Ông nông dân Đồng Nai 40 năm cải thiện vườn điều trên đất chiến trường xưa, có người từ châu Phi sang tận vườn xem

Hơn 40 năm bám đất, bám vườn, hành trình của ông Tần không chỉ là câu chuyện làm giàu của một gia đình, mà còn là cách ông nông dân này thay đổi diện mạo cả vùng nguyên liệu, từng bước nâng giá trị hạt điều.

Giữ lại cây điều trong những ngày khó nhất

Rời quê hương Bắc Bộ, ông Tần vào miền Nam lập nghiệp từ cuối những năm 1970, khi vùng đất Bình Phước trước đây còn nhiều hoang hóa.

Thời gian đầu, ông xin làm công nhân trong vườn cao su. Do công việc bấp bênh nên ông Tần chuyển sang khai hoang, mở đất, tiến hành trồng trọt.

Khi ấy, điều chưa phải cây trồng được coi trọng. Người dân trồng chủ yếu bằng hạt, mạnh ai nấy làm, năng suất thấp, được mùa thì mất giá, mất mùa thì trắng tay.

Ông bồi hồi nhớ lại, những năm đầu trồng điều, mỗi ha chỉ thu được khoảng 1-1,2 tấn, có năm còn thấp hơn. Nhiều cây không có trái, hoặc hạt nhỏ, bán không ai mua. Không ít người chặt bỏ điều để chuyển sang cao su, cà phê.

“Có lúc gia đình cũng tính bỏ. Nhưng nghĩ lại, mình đã gắn bó rồi, bỏ thì tiếc. Tôi tin nếu làm đúng cách, cây điều vẫn sống được”, ông nói, giọng chậm rãi.

Ông giữ lại 5ha điều, trong khi nhiều người xung quanh bỏ đi. Quyết định này không dễ. Bởi lúc đó, cây điều chưa mang lại tiền, trong khi chi phí chăm sóc vẫn phải bỏ ra đều đặn.

Những năm tháng ấy, ông bắt đầu quan sát kỹ từng cây, từng vụ. Ông nhận ra: Cùng trồng một vườn, nhưng có cây sai trái, có cây gần như không cho thu hoạch. Nguyên nhân nằm ở giống.

Từ đó, ông tự đi tìm lời giải. Nghe ở đâu có cây điều tốt, ông đến tận nơi xin cành. Mang về, ông thử ghép vào những cây kém năng suất trong vườn.

Những lần đầu thất bại nhiều hơn thành công. Có thời điểm, cây ghép hỏng, cây mẹ cũng chết theo. “Không ai chỉ, mình tự làm, tự rút kinh nghiệm nên cái giá phải trả là không nhỏ”, ông kể.

Sau 6 năm mò mẫm, tìm hiểu căn cơ, đến năm 2009, ông Tần đã tìm ra cách ghép mới, gọi là phương pháp ghép thở. Tức là ghép nhánh cây vào những cây cho ít hạt, hoặc hạt nhỏ, sau đó mới tỉa cành. Nhờ vậy, cây phục hồi nhanh, chỉ sau vài tháng đã cho trái.

Kết quả bắt đầu rõ ràng. Những vườn điều ghép cho năng suất 4-5 tấn/ha, cao gấp nhiều lần so với trước.

Là người đầu tiên tìm ra phương pháp ghép điều tại Bình Phước, ông Tần trở thành nông dân có kỹ thuật ghép điều siêu hạng. “Vua ghép điều” hay “phù thủy ghép điều” là cách nhiều người đặt cho ông Tần.

Năm 2014, đề án ghép cải tạo vườn điều già năng suất thấp bằng giải pháp ghép hở, kết hợp đầu tư chăm sóc phòng trừ tổng hợp sâu bệnh hại đã được Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) hỗ trợ thực hiện thí điểm tại 30 hộ dân ở xã Long Hà.

Theo ông Nguyễn Đức Thanh – nguyên Chủ tịch Vinacas, ông Tần đã biến vườn điều và cây điều già cỗi thành vườn điều và cây điều trẻ hơn. Ông Tần biến vườn điều năng suất thấp thành vườn điều có năng suất cao hơn.

“Điều quan trọng nữa là chất lượng hạt. Khi đó, Hiệp hội lấy mẫu về khảo sát. Chất lượng hạt và tỷ lệ thu hồi nhân của vườn điều ông Tần tốt hơn các giống khác”, ông Thanh kể.

Từ một cây điều 40 năm tuổi đến giống BP-102 và bước ngoặt kinh tế

Với diện tích 5ha, sản lượng mỗi năm lên hàng chục tấn điều. Từ chỗ lo cái ăn từng vụ, gia đình ông bắt đầu có tích lũy.

Nhưng điều khiến ông trăn trở không chỉ là thu nhập của riêng mình, mà là vì sao nhiều vườn điều xung quanh vẫn nghèo. “Tôi làm được thì người khác cũng làm được. Vấn đề là phải có giống tốt và làm đúng kỹ thuật,” ông nói.

Trong quá trình làm vườn, ông Tần đặc biệt chú ý đến một cây điều trồng từ năm 1980. Qua nhiều năm theo dõi, cây này luôn cho năng suất cao, ổn định, ít sâu bệnh.

Mỗi chùm có 5-7 trái, mỗi cây đạt 70-100 kg hạt. Trái chín vàng, hạt to, đầy đặn, tròn đều. Tỷ lệ nhân cao. Điều quan trọng là dù thời tiết thất thường, cây vẫn giữ được năng suất. Từ cây này, ông bắt đầu nhân giống bằng phương pháp ghép.

Trong giai đoạn 2013-2018, cây này được ngành nông nghiệp tỉnh Bình Phước tuyển chọn, công nhận là cây đầu dòng và đặt tên BP-102.

Từ đây, câu chuyện không còn dừng lại ở một vườn điều. Giống BP-102 được nhân rộng, đưa ra thị trường. Ban đầu còn ít người biết, nhưng khi trồng thử, hiệu quả dần rõ ràng.

Anh Nguyễn Minh Hưng trồng 2ha điều ở xã Phú Riềng cho biết vườn BP-102 mới trồng 3 năm tuổi đã đạt năng suất 2 tấn/ha. Những mùa sau, năng suất sẽ còn tăng nữa.

Với giá điều tươi khoảng 35.000 đồng/kg, mỗi ha anh thu về khoảng 70 triệu đồng, trừ chi phí còn lãi khoảng 50 triệu đồng. “Giống này đậu trái nhiều, mỗi chùm 5-10 trái. Ít bệnh, chăm sóc cũng nhẹ hơn,” anh Hưng nói.

Ở xã Long Hà, ông Hoàng Văn Dần trồng 1,2ha điều BP-102. Vụ mùa năm nay, ông ước tính năng suất vườn đạt khoảng 4 tấn/ha. “Trước đây trồng bằng hạt, có năm chỉ được hơn 1 tấn. So ra thì khác rất xa”, ông Dần nói.

Ông Dần cũng cho biết, điểm đáng giá của giống này là thu hoạch sớm. Khi vào vụ sớm, người trồng có thể bán được giá cao, tránh rủi ro mưa trái mùa.

Ngay cả năm thời tiết bất lợi, năng suất có giảm khoảng 30%, nhưng vườn vẫn có trái, không mất trắng như nhiều giống khác.

Không chỉ trong nước, giống điều của ông Tần còn được thương nhân nước ngoài tìm đến. Có người từ châu Phi sang tận vườn để xem, rồi đặt vấn đề hợp tác.

Họ quan tâm không chỉ giống cây, mà cả kỹ thuật ghép, cách chăm sóc. Bởi ở nhiều nơi, điều kiện khí hậu tương tự nhưng năng suất vẫn thấp.

Hiện, mỗi năm ông Tần sản xuất khoảng 50.000 - 70.000 cây giống, giá khoảng 12.000 đồng/cây. Ông chỉ bán trực tiếp cho nông dân, không qua trung gian để giữ uy tín giống. “Giống mà bị trộn lẫn thì mất niềm tin ngay,” ông nói.

Từ thực tế sản xuất, ông Tần cho rằng nếu làm đúng, vườn điều phải đạt tối thiểu 3,5 tấn/ha. Năng suất từ giống điều BP-102 giúp người trồng đảm bảo thu nhập.  

“So với cao su mất 7 năm mới có thu, điều ghép chỉ cần khoảng 18 tháng đã bắt đầu cho trái”, ông Tần chia sẻ.

Theo Vinacas, giữa những biến động của thời tiết và thị trường, câu chuyện của ông Hoàng Văn Tần không chỉ là hành trình cá nhân. Đó là cách một nông dân đi từ kinh nghiệm thực tế, tự mày mò, rồi tạo ra giá trị lan tỏa. Những gì ông làm được không ồn ào, nhưng là một hướng đi cho cây điều, bắt đầu từ giống, từ cách làm, và từ sự bền bỉ của người trồng.

Xã Long Hà (trước đây thuộc huyện Phú Riềng, Bình Phước; sáp nhập vào Đồng Nai từ tháng 7/2025) là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nằm trong khu vực chiến lược của tỉnh Phước Long cũ. Long Hà nằm trong vùng "đất đỏ" anh hùng, thuộc tiểu vùng Phú Riềng - cái nôi của phong trào công nhân cao su và các cuộc đấu tranh cách mạng sớm nhất tại Nam Bộ. Trong kháng chiến chống Mỹ, đây là vùng đệm quan trọng nối liền các khu căn cứ cách mạng của tỉnh Phước Long với chiến trường miền Đông Nam Bộ. Quân và dân Long Hà đã kiên cường bám trụ, xây dựng cơ sở kháng chiến trong lòng địch, bảo vệ các tuyến đường tiếp vận lực lượng từ hậu phương ra tiền tuyến.

×