mình giữa phố cổ nhưng lại mang trong mình lớp trầm tích lịch sử dày đặc hiếm có. Ngôi đình được xây dựng từ thế kỷ XVIII – giai đoạn Hội An còn là thương cảng quốc tế sầm uất, nơi giao thương của tàu thuyền khắp châu Á và phương Tây.

Ngay từ cổng vào, hình ảnh cặp tượng voi quỳ phục gây ấn tượng mạnh. Những “ông Voi” với kích thước lớn, chạm khắc tinh xảo, khoác lễ phục trang nghiêm không chỉ mang giá trị mỹ thuật mà còn hàm chứa tầng ý nghĩa sâu sắc. Trong quan niệm phương Đông, voi là biểu tượng của quyền lực và trí tuệ; trong đời sống tâm linh, đó còn là linh vật canh giữ, bảo hộ cho không gian thiêng.

Tên gọi “đình Ông Voi” cũng từ đó mà hình thành, trở thành cách gọi thân thuộc của người dân phố Hội suốt hàng trăm năm.

Trải qua nhiều lần trùng tu vào các năm 1818, 1907, 1942, 1953, 1996 và 2007, đình vẫn giữ được dáng vẻ uy nghi, cổ kính. Mỗi lần sửa chữa không chỉ là việc gia cố kiến trúc mà còn phản ánh từng giai đoạn lịch sử – từ chiến tranh, biến động xã hội đến thời kỳ bảo tồn di sản hiện đại.

Về mặt kiến trúc, đình Ông Voi được xem là một “bài toán thú vị” với giới nghiên cứu. Tổng thể công trình gồm cổng, trụ biểu, sân rộng, tiền đường, chính điện, nhà đông – tây và hậu tẩm. Điểm đặc biệt hiếm thấy chính là khu hậu tẩm được xây dựng hai tầng – một cấu trúc gần như độc nhất trong hệ thống đình làng khu vực miền Trung, cho thấy trình độ kỹ thuật và tư duy sáng tạo vượt bậc của cư dân xưa.

Không chỉ là nơi thờ tự, đình còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng – nơi diễn ra các nghi lễ, hội họp, gắn kết cư dân trong một đô thị đa văn hóa thời kỳ hưng thịnh.

22 sắc phong triều Nguyễn từng hiện diện

Nếu kiến trúc tạo nên hình hài, thì những đạo sắc phong chính là phần hồn của đình Ông Voi. Đây là những văn bản do triều đình nhà Nguyễn ban, ghi nhận công trạng các vị thần được thờ phụng và khẳng định vị thế của làng xã trong hệ thống hành chính – tín ngưỡng xưa.

Theo tư liệu, vào khoảng những năm 1940, đình từng lưu giữ tới 22 đạo sắc phong với niên đại kéo dài suốt một thế kỷ, từ thời vua Minh Mạng đến vua Khải Định. Tuy nhiên, do chiến tranh và thời gian, hiện nay chỉ còn lại 10 đạo sắc phong được bảo tồn.

Mỗi đạo sắc phong là một “bản ghi lịch sử” thu nhỏ. Nội dung không chỉ nêu rõ tên thần, phẩm trật, công trạng mà còn ghi chép chi tiết về địa danh, thời gian ban sắc, vị vua sắc phong. Những thông tin tưởng chừng hành chính ấy lại mở ra cả một bức tranh về đời sống xã hội, tín ngưỡng và tổ chức làng xã của cư dân Hội An xưa.

Đáng chú ý, hệ thống thần linh được thờ tại đình phản ánh rõ nét đời sống gắn với sông nước và giao thương – từ Đại Càn quốc gia Nam Hải tứ vị thánh nương đến các vị thần bảo hộ ngư nghiệp. Điều này cho thấy mối liên hệ mật thiết giữa đời sống tâm linh với sinh kế của cư dân thương cảng.

Theo các nhà nghiên cứu, những sắc phong này còn thể hiện mối quan hệ “ban ơn – tri ân” giữa triều đình và cộng đồng làng xã. Việc được ban sắc không chỉ là sự công nhận mà còn là niềm tự hào, góp phần tạo nên sự gắn kết văn hóa – tâm linh bền chặt qua nhiều thế hệ.

Ngày nay, các sắc phong đã được số hóa để bảo tồn lâu dài, hạn chế hư hại. Đây cũng là nguồn dữ liệu quý phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của đô thị cổ Hội An.

Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An nhận định, đình Ông Voi là di tích tín ngưỡng đặc biệt của đô thị cổ, không chỉ độc đáo về kiến trúc mà còn nổi bật bởi hệ thống thờ tự và các đạo sắc phong triều Nguyễn.

“Các sắc phong là nguồn tư liệu giúp nghiên cứu sâu hơn về quá trình hình thành cộng đồng cư dân Hội An, đặc biệt là tín ngưỡng thờ các vị thần bảo hộ. Đồng thời, đây cũng là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần lưu giữ ký ức văn hóa và gắn kết cộng đồng”, ông Ngọc nhấn mạnh.

Tồn tại qua hơn ba thế kỷ, đình Ông Voi không chỉ là một di tích kiến trúc mà còn là nơi lưu giữ ký ức tập thể của người dân phố Hội. Những đạo sắc phong còn lại, dù không còn nguyên vẹn như xưa, vẫn đủ để kể lại câu chuyện về một vùng đất từng thịnh đạt, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa, tạo nên chiều sâu văn hóa đặc biệt hiếm có.

×