Rùng mình với tiên đoán từ 13 tháng trước về vụ cháy khiến hơn 90 người tử vong tại Hong Kong

Đằng sau vụ cháy ở Hong Kong: Tranh cãi quanh giàn giáo tre trên các tòa nhà cao tầng

Chiều ngày 26/11/2025, tại khu nhà công Wang Fuk Court ở khu Đại Phố (Tai Po), Tân Giới, Hong Kong xảy ra một vụ cháy hiếm gặp. Ngọn lửa lan nhanh dọc theo hệ thống giàn giáo tre (còn gọi là “giàn tre” hoặc “bamboo scaffolding”) dựng bên ngoài tòa nhà, thiêu rụi 8 khối nhà cao tầng.

Tính đến 5 giờ sáng ngày 28/11, vụ cháy tại Wang Fuk Court đã khiến 94 người thiệt mạng. Trong số 78 người bị thương, có 12 người nguy kịch, 28 người bị thương nặng, 16 người trong tình trạng ổn định và 22 người đã xuất viện. Rạng sáng 28/11, Sở Cứu hỏa Hồng Kông thông báo lực lượng cứu hộ đã dập tắt hoàn toàn đám cháy và sẽ tiếp tục rà soát toàn bộ căn hộ để đảm bảo không còn người mắc kẹt.

Là loại khung chống quen thuộc trong xây dựng tại các đô thị mật độ cao của Hồng Kông, giàn giáo tre được đánh giá là linh hoạt, tiết kiệm chi phí và thi công thuận tiện. Tuy nhiên, trước nguy cơ hỏa hoạn nghiêm trọng, tính dễ cháy của vật liệu này cùng sự thiếu hụt trong quản lý đã khiến xã hội đặt nhiều câu hỏi. Sự kiện lần này càng làm nổi bật mâu thuẫn giữa an toàn – chi phí – sinh kế của ngành nghề, đồng thời thổi bùng cuộc tranh luận về việc liệu Hồng Kông có nên chuyển sang dùng 100% giàn giáo kim loại.

Theo ghi nhận của Jiemian News, kỹ sư xây dựng Hong Kong Pan Cheuk-hung đã phát hiện vấn đề từ hơn một năm trước. Ông cho biết lớp lưới bảo vệ bọc ngoài giàn giáo ở Wang Fuk Court và nhiều dự án bảo trì lớn khác không đạt tiêu chuẩn chống cháy. Pan Cheuk-hung liên tục gửi đơn khiếu nại đến Sở Cứu hỏa, Cục Nhà ở, Cục Nhà cửa và Cục Lao động, nhưng không nhận được phản hồi hiệu quả. Những cảnh báo không được chú ý này giống như “mồi lửa bị bỏ quên” giữa rừng cao ốc, cuối cùng bùng phát thành thảm họa.

Những cảnh báo bị phớt lờ về vụ cháy khiến hơn 90 người tử vong tại Hong Kong

Wang Fuk Court được xây dựng năm 1983, là một trong số ít khu nhà ở công chưa bị phá dỡ hoặc tái thiết dưới quản lý của Ủy ban Nhà ở Hong Kong. Khu có 8 tòa nhà với tổng 1.984 căn hộ. Do đã 40 năm tuổi, từ tháng 7/2024, toàn bộ mặt ngoài các tòa nhà được đưa vào đợt cải tạo lớn, giàn giáo tre và lưới bảo vệ màu xanh được dựng phủ toàn bộ mặt đứng.

Theo nhiều hãng truyền thông Hong Kong, lúc 14 giờ 51 phút chiều 26/11, giàn giáo ngoài tòa Hong Cheung House được nghi ngờ bốc cháy đầu tiên. Một cột lửa nóng như ống khói bùng lên dọc theo các thanh tre và chỉ trong vài phút, 7 tòa nhà liền kề đều bị lửa lan sang. Khói đen bốc cao như cột trời.

Dù vụ cháy rất lớn, nhưng không phải không có dự báo.

Kỹ sư Pan Cheuk-hung cho biết ông phát hiện vật liệu thi công có vấn đề từ 13 tháng trước. Ông đã gửi hàng trăm lượt khiếu nại đến ít nhất 5 cơ quan có trách nhiệm giám sát an toàn công trình, nhưng không cơ quan nào xử lý triệt để.

Theo tài liệu kỹ thuật APP070 của Cục Nhà cửa Hồng Kông, bất kỳ giàn giáo nào dựng trên công trình có người ở phải sử dụng lưới bảo vệ có khả năng chống cháy. Tuy nhiên, Pan cho biết các dự án như Shui Wo Court và Wang Fuk Court đều dùng lưới không đạt chuẩn. Ông tự lấy mẫu và tiến hành thử đốt, ghi lại toàn bộ quá trình bằng video rồi báo cáo thông qua đường dây 1823 của chính phủ.

“Mỗi khi tôi thấy trả lời không thỏa đáng là tôi khiếu nại tiếp, tổng cộng qua lại cả trăm lần,” ông nói. Pan cung cấp email trao đổi với nhiều đơn vị. Một email của Cục Lao động cho rằng công trình chỉ là sửa chữa nhỏ, không sử dụng nguồn lửa hay vật liệu dễ cháy nên nguy cơ cháy thấp, do đó lưới chỉ cần đáp ứng chức năng chống rơi, không cần chống cháy. Pan cho rằng đây là sự né tránh trách nhiệm.

Ông giải thích thêm: nếu dùng vật liệu đạt chuẩn, giá thành sẽ tăng 30%. Do nhu cầu thấp và lợi nhuận mỏng, nhà cung cấp tăng giá, dẫn đến vòng xoáy “càng ít dùng – càng đắt – càng không ai dùng”.

Pan cũng nhắc lại vụ cháy tại tòa nhà Chinachem ở Trung Hoàn tháng trước, khi lưới giàn giáo cũng bắt lửa nhưng chính quyền “không rút ra bài học”.

Theo hồ sơ, công ty Hong Yip Construction – đơn vị phụ trách cải tạo Wang Fuk Court – có liên quan đến bê bối năm 2009 khi cổ đông cũ của công ty, ông Cho Tak-kwong, bị kết án 18 tháng tù vì hối lộ để trúng thầu cải tạo ba tòa nhà ở Yuen Long.

Ngày 27/11, cảnh sát Hồng Kông bắt giữ ba người gồm hai giám đốc của Hong Yip và một cố vấn kỹ thuật vì tình nghi ngộ sát. Nhiều quan chức nhận định khả năng cao giàn giáo đã dùng loại lưới dễ cháy, không đạt chuẩn.

Đặc khu trưởng Lý Gia Siêu tuyên bố sẽ thành lập tổ chuyên trách để điều tra trách nhiệm hình sự và rà soát toàn diện các quy định liên quan.

“Logic sinh tồn” của giàn giáo tre

Ngay sau vụ cháy, dư luận hướng sự chú ý vào ngành giàn giáo tre – một phần của văn hóa xây dựng Hồng Kông. Tre nhẹ, linh hoạt, rẻ và thi công nhanh, nhưng thảm họa lần này phơi bày những rủi ro vốn bị coi nhẹ.

Theo thống kê, từ năm 2019 đến 2024, các tai nạn liên quan đến giàn giáo tre đã khiến 22 người chết. Trước đây từng có các vụ cháy nhỏ và tranh luận, nhưng không đủ lớn để thay đổi toàn ngành. Vụ việc Wang Fuk Court – với thương vong kỷ lục – đã làm dấy lên tranh cãi mạnh mẽ.

Ông Fu, thành viên Hiệp hội Giàn giáo Tre Hong Kong–Kowloon, có hơn 20 năm kinh nghiệm, cho biết giàn giáo tre an toàn nếu thi công đúng chuẩn. Công việc của ông và đội thợ không bị ảnh hưởng nhiều sau vụ cháy: “Mỗi ngày đều có việc, không bị dừng lại.”

Giàn giáo tre thường do chính thợ giàn giáo nhận thầu trọn gói, nên chuyển sang giàn giáo kim loại – vốn đắt hơn nhiều – sẽ làm giảm trực tiếp lợi nhuận và ảnh hưởng sinh kế. Đây là lý do nhiều nhóm trong ngành phản đối.

So với kim loại, giàn giáo tre có thể dễ dàng cắt ghép linh hoạt, phù hợp với địa hình phức tạp của các mặt ngoài tòa nhà ở Hồng Kông. Giàn giáo kim loại cứng hơn, nhưng tốn chi phí và khó điều chỉnh.

Nhiều kỹ sư cho rằng nhiều tòa nhà cũ không đủ không gian lắp giàn giáo kim loại, trong khi giàn giáo tre dễ dựng trong ngõ hẹp hoặc nơi bị giới hạn không gian.

Cũng theo giới trong ngành, các vụ tai nạn chủ yếu do phương án thi công sai hoặc thợ tự ý tháo lắp, chứ không phải bản thân vật liệu tre.

Theo số liệu chính phủ đến tháng 6/2025: Thợ giàn giáo tre đăng ký: 2.534 người; Thợ giàn giáo kim loại đăng ký: 7.830 người; Thợ tre chiếm khoảng 1/3.

Ông Fu tiết lộ toàn ngành có khoảng hơn 7.000 lao động, trong đó hội Hong Kong–Kowloon chỉ chiếm 200 người; những người còn lại gia nhập các công hội khác. Ngành giàn giáo tre từng phản đối mạnh mẽ việc chuyển sang kim loại.

Tháng 3/2025, chính quyền quy định 50% các dự án công mới phải dùng giàn giáo kim loại, nhưng đến tháng 7, Bộ Lao động và Phúc lợi cho biết thực tế “chỉ có một đến hai dự án” áp dụng. Chính quyền khẳng định không có kế hoạch loại bỏ hoàn toàn giàn giáo tre.

Sau vụ cháy, truyền thông và các nhóm nạn nhân tiếp tục kêu gọi loại bỏ giàn giáo tre vì tính dễ cháy. Một số quan điểm cho rằng giàn giáo kim loại ổn định hơn, khả năng chịu tải chính xác hơn, trong khi điểm nối của giàn giáo tre có thể xuất hiện các vết nứt khó nhận biết.

Ngày 27/11, Chủ tịch Hiệp hội Giàn giáo Hong Kong–Kowloon, ông Ho Bing-tak, cho biết nếu cấm giàn giáo tre, hơn 4.000 thợ sẽ mất kế sinh nhai.

Chính quyền chọn giải pháp “tiến từng bước”. Đặc khu trưởng Lý Gia Siêu đã lập tổ điều tra và nhấn mạnh sẽ xử lý nghiêm trách nhiệm. Nhà chức trách cũng yêu cầu rà soát toàn bộ tiêu chuẩn chống cháy cho công trình, kiểm tra việc sử dụng lưới chống cháy và xử phạt nặng trường hợp sai phạm.

Chiều 27/11, Lý Gia Siêu cùng nhiều quan chức đến hiện trường và sau đó tổ chức họp báo. Ông cho biết chính quyền đang bàn với các hiệp hội xây dựng để xây dựng “lộ trình chuyển đổi sang giàn giáo kim loại”.

Tổng Thư ký Chính quyền Chan Kwok-ki cho rằng dù giàn giáo tre có lịch sử lâu dài và thuận tiện trong không gian nhỏ, nhưng khả năng chịu lửa không bằng kim loại. Vì an toàn, cần sớm tiến tới sử dụng giàn giáo kim loại và hỗ trợ ngành nghề chuyển đổi như đào tạo thợ, hỗ trợ doanh nghiệp.

×