Nhiều bạn trẻ sập bẫy lừa đảo, "bắt cóc online": "Vén màn" thuật thao túng tâm lý khiến nạn nhân hoảng loạn

Nhiều người trẻ là nạn nhân của thủ đoạn “bắt cóc online”

Thời gian gần đây, Công an TP.Hà Nội đã liên tiếp ghi nhận và giải cứu thành công nhiều học sinh, sinh viên khỏi thủ đoạn lừa đảo "bắt cóc online" tinh vi. Các đối tượng lừa đảo thường giả danh công an, gọi điện thông báo nạn nhân có liên quan đến các vụ án nghiêm trọng như "rửa tiền" để gây hoang mang, sợ hãi.

Điển hình là vụ việc của nam sinh viên T. (18 tuổi, ở phường Ba Đình, Hà Nội) và nữ sinh X. (18 tuổi ở phường Việt Hưng, Hà Nội). Cả hai đều nhận được cuộc gọi từ những kẻ tự xưng là công an, yêu cầu tải ứng dụng "Zoom Workplace" để "làm việc trực tuyến".

Bằng các thủ đoạn thao túng tâm lý, chúng buộc các sinh viên phải tự cách ly tại khách sạn, cắt đứt liên lạc với gia đình và tự mình soạn tin nhắn, gọi điện về cho bố mẹ đòi tiền chuộc lên tới hàng trăm triệu đồng (250 triệu đồng đối với gia đình T. và 300 triệu đồng đối với gia đình X.)

Do quá lo sợ và bị cô lập, các nạn nhân đã răm rắp làm theo. Tuy nhiên, ngay khi nhận được tin báo từ gia đình, Công an phường Ba Đình và Công an phường Việt Hưng đã nhanh chóng phối hợp với Phòng Cảnh sát hình sự, khẩn trương xác minh và tìm thấy các sinh viên đang ở một mình an toàn tại khách sạn.

Gần nhất, ngày 30/7, thượng tá Lê Xuân Hanh, Trưởng Công an phường Từ Liêm, Hà Nội thông tin, đơn vị vừa giải cứu nam thanh niên 18 tuổi, bị các đối tượng giả danh công an thao túng tâm lý yêu cầu ra “nơi yên tĩnh” để làm việc, đồng thời nhắn tin cho bố mẹ thông báo “bắt cóc”, đòi 250 triệu đồng tiền chuộc.

Trưa 27/7, khi 2 cán bộ Công an phường Từ Liêm có mặt tại nhà nghỉ trên địa bàn, P.N.D vẫn không tin đối diện với mình là cán bộ công an thật. Chiếc điện thoại của D vẫn hiện màn hình ứng dụng Zoom. D khá bình tĩnh trả lời câu hỏi của cán bộ Công an phường Từ Liêm. D chia sẻ lý do mình có mặt tại đây là do “cán bộ công an trong ứng dụng Zoom yêu cầu tìm một nơi yên tĩnh để làm việc… ghi lời khai vào hồ sơ”.

Sau khi được cán bộ công an giải thích, D mới nhận ra mình là nạn nhân của một màn kịch lừa đảo và đã bình tĩnh trở lại. Vụ việc là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho học sinh, sinh viên và các bậc phụ huynh về loại tội phạm nguy hiểm này.

Trao đổi với PV Dân Việt, thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, Chuyên gia Tội phạm học cho hay, những vụ việc gần đây cho thấy tội phạm mạng đã bước sang một giai đoạn tinh vi hơn rất nhiều. Nếu trước đây, thủ đoạn chủ yếu là lừa đảo tài chính đơn giản, thì nay các đối tượng đã hiểu rõ cách vận hành tâm lý con người, đặc biệt là những người trẻ, xa gia đình, thiếu điểm tựa xã hội.

Theo thượng tá Hiếu, chúng không chỉ đánh cắp thông tin cá nhân, mạo danh người quen, mà còn biết cách “bóp méo thực tại” khiến nạn nhân rơi vào trạng thái sợ hãi, hoảng loạn và mất khả năng phản kháng. Đây chính là thao túng tâm lý – một kỹ thuật tội phạm mới đang lan rộng trên không gian mạng.

Vì sao nhiều bạn trẻ, kể cả người có học thức vẫn dễ mắc "bẫy" lừa đảo online?

Thượng tá Hiếu cho hay, nhiều bạn trẻ, kể cả người có học thức cao, vẫn dễ mắc bẫy vì hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, trí thức không đồng nghĩa với kỹ năng đề kháng tâm lý.

“Một tiến sĩ, một du học sinh vẫn có thể yếu thế trước những cú sốc cảm xúc mạnh như ‘nguy cơ bị bắt cóc, bị truy tố, bị phát tán clip riêng tư’. Khi hoảng loạn, não bộ con người dễ rơi vào chế độ “tự cứu” và làm theo mọi chỉ dẫn để thoát hiểm”, thượng tá Hiếu nêu.

Thứ hai, đời sống mạng đã trở thành “thế giới thật thứ hai” nhưng thiếu các cơ chế cảnh báo an toàn như ngoài đời thực. Tội phạm lợi dụng khoảng trống này để dựng nên kịch bản lừa đảo mà nạn nhân khó phân biệt thật giả. Điều đáng lưu ý là các đối tượng hiện nay có tri thức, thậm chí được đào tạo bài bản về công nghệ và tâm lý học hành vi.

“Chúng nghiên cứu kỹ thói quen, ngôn ngữ, thời gian sinh hoạt của nạn nhân, dùng AI để làm giả giọng nói, khuôn mặt, dựng kịch bản kèm “chứng cứ” số khiến người thân tin ngay lập tức. Từ đây, chúng không chỉ lừa tiền mà còn phá vỡ sự gắn kết gia đình, gây hoang mang xã hội”, thượng tá Hiếu phân tích.

Để ngăn chặn loại tội phạm mới này, thượng tá Đào Trung Hiếu cho rằng, cần triển khai đồng thời ba lớp “lá chắn”.

Lá chắn thứ nhất là mỗi cá nhân phải nâng cao kỹ năng tự vệ số: hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân, cảnh giác trước các tình huống “khẩn cấp” trên mạng, tuyệt đối không chuyển tiền hay làm theo yêu cầu khi chưa kiểm chứng qua kênh chính thống.

Lá chắn thứ hai là gia đình, nhà trường và cộng đồng phải thường xuyên trao đổi với con em, tạo kênh liên lạc dự phòng để không bị cô lập khi gặp sự cố.

Lá chắn thứ ba là hệ thống pháp luật và các nền tảng mạng xã hội cần phối hợp mạnh mẽ hơn, bóc gỡ nhanh tài khoản lừa đảo, xử lý nghiêm những kẻ đứng sau, để tội phạm không còn đất sống trên môi trường số.

“Thế giới mạng vốn không xấu, nhưng khi tội phạm khai thác những khoảng trống về nhận thức và công nghệ, mọi người – đặc biệt là giới trẻ – cần tỉnh táo hơn bao giờ hết. Chúng ta không thể không dùng Internet, mạng xã hội, nhưng có thể học cách "mặc áo giáp" khi bước vào thế giới ảo”, thượng tá Hiếu chia sẻ thêm.

Trước tình trạng trên, Công an TP.Hà Nội khuyến cáo người dân nêu cao tinh thần cảnh giác, đồng thời chủ động tuyên truyền cho người thân, bạn bè về phương thức, thủ đoạn của loại tội phạm này.

Để làm việc với người dân, cơ quan công an sẽ trực tiếp gửi giấy mời, giấy triệu tập hoặc gửi qua công an địa phương; tuyệt đối không gọi điện yêu cầu người dân chuyển tiền vào tài khoản ngân hàng hoặc cài đặt phần mềm để phục vụ điều tra.

Nhà trường cũng cần thường xuyên đẩy mạnh, tuyên truyền cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo cho học sinh, sinh viên để nâng cao nhận thức phòng chống lừa đảo. Đặc biệt là các học sinh, sinh viên, người trẻ cần tự trang bị cho mình kỹ năng nhận diện chiêu trò lừa đảo.

Khi phát hiện các trường hợp có dấu hiệu lừa đảo như trên, người dân cần báo ngay cho cơ quan công an nơi gần nhất.

×