Ngô Thế Phiên - cháu nội Ngô Tam Quế: Hoàng đế thứ 2 nhà Đại Chu, bị quân Thanh xử tử

Khi nhắc đến Loạn Tam Phiên – cuộc nổi dậy lớn nhất chống lại triều đình nhà Thanh trong giai đoạn đầu thống trị Trung Hoa – người ta thường nhớ ngay đến Ngô Tam Quế, viên tướng nổi tiếng phản Minh hàng Thanh, rồi lại chống Thanh để dựng nên chính quyền cát cứ ở Vân Nam. Nhưng ít người biết rằng sau khi Ngô Tam Quế chết, ngai vàng “Đại Chu” mà ông dựng lên đã được truyền cho cháu trai Ngô Thế Phiên, và vị hoàng đế trẻ tuổi ấy cũng chính là người chứng kiến ngày tàn bi thảm của giấc mộng vương triều này.

Ngô Thế Phiên – Người kế thừa ngai vàng bất ổn

Ngô Thế Phiên (吳世璠), tự Quân Bảo, sinh trưởng trong một gia tộc có quyền thế và giàu sang bậc nhất phương nam thời bấy giờ. Ông là cháu nội của Ngô Tam Quế – người từng là trấn thủ Sơn Hải Quan, mở cửa thành nghênh đón quân Thanh, gián tiếp chấm dứt triều Minh. Nhờ công lao ấy, Ngô Tam Quế được nhà Thanh ban cho đất Vân Nam, Quý Châu, tự do cai trị gần như một tiểu vương quốc.

Tuy nhiên, lòng tham và tham vọng của Ngô Tam Quế không dừng lại ở đó. Năm 1673, khi triều đình Thanh muốn thu hẹp quyền lực của các phiên vương, ông liền phát động nổi dậy – mở màn cho Loạn Tam Phiên. Đến năm 1678, Ngô Tam Quế xưng đế ở Hành Dương, đặt quốc hiệu là Đại Chu, lấy niên hiệu “Chiêu Vũ”.

Chỉ một năm sau khi xưng đế, Ngô Tam Quế qua đời ở tuổi 66. Ngai vàng được truyền cho cháu trai Ngô Thế Phiên – khi ấy mới ngoài 20 tuổi. Việc bỏ qua con trai Ngô Ứng Hùng để lập cháu trai được cho là do mâu thuẫn gia tộc và những tính toán quyền lực phức tạp trong nội bộ “phiên quốc” này.

Ngô Thế Phiên lên ngôi trong bối cảnh tình thế vô cùng bất lợi. Cuộc nổi dậy ban đầu được hưởng ứng ở nhiều tỉnh phía nam, nhưng sau gần 7 năm chiến tranh, lực lượng của nhà Thanh dần chiếm ưu thế. Hai phiên vương còn lại trong Loạn Tam Phiên là Cảnh Tinh Trung ở Quảng Đông và Thượng Chi Tín ở Phúc Kiến lần lượt thất bại.

Thời điểm Ngô Thế Phiên tiếp nhận ngai vàng, thực quyền của “Đại Chu” chỉ còn bó hẹp ở Vân Nam và một phần Quý Châu. Lực lượng quân sự suy yếu, tài chính cạn kiệt, dân chúng mệt mỏi vì chiến tranh liên miên. Trong khi đó, nhà Thanh tung ra chiến dịch bao vây lâu dài, cắt đứt mọi đường tiếp tế, khiến thành trì của Ngô Thế Phiên dần bị cô lập hoàn toàn.

Hình ảnh một “hoàng đế bù nhìn” cuối thời và cái chết được báo trước

Không giống ông nội Ngô Tam Quế – một tướng soái dày dạn trận mạc – Ngô Thế Phiên không phải là người có tài thao lược quân sự xuất chúng. Triều đình Đại Chu dưới thời ông hầu như chỉ lo phòng thủ, hiếm khi chủ động tấn công. Trong mắt nhiều người, ông giống một vị vua trẻ bị giam hãm trong thành Côn Minh hơn là một minh chủ dẫn dắt cuộc kháng chiến.

Sử sách ghi lại rằng Ngô Thế Phiên sống trong áp lực triền miên: vừa phải duy trì bộ máy triều đình, vừa phải lo cứu vãn lòng quân đã rệu rã. Những mệnh lệnh khắc nghiệt để trưng thu lương thực, bắt lính càng khiến dân chúng bất mãn, làm giảm lòng trung thành với “Đại Chu”.

Từ năm 1680, sau khi dẹp yên các phiên vương khác, quân Thanh tập trung toàn lực tấn công Vân Nam. Dưới quyền chỉ huy của danh tướng Triệu Liên, họ liên tục áp sát Côn Minh – kinh đô cuối cùng của Ngô Thế Phiên.

Trong nhiều tháng, thành Côn Minh bị bao vây bốn phía, không còn đường tiếp tế. Lương thực trong thành cạn dần, dịch bệnh bùng phát, quân sĩ kiệt sức, tinh thần sa sút nghiêm trọng. Những cuộc phản bội lẻ tẻ của tướng lĩnh và dân thường càng khiến tình thế thêm tuyệt vọng.

Năm 1681, quân Thanh mở cuộc tấn công tổng lực vào Côn Minh. Lực lượng phòng thủ vốn đã suy yếu không thể chống đỡ nổi. Thành thất thủ nhanh chóng.

Ngô Thế Phiên bị bắt sống. Triều đình Thanh, vốn xem ông như tàn dư phản loạn, không cho cơ hội khoan hồng. Theo ghi chép, ông bị xử tử ngay sau đó, chấm dứt hoàn toàn sự tồn tại của chính quyền Đại Chu.

Cái chết của Ngô Thế Phiên cũng khép lại một chương đầy máu và phản trắc trong lịch sử Trung Hoa: từ kẻ từng giúp nhà Thanh diệt Minh, lập công hiển hách như Ngô Tam Quế, đến cháu trai kế vị rồi mất mạng trong tuyệt vọng, tất cả chỉ diễn ra trong vòng chưa đầy một thập kỷ.

×