Lãnh đạo Sở Nông nghiệp - Môi trường Hà Nội lý giải việc chọn Hoàn Kiếm thí điểm vùng phát thải thấp

Hà Nội đang đi những bước đầu tiên trong hành trình xây dựng vùng phát thải thấp (LEZ) – một công cụ quản lý môi trường đô thị đã phổ biến ở nhiều thành phố lớn trên thế giới. Điểm khởi đầu được chọn không phải ngẫu nhiên: khu vực lõi quận Hoàn Kiếm.

Tại hội thảo do Ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường HĐND TP Hà Nội tổ chức chiều 23/4, ông Nguyễn Minh Tấn - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội nhấn mạnh đây là “nhiệm vụ rất mới, rất khó, lần đầu tiên tổ chức ở Việt Nam”.

Theo ông, giao thông là nguồn phát thải lớn nhất tại Thủ đô. “Nguồn ô nhiễm môi trường không khí đến từ các phương tiện giao thông chiếm tỷ lệ rất lớn… do vậy, việc giảm thiểu phát thải từ nguồn này là vô cùng quan trọng”, ông Tấn nói.

Thông tin về nhiệm vụ được đề ra trong Nghị quyết 57 của HĐND TP quy định thực hiện vùng phát thải thấp, ông Tân cho biết, xây dựng vùng phát thải thấp với triết lý sẽ giảm thiểu các phương tiện phát thải qua việc nâng cao chất lượng của phương tiện; chuyển đổi xanh với phương tiện và thúc đẩy phương tiện giao thông công cộng.

Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Nội trường Hà Nội cho rằng, còn nhiều thách thức trong quá trình xây dựng vùng phát thải thấp như: việc đo kiểm, xác định chất lượng của phương tiện phát thải; thay thế, chuyển đổi phương tiện giao thông sẽ tác động lên chi phí, tài sản của người dân; bố trí lại cái phương tiện giao thông công cộng thay thế cho phương tiện cá nhân và biện pháp bảo đảm về tổ chức giao thông, camera giám sát, phiếu nhận diện, phương án xử phạt…

Theo kế hoạch, giai đoạn 1 (từ ngày 1/7–31/12/2026), TP Hà Nội sẽ thí điểm mô hình này tại phường Hoàn Kiếm. Giai đoạn 2 (trong năm 2027) mở rộng ra phường Cửa Nam với 14 tuyến phố bao quanh. Đến giai đoạn 3 (từ năm 2028 đến hết năm 2029), vùng phát thải thấp sẽ phủ toàn bộ Vành đai 1.

Lý giải việc chọn phường Hoàn Kiếm thí điểm trước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, khu vực này ít chịu tác động từ các công trình xây dựng lớn và nguồn ô nhiễm ngoại lai, giúp việc đo lường hiệu quả chính sách trở nên rõ ràng hơn. Đồng thời, Hoàn Kiếm đã có kinh nghiệm tổ chức không gian giao thông hạn chế phương tiện qua mô hình phố đi bộ cuối tuần nhiều năm.

Từ ngày 1/7 đến ngày 31/12/2026, Hà Nội dự kiến triển khai thí điểm tại phường Hoàn Kiếm. Cụ thể, vùng phát thải thấp giới hạn trong 11 tuyến phố thuộc phường Hoàn Kiếm gồm: Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân, Lý Thái Tổ.

Khu vực này rộng 0,5 km2, chu vi 3,5 km, dân số khoảng 20.000 người. Khu vực vùng đệm có chu vi 5,5km với diện tích 1,65km2. Khu vực này gồm các phố bao quanh như Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật trở vào trong khu vực phố cổ.

Bên cạnh đó, hạ tầng cũng là lợi thế đáng kể. Mạng lưới trạm sạc, điểm đổi pin đã hiện diện tại khu vực và vùng lân cận. Hệ thống camera giám sát ứng dụng AI đang vận hành, cho phép kiểm soát phương tiện ra vào theo thời gian thực.

Quy mô thí điểm khoảng 0,5 km², với chu vi 3,5 km, dân số khoảng 20.000 người… phù hợp để thử nghiệm, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng, tương tự cách làm của nhiều nước trên thế giới.

Chính quyền phường Hoàn Kiếm cũng ủng hộ chủ trương thí điểm. Tuy nhiên, đại diện phường Hoàn Kiếm đề nghị thành phố sớm ban hành chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh, nhất là với người kinh doanh nhỏ lẻ đang sử dụng xe máy xăng; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư hạ tầng và phương tiện công cộng.

Theo thống kê, số lượng phương tiện cá nhân trong khu vực phường Hoàn Kiếm không lớn, chủ yếu là xe máy, nên việc hạn chế và chuyển đổi sang phương tiện xanh được đánh giá khả thi hơn so với các khu vực khác.

Ông Đào Việt Long – Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, thành phố đang xây dựng chính sách hỗ trợ chuyển đổi, dự kiến trình HĐND TP trong thời gian tới. Chính sách bao gồm hỗ trợ lãi suất vay, hỗ trợ nhóm yếu thế và các đối tượng bị tác động như taxi.

Theo dự thảo đề án, người dân chuyển đổi từ xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện xanh có thể được hỗ trợ 20% giá trị xe, tối đa 5 triệu đồng; hộ nghèo được hỗ trợ đến 20 triệu đồng, hộ cận nghèo 15 triệu đồng.

Dự thảo Đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 hiện đang được lấy ý kiến người dân. Tại khu vực thí điểm, TP Hà Nội sẽ áp dụng các biện pháp hạn chế xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đồng thời phát triển giao thông công cộng và hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh.

Giao thông công cộng phải đi trước một bước

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Quang - chuyên gia về quy hoạch đô thị bền vững, nguyên Giám đốc Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc tại Việt Nam nhận định, Đề án Vùng phát thải thấp tại Hà Nội là bước đi đáng chú ý, cho thấy Hà Nội bắt đầu tiếp cận các công cụ quản lý đô thị hiện đại nhằm kiểm soát ô nhiễm và cải thiện sức khỏe cộng đồng.

TS Nguyễn Quang đánh giá việc chọn lõi đô thị để thí điểm là hợp lý, khi đây là khu vực mật độ giao thông cao, mức độ ô nhiễm lớn và cũng là khu vực nhạy cảm về chất lượng sống. Lộ trình triển khai theo giai đoạn, từ khuyến khích chuyển đổi đến hạn chế phương tiện phát thải, thể hiện cách tiếp cận thận trọng, tránh gây xáo trộn đột ngột.

Tuy nhiên, chính sách cũng đối mặt nhiều băn khoăn, đặc biệt là lo ngại “cấm xe máy”. Theo TS Nguyễn Quang, xe máy vẫn là phương tiện chủ đạo, trong khi metro chưa hoàn thiện, xe buýt chưa đủ hấp dẫn. Nếu hạn chế cứng nhắc, dễ tạo phản ứng xã hội. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần kết hợp công cụ kinh tế, như mô hình thu phí phương tiện phát thải cao tại London, thay vì cấm đoán tuyệt đối.

Ông nhấn mạnh giao thông công cộng phải đi trước một bước: xe buýt cần nhanh, đúng giờ hơn; tăng kết nối và giải quyết “chặng cuối”. Đồng thời, cần chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, nhất là với người thu nhập thấp và nhóm phụ thuộc xe máy để mưu sinh.

Bên cạnh đó, Hà Nội phải chuẩn bị đồng bộ hạ tầng như trạm sạc, bãi đỗ, kiểm định khí thải, xử lý pin và đánh giá đầy đủ tác động kinh tế – xã hội. “Vùng phát thải thấp không dễ làm, nhưng nếu triển khai như một chương trình chuyển đổi tổng thể, có lộ trình và hỗ trợ phù hợp, đây có thể là bước ngoặt tích cực cho Thủ đô”, ông nhấn mạnh.

×