Sáp nhập thôn, tổ dân phố mới nhất: “Làng tỷ phú” Đồng Kỵ Bắc Ninh, tên làng cổ đã biến mất, nhà cao, xe sang còn đó

Làng Đồng Kỵ vốn là một trong các làng cổ nổi tiếng đất Bắc Ninh, được nâng cấp thành phường từ năm 2008.

Đến năm 2025, phường Đồng Kỵ sáp nhập với Trang Hạ và Đồng Nguyên, tạo thành phường Đồng Nguyên mới có diện tích 12,64 km², hơn 46.000 dân. Từ đó, tên “Đồng Kỵ” không còn trong hệ thống địa danh hành chính.

Từ “nhất xã nhất thôn” đến tên làng Đồng Kỵ không còn trên bản đồ

Đồng Kỵ từng là một trường hợp rất đặc biệt của xứ Kinh Bắc – “nhất xã nhất thôn”, tức cả một xã chỉ có duy nhất một làng.

Một mô hình hiếm, cho thấy cộng đồng dân cư đông đúc và gắn kết bền chặt.

Năm 2009, để đáp ứng tiêu chí đô thị, toàn bộ làng được chia thành 7 khu phố: Thanh Bình, Đại Đình, Thanh Nhàn, Tư, Nghè, Tân Thành và Đông Tiến, hình thành phường Đồng Kỵ (thuộc thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh trước đây).

Đến năm 2025, khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, phường Đồng Kỵ tiếp tục hợp nhất với Trang Hạ và Đồng Nguyên, tạo thành phường Đồng Nguyên mới với diện tích 12,64 km² và hơn 46.000 dân.

Từ thời điểm đó, tên “Đồng Kỵ” chính thức rút khỏi bản đồ hành chính. Nhưng trong đời sống thường ngày, người dân vẫn gọi nhau một cách giản dị: “làng Đồng Kỵ”.

Không chỉ làng giàu: Đồng Kỵ là vùng đất cổ nghìn năm, mang dấu tích cách mạng

Không phải ngẫu nhiên Đồng Kỵ được gọi là “làng tỷ phú”. Từ những sản phẩm quen thuộc như sập gụ, tủ chè, đồ thờ…, người thợ nơi đây đã nâng tầm thành hàng mỹ nghệ tinh xảo, tiêu thụ rộng khắp trong nước và xuất khẩu sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan...

Có thời điểm, cả làng vận hành như một đại công trường: xưởng gỗ san sát, xe cộ ra vào liên tục, máy móc hoạt động ngày đêm.

Doanh nghiệp và cơ sở sản xuất phát triển nhanh, thu hút hàng nghìn lao động, biến một làng thuần nông thành điểm sản xuất – giao thương sôi động.

Chính đà tăng trưởng đó đã tạo nên danh xưng “làng tỷ phú”, khi nhiều hộ gia đình đạt thu nhập hàng tỷ đồng mỗi năm – điều hiếm thấy ở một làng quê Bắc Bộ.

Nhưng phía sau sự trù phú ấy là một vùng đất có bề dày lịch sử hàng nghìn năm.

Các nhà nghiên cứu từng nhận định, Đồng Kỵ là một trường hợp đặc biệt khi hội tụ đủ bốn loại hình làng của Việt Nam: làng nông, làng chài, làng buôn và làng nghề. Chính sự đa dạng này đã tạo nên một cộng đồng năng động, linh hoạt, dễ thích ứng với mọi biến động kinh tế – xã hội.

Theo tư liệu, Đồng Kỵ có từ thời Hùng Vương, thuộc bộ Vũ Ninh. Ban đầu là ba trang Cời, Cọc, Cò (Tam Trang), cùng thờ miếu Thần Nông.

Đến năm 1695, dưới thời vua Lê Hy Tông, làng chính thức mang tên Đồng Kỵ – mang ý nghĩa về sự đồng lòng, cùng nhau phát triển.

Nơi đây cũng từng là An toàn khu cách mạng. Giai đoạn 1940–1945, chùa Đồng Kỵ là địa điểm hoạt động của Trung ương Đảng.

Đặc biệt, ngày 8/3/1945, tại đây, Trung ương đã đề ra chủ trương “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, mở đầu cao trào kháng Nhật cứu nước.

Cùng với đó là hệ thống đình, đền, chùa cổ và lễ hội rước pháo Đồng Kỵ – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – tạo nên một “lõi văn hóa” rất riêng cho vùng đất này.

Từ một làng cổ bên dòng Ngũ Huyện Khê, Đồng Kỵ hôm nay mang dáng dấp của một đô thị hóa mạnh mẽ. Nhưng ẩn sâu trong đó vẫn là những cổng làng, những ngõ xóm gắn kết, những phong tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tên làng cổ Đồng Kỵ "mất" tên trên giấy, nhưng "làng" vẫn còn "sống" ở đây

Dù địa giới hành chính thay đổi, nhưng trong đời sống, Đồng Kỵ vẫn tồn tại như một “làng” đúng nghĩa.

Ông Dương Văn Lạc (79 tuổi), nguyên Chủ tịch UBND xã Đồng Quang giai đoạn 1975-1980 (bao gồm làng Đồng Kỵ và làng Trang Hạ), nói giản dị: “Ngày xưa có hương ước chung của làng, giờ chia khu phố thì vẫn làm theo cái chung ấy. Đến ngày hội, người ta vẫn gọi là Hội Đồng Kỵ”.

Với ông, cái tên ấy không chỉ để gọi: “Những việc lớn, việc chung thì vẫn lấy Đồng Kỵ làm gốc. Nó như một sự hiệu triệu để mọi người hướng về”. Vì thế, mong muốn giữ lại tên làng vẫn rất rõ ràng.

“Có sáp nhập thế nào thì cũng phải giữ tên Đồng Kỵ. Nếu buộc phải chia thì chỉ có thể là Đồng Kỵ 1, Đồng Kỵ 2… chứ không thể mất tên gốc” - ông nói.

Ông Vũ Văn Phát ở khu phố Tân Thành cũng chung suy nghĩ: “Đồng Kỵ là làng rất đặc thù, có truyền thống lâu đời, lại từng là căn cứ cách mạng. Không ai muốn thay đổi tên gọi này”.

Làng nghề tiền tỷ đất Bắc Ninh trước ngã rẽ: từ “công trường gỗ” đến nỗi lo mai một

Không chỉ câu chuyện tên gọi, Đồng Kỵ còn đang đối mặt với nhiều thay đổi trong đời sống kinh tế và quản lý. Từng là “công trường gỗ” sầm uất, nay nhiều nơi đã thưa dần tiếng máy.

Anh Nguyễn Văn Sự – Tổ trưởng Tổ dân phố Tân Thành – cho biết: “Tổ hơn 500 hộ mà giờ chỉ còn khoảng 20–30 hộ làm nghề, đa số người dân trong khu đã tìm cách chuyển đổi nghề”.

Nguyên nhân chính là thị trường thu hẹp, đặc biệt là xuất khẩu. Lớp trẻ cũng dần rời nghề: “Thanh niên giờ chủ yếu đi học hoặc làm công ty, ít người theo nghề truyền thống”.

Trong khi đó, bài toán sáp nhập vẫn đang đặt ra. “Có đề xuất đặt tên kiểu Đồng Kỵ 1, 2, 3 nếu còn 2–3 đơn vị” - anh Sự nói và cho biết việc sáp nhập dự kiến thực hiện trong quý II/2026, và người dân mong muốn mọi thứ phải rõ ràng: “Nếu làm thì phải công khai, minh bạch, có sự đồng thuận cao”.

Theo anh Sự, sau sắp xếp, áp lực dồn lên đội ngũ cán bộ cơ sở ngày càng lớn. “Anh em mong Nhà nước quan tâm đến lực lượng dôi dư. Người ở lại thì việc nhiều mà chế độ còn thấp” - anh Sự chia sẻ.

Thu nhập của anh hiện chỉ hơn 6 triệu đồng/tháng: “Trưởng khu phố khoảng hơn 4,9 triệu, Phó Bí thư chi bộ thêm hơn 1 triệu, tổng lại hơn 6 triệu, cũng khó đảm bảo cuộc sống”.

Anh Sự cho biết, công việc ở Tổ dân phố không theo giờ hành chính: “Nhiều khi phải tranh thủ buổi tối, có hôm 6–7 giờ mới đi vận động được. Việc thì rất nhiều, từ quỹ, phí đến an sinh, phòng chống thiên tai…”

Sau nhiều lần sắp xếp, “Đồng Kỵ” có thể không còn trên giấy tờ, nhưng trong ký ức và đời sống người dân, đó vẫn là một “làng”. Với họ, Đồng Kỵ không chỉ là tên gọi, mà là gốc rễ không muốn đánh mất.

×