Nông thôn mới ở một xã mới của Thái Nguyên sau sáp nhập còn các ngôi nhà sàn đẹp mê ly, ngỡ như cổ tích

Dù cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi, người dân Thôm Khoan vẫn nỗ lực gìn giữ những giá trị kiến trúc và văn hóa độc đáo này.

Nông thôn mới bảo tồn những nếp nhà sàn cổ, bền bỉ với thời gian

Những ngôi nhà sàn ở thôn Thôm Khoan, xã Vĩnh Thông, tỉnh Thái Nguyên cột, kèo đề từ thời cha ông để lại và chủ yếu được làm từ gỗ rừng quý hiếm và bền chắc như nghiến, đinh hoặc lim. Mái nhà thường được lợp bằng ngói âm dương, mang lại vẻ đẹp truyền thống và sự mát mẻ.

Cấu trúc nhà sàn của người Tày Thôm Khoan thường có 4 đến 5 gian. Gian giữa là nơi đặt bàn thờ gia tiên. Cầu thang thường quay về hướng nam để đón ánh nắng sớm và tránh gió lạnh, thể hiện sự am hiểu tự nhiên của người Tày nơi đây. Phần dưới của ngôi nhà được để trống, dùng làm nơi cất giữ nông cụ hoặc nuôi gia súc, gia cầm.

Không gian rộng rãi và thoáng đãng bên trong những ngôi nhà sàn rất phù hợp với khí hậu miền núi. Đối với người Tày ở thôn Thôm Khoan, nhà sàn không chỉ là nơi ở mà còn là không gian gắn liền với nhiều hoạt động văn hóa và phong tục truyền thống. Là nơi các thành viên trong gia đình quây quần, trò chuyện, liên kết các gia đình.

Tiếp xúc với chúng tôi, ông Hoàng Hoan Sính, một người dân thôn Thôm Khoan rất tự hào về ngôi nhà sàn 5 gian đã có từ lâu đời của gia đình mình, nơi mà ba thế hệ đang cùng chung sống. Ông cho biết, việc xây dựng một ngôi nhà sàn bền vững đòi hỏi sự chuẩn bị lâu dài, đặc biệt là về nguyên vật liệu.

“Để có ngôi nhà sàn này, gia đình thôi đã mất 5 năm để hoàn thiện. Ngôi nhà của của gia đình chúng tôi dù đã hơn 30 năm tuổi nhưng vẫn không bị mối mọt hay hư hỏng, tất cả đều nhờ sự công phu và cẩn trọng trong từng khâu xây dựng”, ông Sính chia sẻ

Toàn thôn Thôm Khoan hiện vẫn còn gần 60 ngôi nhà sàn truyền thống, nhiều ngôi nhà có tuổi đời từ 50 đến cả trăm năm. Người dân nơi đây thay vì phá bỏ để xây nhà bê tông như ở nhiều nơi khác, họ vẫn kiên trì giữ gìn được những ngôi nhà sàn cho.

Việc gìn giữ những nếp nhà sản ở Thôm Khoan có nhiều lý do, có người chỉ là muốn lưu giữ ký ức của ông bà cha mẹ; có người đơn giản là đã quen với sự mát mẻ và tiện ích của kiến trúc nhà sàn; cũng có một số gia đình còn muốn giữ nhà để phát triển du lịch cộng đồng, để du khách tham quan trải nghiệm văn hóa địa phương.

Nhà sàn ở Thôm Khoan còn đặc biệt ở sự hài hòa với thiên nhiên. Hầu hết những ngôi nhà đều được dựng với thế lưng tựa núi, mặt hướng ra đồng ruộng hoặc khe suối. Không gian ấy tạo cảm giác gần gũi, yên bình, an toàn và vững chãi.

Người già thậm chí còn nhớ rõ từng tấm ván, cây cột trong nhà được lấy từ đâu và làm vào năm nào.

Bà Hoàng Thị Cán, thôn Thôm Khoan chia sẻ, nhà tôi ngoài bộ cột từ xa xưa để lại là gỗ nghiến còn ván bưng, xà nhà chủ yếu là gỗ rừng trồng. Ở nhà sàn mát lắm, quen rồi nên cũng không muốn thay đổi.

Khó khăn và nỗ lực bảo tồn nhà sàn cổ

Mặc dù đời sống của người dân Thôm Khoan đã có nhiều đổi thay. Cuộc sống người dân đã khá giả hơn trước nhưng không ít người vẫn chọn sống trong những ngôi nhà sàn, một phần vì quen, phần khác vì cảm thấy không gian ấy gần gũi và dễ chịu.

Tuy nhiên, bên cạnh những ngôi nhà còn nguyên bản, một số nhà sàn ở Thôm Khoan cũng đã có những thay đổi nhỏ về cấu trúc và nguyên vật liệu để phù hợp hơn với nhu cầu và điều kiện sống hiện tại.

Ví dụ, mái nhà lợp bằng cọ hoặc ngói âm dương được thay thế bằng tấm lợp pro-xi măng hoặc tôn. Gia súc, gia cầm cũng không còn nuôi nhốt dưới gầm sàn như trước.

Đáng tiếc là nhiều ngôi nhà sàn ở Thôm Khoan, xã Vĩnh Thông, tỉnh Thái Nguyên phần mái đã bị thay thế bằng những tấm pro-xi măng chứ không còn là ngói âm dương như trước. Ảnh: Lưu Huệ

Gia đình bà Hoàng Thị Pháng cùng thôn Thôm Khoan, khi chúng tôi đến cũng vừa hoàn thiện căn nhà mới. Thay vì làm nhà xây, bà Pháng vẫn chọn làm nhà sàn để duy trì nét văn hóa của Tày nơi đây.

Ngôi nhà bà Pháng cũng có một số thay đổi nhỏ như cải tạo thêm khu vực dưới sàn để tăng thêm không gian sinh hoạt cho gia đình cũng như sử dụng một số vật liệu hiện đại cho ngôi nhà của mình.

Nói về những ngôi nhà sàn trong thôn, ông Hoàng Văn Thái, Trưởng thôn Thôm Khoan cho biết, nhà sản ở Thôm Khoan hiện còn khá nhiều. Nhà có cột tròn, cột vuông, tầng trên người ở, dưới sàn chủ yếu để các đồ dùng, nông cụ. Từ xa xưa đã vậy rồi, ở lâu thành quen, mọi người cũng không muốn thay đổi. Nhà sàn bây giờ có sửa thì cơ bản vẫn làm như nhà cũ và chỉ nâng cột để gầm sàn được cao, thoáng hơn thôi.

Trao đổi với Dân Việt, ông Phùng Đức Hậu, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thông, tỉnh Thái Nguyên (mới) nhấn mạnh, địa phương vẫn đang tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ những ngôi nhà sàn truyền thống. Tuy nhiên, sau nhiều lần tu sửa, việc sử dụng ngói âm dương cho phần mái của những ngôi nhà sàn đã ít đi do khó tìm được nguồn cung cấp, thay vào đó là những tấm pro-xi măng hoặc tôn.

Cũng theo ông Hâu, điều này khiến những ngôi nhà sàn không còn giữ được nét đẹp như trước. Hiện tại, việc bảo tồn chủ yếu vẫn dựa vào tuyên truyền, vận động chứ địa phương cũng chưa có nguồn nào để hỗ trợ cho bà con. Chúng tôi hy vọng những ngôi nhà truyền thống ở Thôm Khoan sẽ thu hút được những du khách thích khám phá, trải nghiệm văn hóa đến với địa phương.

Với người dân ở Thôm Khoan, nhà sàn không chỉ là nơi trú ngụ mà còn là nơi neo giữ ký ức, là biểu tượng văn hóa. Người Tày nơi đây hiểu rằng việc gìn giữ nhà sàn không còn là chuyện riêng của từng gia đình mà đã trở thành ý thức chung của cả cộng đồng. Người Tày Thôm Khoan nhận thức rõ nếu không quyết tâm giữ gìn, bản sắc và nét văn hóa riêng của vùng đất này sẽ dần mất đi.

×