Góc nhìn pháp lý của Giám đốc Chi nhánh APEC VN qua diễn biến mới nhất của vụ tịch thu 42 cây mai vàng ở Côn Đảo

Khi cây cảnh trở thành “tài sản giá trị cao” nhưng pháp lý chưa theo kịp

Đây là tín hiệu tích cực, thể hiện sự cầu thị trong quá trình xử lý. Tuy nhiên, nhìn rộng hơn, vụ việc này không chỉ là câu chuyện riêng lẻ, mà đặt ra một vấn đề lớn hơn: khoảng trống pháp lý trong quản lý cây cảnh, cây kiểng – một lĩnh vực đang phát triển rất nhanh.

Trong bối cảnh kinh tế nông nghiệp chuyển dịch, cây cảnh – đặc biệt là mai vàng – không còn đơn thuần là “cây trồng trong vườn”, mà đã trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế lớn, thậm chí có thể lên tới hàng trăm triệu, hàng tỷ đồng mỗi cây.

Tuy nhiên, khung pháp lý hiện nay lại chủ yếu được thiết kế để quản lý lâm sản theo nghĩa truyền thống, chưa thật sự phân định rõ ràng đối với: Cây cảnh trồng trong vườn nhà; cây cảnh được mua bán, vận chuyển như hàng hóa; cây có nguồn gốc trồng nhưng hình thức lại giống “lâm sản”.

Chính sự “giao thoa” này dẫn đến cách hiểu và áp dụng pháp luật không thống nhất.

Vi phạm thủ tục không thể tự động dẫn đến tịch thu tài sản

Như tôi đã phân tích trong bài báo trước, nếu chỉ vì cây mai không có bảng kê lâm sản hoặc không xuất trình được hồ sơ, tài liệu chứng minh nguồn gốc hợp pháp mà áp dụng ngay hình thức xử phạt tiền và tịch thu, thì cách làm này cần được xem xét thận trọng.

Bởi lẽ, thiếu giấy tờ chứng minh nguồn gốc là vi phạm về thủ tục hành chính, trong khi tịch thu tài sản là chế tài nghiêm khắc, xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu. Hai vấn đề này cần được nhìn nhận tương xứng với bản chất pháp lý của từng hành vi.

Trong nguyên tắc chung, chế tài phải tương xứng với tính chất vi phạm. Việc phân định ranh giới rõ ràng sẽ giúp tránh tình trạng người dân phải “chứng minh lại quyền sở hữu” đối với tài sản của chính mình, đồng thời bảo đảm đúng nguyên tắc: người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh hành vi vi phạm.

Không chỉ là “trả lại tài sản”, mà là hoàn thiện quyết định xử lý

Theo báo cáo ngày 17/4/2026 của Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo, sau khi xem xét hồ sơ, tài liệu bổ sung, cơ quan kiểm lâm xác định chỉ có 21 cây đủ căn cứ là lâm sản vi phạm, còn 21 cây được hoàn trả cho người dân.

Diễn biến này cho thấy nội dung quyết định xử phạt ban đầu (tịch thu 42 cây) đã được rà soát lại trên cơ sở kết quả xác minh mới.

Ở góc độ pháp lý, để bảo đảm sự thống nhất giữa hồ sơ và thực tế xử lý, việc ban hành quyết định sửa đổi, bổ sung hoặc điều chỉnh quyết định xử phạt trước đó là bước cần thiết và phù hợp với quy định của pháp luật, trong đó khoản 3 Điều 18 Luật Xử lý vi phạm hành chính cho phép cơ quan có thẩm quyền kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ quyết định khi phát hiện nội dung không còn phù hợp.iệc này không chỉ giúp phản ánh chính xác kết quả xác minh (chỉ còn tịch thu 21 cây), mà còn bảo đảm sự đồng bộ giữa nội dung quyết định và thực tế thi hành.

Ở góc độ quản lý nhà nước, đây là một bước hoàn thiện thủ tục quan trọng, góp phần nâng cao tính minh bạch, chặt chẽ và chuẩn mực trong quá trình áp dụng pháp luật.

Rủi ro cho cả cơ quan quản lý nếu áp dụng chưa chuẩn

Không chỉ người dân chịu tác động, việc áp dụng pháp luật chưa thống nhất cũng có thể đặt ra những rủi ro nhất định cho cơ quan quản lý, như: Phát sinh khiếu nại, khởi kiện hành chính; khả năng phải xem xét trách nhiệm pháp lý nếu có sai sót; ảnh hưởng đến tính minh bạch và uy tín quản lý.

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là “quản lý chặt”, mà còn là quản lý đúng và hợp lý.

Cần một cách tiếp cận pháp lý rõ ràng hơn: Từ vụ việc này, có thể thấy cần thiết phải có một cách tiếp cận pháp lý rõ ràng, thống nhất hơn đối với cây cảnh, cây kiểng.

Trước hết, như tôi đã nêu trong bài phân tích trước đây, cơ quan chức năng cần có hướng dẫn cụ thể, rõ ràng về hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cây cảnh để người dân có cơ sở thực hiện. Đây là yếu tố then chốt nhằm hạn chế những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, cần: Phân định rõ giữa cây cảnh trồng trong vườn với lâm sản khai thác từ rừng; chuẩn hóa thủ tục đối với hoạt động mua bán, vận chuyển cây kiểng; Quy định rõ hậu quả pháp lý tương ứng với từng loại vi phạm.

Một khung hướng dẫn rõ ràng không chỉ giúp người dân tuân thủ đúng quy định, mà còn tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý trong quá trình áp dụng pháp luật.

Đặc biệt, cần tránh việc “hành chính hóa” quá mức đối với một hoạt động dân sự – thương mại hợp pháp.

Vụ tịch thu 42 cây mai ở Côn Đảo không chỉ là một vụ việc, mà là bài toán chính sách. Và không đơn thuần là một sự việc cụ thể, mà là một bài kiểm tra đối với hệ thống pháp luật trong việc theo kịp thực tiễn.

Nếu không có khung pháp lý rõ ràng: Người dân có thể e ngại đầu tư vào cây cảnh – một ngành hàng giá trị cao; cơ quan quản lý có thể gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa quản lý và thực tiễn.

Ngược lại, nếu được hoàn thiện: Đây có thể trở thành một ngành kinh tế nông nghiệp có giá trị lớn, nơi người dân hiểu đúng, làm đúng quy định và an tâm phát triển; đồng thời, vẫn bảo đảm mục tiêu quản lý tài nguyên và trật tự pháp luật.

×