Nhiều nước NATO tính kế hiểm để giăng bẫy, nhấn chìm xe tăng Nga, tạo lá chắn phòng thủ cho châu Âu

Đầm lầy có thể trở thành vũ khí phòng thủ hiệu quả

Theo Politico, tháng 2/2022, khi quân Nga tiến vào Kiev, chuyên gia Oleksandr Dmitriev biết cách làm chậm bước tiến của Moscow: cho nổ con đập chặn dòng sông Irpin ở phía đông bắc thủ đô, khôi phục lại vùng ngập lụt và các đầm lầy đã biến mất từ lâu.

Là một chuyên gia tư vấn quốc phòng, đồng thời từng tổ chức các cuộc đua xe địa hình ở khu vực này trước chiến tranh, Dmitriev hiểu rõ địa hình tại đây. Ông biết rằng việc làm ngập lưu vực - một vùng đầm lầy rộng lớn từng bị thoát nước để canh tác - sẽ khiến xe tăng Nga sa lầy.

“Chỗ đó sẽ biến thành bãi bùn không thể vượt qua”, ông Dmitriev kể. Sau khi được phép, ông đã cho nổ đập, khiến dòng nước tràn về.

Kế hoạch ấy thành công: xe tăng Nga sa lầy trong bùn, hình ảnh lan khắp thế giới.

Ba năm sau, hành động này truyền cảm hứng cho các nước ở sườn đông NATO xem xét "hồi sinh" các đầm lầy của chính mình, gắn kết hai ưu tiên của châu Âu vốn thường cạnh tranh nhau: Quốc phòng và khí hậu.

Đầm lầy – vừa chặn xe tăng vừa giữ carbon

"Hồi sinh" đầm lầy được cho là không chỉ để chuẩn bị đối phó với nguy cơ bị Nga tấn công, mà còn là chìa khóa trong nỗ lực chống biến đổi khí hậu.

Các vùng đầm lầy giàu than bùn có khả năng giữ khí CO₂ hiệu quả nhất hành tinh, đồng thời khiến xe bọc thép không thể di chuyển.

Thế nhưng, một nửa diện tích đầm lầy EU đã bị thoát nước để lấy đất nông nghiệp, biến chúng thành nguồn phát thải khí nhà kính, đồng thời làm cho xe quân sự dễ dàng di chuyển.

Một số chính phủ châu Âu, như Phần Lan và Ba Lan, cho biết họ đang nghiên cứu "hồi sinh" đầm lầy như một biện pháp “đa tác dụng” — vừa bảo vệ biên giới, vừa chống biến đổi khí hậu. Trong khi đó, tại các nước Baltic, kế hoạch này cũng đang được thảo luận.

Ba Lan đã đưa vào dự án “Lá chắn phương Đông” trị giá 2,3 tỷ Euro cho mục tiêu trồng rừng và khôi phục đầm lầy dọc biên giới.

“Đây là tình huống đôi bên cùng thắng”, bà Tarja Haaranen, Tổng cục trưởng phụ trách thiên nhiên tại Bộ Môi trường Phần Lan, nhận định.

Đầm lầy nguyên sinh chứa lớp rêu giữ nước, phân hủy chậm, biến thành đất than bùn giàu carbon. Dù chỉ chiếm 3% diện tích hành tinh, chúng lưu trữ 1/3 lượng carbon toàn cầu — gấp đôi rừng. Khi bị thoát nước, chúng phát thải CO₂ tồn tại hàng nghìn năm, góp phần gây nóng lên toàn cầu.

Hiện 12% đầm lầy toàn cầu đã suy thoái, tạo ra 4% khí thải gây ấm toàn cầu — nhiều hơn cả ngành hàng không.

Tại châu Âu, một nửa số đầm lầy đã bị thoát nước để canh tác, khiến EU năm 2022 phát thải 124 triệu tấn khí nhà kính từ đất than bùn — gần bằng tổng phát thải hàng năm của Hà Lan.

EU đã thông qua Luật Khôi phục Thiên nhiên, yêu cầu các nước thành viên phục hồi 30% đầm lầy xuống cấp vào năm 2030 và 50% vào năm 2050.

“Vành đai đầm lầy” NATO

Phần lớn đầm lầy EU nằm dọc biên giới với Nga và Belarus, trải dài từ Bắc Cực Phần Lan, qua các nước Baltic, vùng “Hành lang Suwałki” ở Litva, đến miền đông Ba Lan.

Khi ngập nước, địa hình này trở thành cái bẫy chết người với xe quân sự. Năm nay, 4 lính Mỹ đã thiệt mạng tại Litva khi xe bọc thép 63 tấn M88 Hercules lao vào một vùng đầm lầy.

Nga cũng từng nếm trải: sau khi chuyên gia Dmitriev cho nổ đập Irpin, xe bọc thép Nga sa lầy và bị tên lửa Javelin, pháo binh Ukraine tiêu diệt.

Giờ đây, ý tưởng “chủ động làm ngập đầm lầy” để ngăn quân đội của đối phương đang dần lan rộng, không chỉ trong giới môi trường mà cả trong chính trị và quân sự.

Tuy nhiên, nhiều nông dân lo ngại khôi phục đầm lầy sẽ gây ngập úng đất canh tác. Ở Estonia, một dự án hồi sinh đầm lầy từng bị dừng lại do sự phản đối của người dân địa phương. Ngoài ra, 85% đất than bùn ở Ba Lan đã bị thoát nước cho nông nghiệp, nên muốn thực hiện kế hoạch hồi sinh đầm lầy, chính phủ phải hỗ trợ tài chính và khuyến khích nông dân chuyển đổi.

Đầm lầy không thể thay thế quốc phòng truyền thống

Các nhà khoa học thừa nhận: đầm lầy không thể chặn tên lửa hay UAV. Chiến tranh cũng gây tổn hại môi trường.

Tại Ukraine, việc phá đập Irpin tuy chặn Nga nhưng cũng gây thiệt hại kinh tế và sinh thái, người dân mất nhà cửa, nhiều loài không kịp thích ứng.

Điểm khác biệt là EU có cơ hội khôi phục đầm lầy một cách có kế hoạch, cân nhắc lợi ích của thiên nhiên, nông nghiệp và quốc phòng, thay vì phải hành động khẩn cấp như Ukraine.

“Có lẽ tốt hơn là chuẩn bị từ trước, thay vì bị buộc phải hành động trong tình thế khẩn cấp”, nhà sinh thái học Aveliina Helm (Estonia) kết luận.

×