Bình luận
0
Năm Hồng Đức thứ 2 (1471), vua Lê Thánh Tông ra dụ thành lập đạo thứ 13, tức Thừa tuyên Quảng Nam đạo - từ đây chính thức ra đời danh xưng Quảng Nam thuộc lãnh thổ Đại Việt.
Về phương diện ngữ nghĩa học, Quảng Nam nghĩa là mở rộng về phía Nam như một sự chọn lựa có tầm nhìn xa trông rộng, một sự định hướng lâu dài mang tính chiến lược và bền vững, quyết định sự phát triển của quốc gia Đại Việt trên vị trí địa lý vùng Trung Trung bộ.
Lúc mới hình thành, đạo Thừa Tuyên Quảng Nam có 3 phủ, 9 huyện là Phủ Thăng Hoa gồm 3 huyện: Huyện Lệ Giang (đến triều Nguyễn được đổi tên là huyện Lễ Dương, rồi về sau được nhập vào các huyện Duy Xuyên, Quế Sơn, Thăng Bình); huyện Hy Giang (đến năm Giáp Thìn, triều Gia Long được đổi thành huyện Duy Xuyên); huyện Hà Đông (nay là Tam Kỳ, Phú Ninh, Núi Thành, Tiên Phước).
Phủ Tư Nghĩa (phần đất cắt từ Thạch Tân - Bến Đá đến sông Trà Khúc nhập vào với châu Tư, châu Nghĩa) gồm 3 huyện: Nghĩa Sơn, Bình Sơn và Mộ Hoa. Phủ Hoài Nhân (phần đất từ Bến Đá đến Thạch Bi Sơn) gồm 3 huyện: Bồng Sơn, Phù Ly và Tuy Viễn
Như vậy, trong đạo Thừa Tuyên Quảng Nam thời ấy, phần địa giới hành chính thuộc Quảng Nam ngày nay gồm các huyện Duy Xuyên, Quế Sơn, Tiên Phước, Thăng Bình; còn Điện Bàn, Đại Lộc (kể cả huyện Hoà Vang của TP Đà Nẵng) thuộc phía nam phủ Triệu Phong trong đạo Thừa Tuyên Thuận Hóa.
Đến năm Hồng Đức thứ 21 (1490) vua Lê Thánh Tông đổi đạo thành xứ, đạo Thừa tuyên Quảng Nam trở thành xứ Quảng Nam gồm 3 phủ, 9 huyện. Riêng phủ Thăng Hoa gồm 3 huyện, 25 tổng, 177 xã. Đến đời Lê Tương Dực lại đổi xứ thành trấn, xứ Quảng Nam trở thành trấn Quảng Nam.
Năm Chính trị nguyên niên (1558), Đoan quận công Nguyễn Hoàng, được vua Lê Anh Tông cho vào trấn thủ Thuận Hóa.
Vào giai đoạn cuối Lê đầu Mạc, Thuận Hóa không được yên ổn, luôn có loạn thổ hào không quy thuận triều đình, như trong biểu dâng vua Lê của Trịnh Kiểm (anh rể Nguyễn Hoàng) xin cho Nguyễn Hoàng vào trấn lãnh Thuận Hóa: “... nay lòng dân hãy còn phản trắc, nhiều kẻ vượt bể đi theo họ Mạc, sự hoặc có dẫn giặc về cướp, nếu không được tướng giỏi trấn giữ …”.
Chúa Tiên Nguyễn Hoàng (ảnh minh họa). Tháng 7 năm Nhâm Dần (1602), Nguyễn Hoàng lập dinh trấn tại xã Cần Húc huyện Duy Xuyên, tức thôn Thanh Chiêm, thị xã Điện Bàn (tỉnh Quảng Nam) ngày nay.
Đến năm 1570, sau khi ra Thanh Hóa yết kiến vua Lê trở về, Chúa Tiên Nguyễn Hoàng mới được cho kiêm lãnh trấn Quảng Nam và đến tháng 7 năm Nhâm Dần (1602), Nguyễn Hoàng mới lập dinh trấn tại xã Cần Húc huyện Duy Xuyên, tức thôn Thanh Chiêm, Điện Bàn ngày nay.
Lập xong dinh trấn Quảng Nam, 2 năm sau - năm Hoàng Định thứ 2 (1604), Nguyễn Hoàng cho cải đặt và đổi tên các khu vực hành chính 2 xứ Thuận Hóa, Quảng Nam. Huyện Điện Bàn vốn thuộc phủ Triệu Phong được tách ra khỏi trấn Thuận Hóa, nâng lên thành phủ, quản 3 huyện Tân Phước, An Nông, Hòa Vang và cho thuộc vào Quảng Nam dinh.
Huyện Lệ Giang thuộc phủ Thăng Hoa (nay là Thăng Bình) được cải thành huyện Lễ Dương; huyện Hy Giang được đổi thành huyện Duy Xuyên. Cũng trong năm này, phủ Hoài Nhân được đổi thành phủ Quy Nhơn cũng thuộc Quảng Nam dinh.
Như vậy, Quảng Nam lúc bấy giờ gồm 4 phủ: Điện Bàn, Thăng Hoa, Tư Nghĩa và Quy Nhơn. Đến đời Chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên, dinh Quảng Nam vẫn giữ nguyên 4 phủ (phủ Điện Bàn có 5 huyện: Tân Phước, An Nông, Hòa Vang, Diên Khánh và Phú Châu. Phủ Thăng Hoa có 3 huyện: Duy Xuyên, Lễ Dương và Hà Đông - thuộc địa giới Quảng Nam ngày nay).
Sự hình thành dinh trấn Quảng Nam vào thời kỳ này có vai trò chiến lược rất quan trọng. Đây là vùng giàu tài nguyên và đất đai phì nhiêu, dân cư trù mật, đem lại nhiều nguồn lợi cho Đàng Trong dưới thời các chúa Nguyễn.
Dinh trấn Quảng Nam hay Thanh Chiêm (thương nhân nước ngoài gọi là Ca-ciam hay Dinh Ciam) được thiết lập trên sông Sài Giang hay Sài Thị Giang (sông Củi hay sông Chợ Củi) - một nhánh sông Thu Bồn, vì thế có vị trí thuận lợi để tàu buôn ra vào tấp nập.
Dinh trấn lại cách Hội An có 6 dặm (khoảng 9km) nên rất thuận tiện cho việc tiếp xúc giao thương giữa chính quyền với thương nhân nước ngoài đến trao đổi, mua bán.
Dinh trấn Thanh Chiêm đóng vai trò là kinh đô thứ hai ở Đàng Trong ngoài kinh đô chính tại Thuận Hóa. Dinh trấn Quảng Nam có vai trò quan trọng về chính trị, hành chính cũng như quân sự để bảo vệ và tạo bàn đạp để mở mang đất nước về phía Nam nói chung, “vùng đất phên dậu” Quảng Nam nói riêng.
Chính vì vậy, chức vụ trấn thủ thường được dành cho các công tử con chúa để tập sự nối ngôi sau này, như trấn thủ đầu tiên từ năm 1602 đến 1613 là Chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên, sau đó trao lại cho con trưởng là Nguyễn Phước Kỳ.
Trong thời kỳ này, sự hình thành thương cảng Hội An (Faifo, Hải phố) đã thúc đẩy sự giao thương kinh tế và phát triển công nghệ ở Quảng Nam. Các sản vật, hàng hóa ở các phủ Điện Bàn, Thăng Hoa, Tư Nghĩa, Quy Nhơn và cả Nha Trang đều đi đường thủy tập hợp về Hội An để bán sang châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản...
Do đặc thù của vùng đất và các chính sách thông thoáng, hợp lòng dân của các chúa Nguyễn, có thể nói Quảng Nam dinh (dinh trấn Thanh Chiêm) vào thế kỷ XVI - XVIII có vai trò rất quan trọng trên các mặt.
Về chính trị, Quảng Nam là nơi tập trung tiềm lực để mở mang đất nước. Dưới thời Nguyễn Phước Nguyên (1613 - 1635), vùng đất phía Nam đến đèo Cù Mông, sông Đà Rằng (Nha Trang), tiếp đến thời Nguyễn Phước Lan (1635 - 1648), Quảng Nam tiếp tục là nơi cung cấp nhân lực, tài lực - là bàn đạp mở cõi về phía Nam.
Năm 1653, vùng đất Phan Rang thuộc về chúa Nguyễn. Năm 1698, Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh theo lệnh chúa Nguyễn thành lập Xứ Đồng Nai, hình thành Trấn Biên.
Tiếp đến năm 1706, địa giới Đàng Trong đã đến sông Tiền Giang sau khi Chân Lạp bị chúa Nguyễn chinh phục. Năm 1714, vùng đất cực Nam lại thuộc về chúa Nguyễn khi cử Mạc Cửu, rồi đến Mạc Thiên Tích, Mạc Thiên Tứ cai quản làm đô đốc Trấn Hà Tiên.
Về kinh tế, Quảng Nam là nơi thử nghiệm thành công các chính sách kinh tế, khẩn hoang lập ấp có từ thời Lê sơ của Đại Việt, việc mở mang lãnh thổ về phương Nam phụ thuộc vào công cuộc tổ chức khẩn hoang, khai thác tiềm năng trù phú của vùng đất này.
Đồng thời đó cũng là vùng phát triển công, thương, kinh tế để chấn hưng đất nước, khai thác nhân lực, đối nội, đối ngoại dưới thời các chúa Nguyễn.
Về sau, những kinh nghiệm khai khẩn cùng các đợt di dân của người Quảng Nam vào Nam đã được các chúa Nguyễn áp dụng trong cuộc Nam tiến kéo dài từ 1611 đến 1757, là năm vùng Nam bộ thuộc Đàng Trong.
Về văn hóa, Quảng Nam hồi thế kỷ XVI - XVIII đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giao lưu, hội nhập văn hóa (cả văn hóa vật thể và phi vật thể) khi các giáo sĩ đến vùng đất này để giảng đạo, nhà truyền giáo Francisco de Pina là người đầu tiên và sau này nối tiếp là Alexandre de Rhodes sáng tạo ra chữ quốc ngữ, từ điển “Việt - Bồ - La” là thành quả nổi bật về văn hóa của nước ta cho đến ngày nay. Có thể nói Quảng Nam là một trong những trung tâm văn hóa lớn thời bấy giờ của quốc gia Đại Việt.
Về quân sự, Quảng Nam là nơi tập trung tiềm lực quân sự của quân bộ, lẫn quân thủy. Các chúa Nguyễn cho quan lại chiêu mộ dân lưu tán vào khai khẩn và sử dụng họ như một thứ binh đồn trú, sẵn sàng lúc cần huy động.
Trong đó dinh trấn Thanh Chiêm là một trung tâm căn cứ quân sự thủy lục quân vững mạnh không kém Quảng Bình (lũy Tường Dực) và hơn cả Thuận Hóa (thành Ái Tử).
Về ngoại giao, dinh trấn Quảng Nam còn giữ một vai trò quan trọng khác mà không nơi nào thay thế được - kể cả Thuận Hóa.
Đó là Quảng Nam được coi như một vùng đất “mở”, giao tiếp với ngoại quốc, kiểm soát nguồn thuế xuất nhập khẩu và ngoại thương qua các cảng biển Đà Nẵng, Đại Chiêm, Đại Áp rất phồn thịnh, làm nên con đường tơ lụa trên biển với các nước Á Đông như Nhật Bản, Trung Hoa và Tây phương như Bồ Đào Nha, Hà Lan, Y Pha Nho...
Như vậy, khi xét về tổng thể hành trình xuyên suốt lịch sử dân tộc, Quảng Nam vào thời kỳ các chúa Nguyễn (thế kỷ XVI - XVIII) là một vùng đất cực thịnh và cũng là vùng đất quan trọng bậc nhất, có vai trò là đầu tàu trên nhiều phương diện phát triển của quốc gia cả về ý nghĩa lẫn bài học kinh nghiệm và thực tiễn mà Quảng Nam đã đóng góp lúc bấy giờ. Đây cũng là truyền thống nối tiếp cho các thế hệ về sau...
Lực lượng mà Tư Mã Ý xây dựng thực chất chính là một dạng tinh binh bí mật. Dù số lượng không thể so với quân đội chính quy của triều đình do Tào Phương đứng đầu, nhưng về chất lượng lại vượt trội, đủ để áp chế đối phương.
Chia sẻ
Trà ở Nga Mi từ lâu đã nguội lạnh, nhưng lời thiền của vị cao tăng vẫn là nút thắt mà Tưởng Giới Thạch không thể tháo gỡ suốt đời. Ông từng tin vào quân sự, chính trị và lịch sử, nhưng cuối cùng vẫn không thoát khỏi sáu chữ định mệnh ấy.
Chia sẻ
Trong bối cảnh kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng giữa ranh giới của cơ hội và rủi ro. Các chuyên gia cho rằng, năm 2026 khó xuất hiện một "cơn sóng lớn", thay vào đó là sự phân hóa mạnh, đòi hỏi nhà đầu tư phải chọn lọc và quản trị rủi ro chặt chẽ.
Chia sẻ
Tối 11/4, hàng vạn đại biểu, nhân dân, du khách đã tụ hội về quảng trường 30/4 (Quảng Ninh) và đông đảo khán, thính giả theo dõi chương trình truyền hình, phát thanh trực tiếp chương trình Lễ khai mạc Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII với chủ đề “Phát thanh vì Việt Nam hùng cường, thịnh vượng”.
Chia sẻ
Một tòa án quân sự Nga đã tuyên án 19 năm tù giam tại trại cải tạo được bố trí an ninh nghiêm ngặt đối với ông Pavel Popov, cựu Thứ trưởng Quốc phòng Nga, với các tội danh tham nhũng, nhận hối lộ và lạm dụng chức vụ.
Chia sẻ
Theo quan niệm dân gian, nếu trồng cây đinh lăng đúng cách và đặt ở vị trí phù hợp trong nhà, gia chủ có thể thu hút vận khí tốt, giúp công việc hanh thông, tiền tài dồi dào.
Chia sẻ
Sau 3 ngày tranh tài (7 - 9/4) vừa qua, giải Pickleball Lạch Tray Open 2026 đã khép lại thành công, khẳng định vị thế một sân chơi thể thao tầm vóc và chuyên nghiệp.
Chia sẻ
Trên những sườn núi cao lạnh giá của dãy Andes Nam Mỹ, dứa nữ hoàng Andes (Puya raimondii) vươn mình như một “ngọn tháp hoa” khổng lồ giữa trời xanh.
Chia sẻ
Tại hội nghị điển hình tiên tiến giai đoạn 2020-2025, Cục trưởng C06 cho biết Đề án 06 về dữ liệu dân cư và định danh điện tử đã tạo ra giá trị hơn 36.000 tỷ đồng, góp phần thúc đẩy cải cách hành chính và chuyển đổi số quốc gia.
Chia sẻ
Chiều 11/4/2026, tại Hội trường Trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Tuyên Quang đã diễn ra Hội thảo "Hành trình khởi nghiệp từ THPT" do Học viện Nông nghiệp phối hợp với Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang tổ chức. Hội thảo được kết nối trực tuyến tới tất cả các trường THPT trên toàn tỉnh.
Chia sẻ
Nguyễn Thế Bằng, 64 tuổi, bị khởi tố, tạm giam 3 tháng với cáo buộc gây rối trật tự công cộng sau khi đỗ ôtô chắn barie lối vào hầm chung cư Hinode (phường Bạch Mai, Hà Nội).
Chia sẻ
SLNA đã đánh bại SHB Đà Nẵng 1-0 tại vòng 18 V.League 2025/2026 để củng cố vững chắc cơ hội trụ hạng, đồng thời khiến đội khách thêm phần lâm nguy.
Chia sẻ
Theo một số nguồn tin, Mỹ và Iran đã bắt đầu đàm phán tại Istanbul. Hãng thông tấn Tasnim cho biết Iran tin rằng thỏa thuận ngừng bắn ở Lebanon vẫn chưa được thực hiện đầy đủ và đang thúc đẩy Mỹ buộc Israel phải thực hiện cam kết này.
Chia sẻ
Dù được đánh giá cao hơn về mọi mặt và chơi lấn lướt trong phần lớn thời gian, nhưng sai lầm khó tin của thủ thành Nguyên Mạnh ở những phút cuối đã khiến Thép xanh Nam Định trắng tay trước HAGL ngay trên sân nhà Thiên Trường.
Chia sẻ
Ở cuộc tiếp đón CLB Công an TP.HCM tại vòng 18 V.League, tiền đạo Joel Tagueu toả sáng với cú đúp giúp Hải Phòng FC giành chiến thắng 3-0.
Chia sẻ
Chiều 11/4/2026 (giờ địa phương), tại Tòa Thánh Vatican, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gặp Thủ tướng Tòa thánh Vatican, Hồng y Pietro Parolin.
Chia sẻ
Công an TP Đà Nẵng vừa bắt giữ 7 thanh, thiếu niên trong vụ truy đuổi, hành hung và cướp xe của người đi đường. Sự việc xảy ra trong đêm trên tuyến đường 2 Tháng 9.
Chia sẻ
Hàng công ĐT Việt Nam "lâm nguy"?; Endrick sắp được làm bố; M.U nhắm tuyển thủ Thuỵ Sĩ thay Casemiro; Pogba được CĐV chào đón nồng nhiệt; HLV Maresca lọt vào tầm ngắm của Napoli.
Chia sẻ
Chính quyền phường Phú Thượng đối thoại người dân về GPMB công viên; làm rõ quy hoạch, tiến độ, cơ chế bồi thường đặc thù, cam kết minh bạch và tiếp tục đối thoại chuyên sâu.
Chia sẻ
Sau cuộc nhậu trên địa bàn phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM, Tuyết Anh có mâu thuẫn với bạn trai tên L. nên Tuyết Anh về nhà lấy dao đến đâm bạn trai tử vong.
Chia sẻ
Tử vi ngày mai cho biết, 3 con giáp sẽ chính thức bước sang một bước ngoặt mới trong cuộc đời, với niềm hạnh phúc tràn ngập, tiền bạc rủng rỉnh.
Chia sẻ
Trong chuyến thăm chính thức Cộng hòa Italia, trưa nay (11/4), theo giờ địa phương, tại Vatican, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã có cuộc hội kiến với Giáo hoàng Leo XIV.
Chia sẻ
Thời gian đầu khi chưa nổi tiếng, chuyện tình của Lý Tiểu Long và Linda Emery gặp nhiều khó khăn, anh thậm chí phải mượn nhẫn để cầu hôn bạn gái.
Chia sẻ
Em biết con đường để trở thành bác sĩ không hề dễ dàng. Em sẽ phải học tập rất nhiều, phải kiên trì, phải không ngừng cố gắng và rèn luyện bản thân mỗi ngày.
Chia sẻ
Ngày 11/4, Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình tổ chức hội thảo: “Hành trình khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo từ trung học phổ thông” tại Trường THPT B Nguyễn Khuyến, đồng thời được kết nối trực tuyến tới tất cả các trường THPT trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Tại đây, nhiều vấn đề về khởi nghiệp nông nghiệp được các em học sinh quan tâm.
Chia sẻ
Các nguồn tin cho biết, tân Lãnh tụ tối cao của Iran Mojtaba Khamenei đã bị thương rất nặng đến mức bị biến dạng khuôn mặt. Ông cũng bị thương nghiêm trọng ở một hoặc cả hai chân nhưng được cho là đang hồi phục. Kể từ khi lên nắm quyền, ông Mojtaba chưa từng xuất hiện công khai trước công chúng, nhưng vẫn tham gia điều hành đất nước thông qua các cuộc họp trực tuyến, theo Reuters.
Chia sẻ
HLV Velizar Popov là một trong những chiến lược gia tài năng bậc nhất từng làm việc tại V.League, đồng thời ông cũng nổi bật với nhiều lần phản ứng dữ dội với trọng tài.
Chia sẻ
Nữ danh ca Mariah Carey chính thức rao bán căn penthouse xa hoa tại New York với mức giá 27 triệu USD. Động thái bất ngờ này dấy lên nhiều đồn đoán về tình hình tài chính của nữ nghệ sĩ sau gần ba thập kỷ gắn bó cùng nơi đây.
Chia sẻ
Thành phố Đà Nẵng không thiếu những con đường rộng mở, những bãi biển dài hay những khu đô thị mới đang vươn mình từng ngày. Tuy nhiên nếu chọn một hình ảnh để kể câu chuyện phát triển của thành phố bên sông, nhiều người sẽ nhắc đến những cây cầu bắc qua sông Hàn.
Chia sẻ
Sau khi được sáp nhập từ ba xã An Lục Long, Long Trì và Dương Xuân Hội (huyện Châu Thành, tỉnh Long An trước đây), xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh vừa ổn định tổ chức bộ máy vừa tập trung nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Khoa học Công nghệ 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
