Tăng nội địa hóa ngành ô tô Việt: Thuế, ràng buộc chuyển giao hay khuyến khích phát triển linh kiện?

Tại Toạ đàm "Nội địa hóa ngành ô tô với nền kinh tế độc lập, tự chủ” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức sáng nay 18/9, nhiều chuyên gia kinh tế, chuyên gia ô tô, chuyên gia về thuế cùng trao đổi về vấn đề tăng cường nội địa hoá ngành ô tô Việt Nam, hướng đi mới cho nội địa hoá ô tô Việt Nam để ngành ô tô thực sự phát triển mạnh.

Bức tranh ô tô hoá và con đường lựa chọn cho Việt Nam

Đặt vấn đề về phát triển ngành ô tô, tỷ lệ nội địa hoá hiện nay và hướng phát triển trong bối cảnh đất nước trong giai đoạn mới, TS Nguyễn Sỹ Dũng cho biết: Xu thế chuyển sang sử dụng ô tô là một tất yếu ở Việt Nam và ngày càng diễn ra nhanh. Dân số Việt Nam bắt đầu chuyển sang ô tô, trong đó nhu cầu trong nước sẽ vô cùng lớn.

Về số lượng, TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương - Bộ Công Thương: Năm 2024, tổng sản phẩm ô tô tiêu thụ tại thị trường Việt Nam đã đạt 580.000 chiếc, bao gồm cả nhập khẩu và sản xuất lắp ráp trong nước. Dự báo con số 900.000 đến 1 triệu ô tô vào năm 2030-2035 là hoàn toàn khả thi, cho thấy một thị trường rất tiềm năng.

Đây là sự phát triển với tốc độ khoảng 12-15%/năm theo tất cả các dự báo về nhu cầu thị trường ô tô trong giai đoạn tới. Vì vậy, thị trường ô tô và sản phẩm ô tô cần phát triển để đáp ứng nhu cầu và do đó, ngành công nghiệp ô tô cũng phải phát triển theo.

Trong khi đó, TS. Ngô Nhật Thái, chuyên gia về ô tô cho rằng, trăn trở lớn nhất cho ngành ô tô xưa nay chính là tỷ lệ nội địa hóa còn hơi thấp. Hiện theo thống kê, Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 10% đối với dòng xe 5 chỗ ngồi, xe du lịch cỡ nhỏ.

Còn xe chuyên dùng hoặc xe tải, xe buýt, tỉ lệ có thể cao hơn, tới 40%, coi như đã đạt được mục tiêu mà Nhà nước đề ra cho đến năm 2020. Nhưng tỉ lệ cho dòng xe con của chúng ta quá thấp, đặc biệt là so với các nước lân cận như Thái Lan, Malaysia hay Indonesia. Chúng ta đang đi sau họ.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Đại biểu Quốc hội, chuyên gia kinh tế độc lập: Việt Nam cũng đã có sản phẩm ô tô được lắp ráp trong nước và có thể nói rằng, sản xuất tại Việt Nam theo nghĩa lắp ráp khá nhiều, trên chục thương hiệu ô tô, đặc biệt là nhóm xe nhỏ, xe vận tải nhỏ, xe con, xe dùng cho cá nhân. Tuy nhiên, điều đáng băn khoăn nhất là tỉ lệ nội địa hóa của nhóm này chỉ khoảng 10%, gần như không, chưa được coi là nội địa hóa.

“Thị trường ô tô của chúng ta trong 30 năm qua, nhất là thị trường ô tô con, cũng phát triển, tăng trưởng nhanh nhưng quy mô chưa lớn. Dù vậy, có rất nhiều nhà đầu tư tham gia vào thị trường qua đó chia nhỏ thị phần ra. Chia nhỏ thị phần như thế rõ ràng rất khó để có thể tập trung vào sản xuất từng linh kiện để nội địa hóa. Nếu chúng ta đưa ra những yếu tố về ràng buộc vấn đề liên quan đến tỉ lệ nội hóa thì buộc lòng người ta phải tính đến thị phần và phải bắt tay với nhau để chuyển dịch chuỗi sản xuất từ bên ngoài vào trong nước.”

Theo vị GS, thời gian qua Việt Nam thu hút đầu tư ngành ô tô nhưng chưa có ràng buộc các cam kết chuyển giao công nghệ để hưởng thuế và khai thác thị trường. Lấy ví dụ từ Trung Quốc, ông Cường cho rằng: Nước này yêu cầu ràng buộc về chuyển giao công nghệ khá là chặt chẽ. Gần như là điều kiện bắt buộc như thế, cho nên quá trình chuyển đổi, nội địa hóa của họ rất nhanh.

Ưu đãi nội địa hoá cho động cơ đốt trong đã “lạc hậu” bởi xe điện, hydro

GS Cường cho rằng, sự tham gia của các doanh nghiệp trong nước vào sản xuất tăng, đòi hỏi phải có vai trò của doanh nghiệp trong nước. Khi ấy doanh nghiệp trong nước mới đứng ra để đảm nhận được các khâu, các quá trình nhận công nghệ và mới chuyển thành sản phẩm của mình.

Cũng về vấn đề nội địa hoá, TS. Ngô Nhật Thái cho rằng: Dung lượng thị trường xe của Việt Nam quá thấp, chỉ hơn nửa triệu xe/năm, bao gồm cả nhập khẩu. Điều này gây khó cho doanh nghiệp đầu tư nội địa hoá.

Ông Thái cho rằng, mỗi hãng xe đều có hệ thống sản xuất riêng, hệ thống này nằm trong hệ thống toàn cầu, gọi là các hệ thống OEM, có các nhà sản xuất cung cấp linh kiện cho họ và họ đã có từ trước rồi, từ khi chưa vào Việt Nam. Khi các nhà sản xuất ô tô vào Việt Nam, doanh nghiệp thuần Việt Nam tìm mọi cách tạo dựng hệ thống cung cấp linh kiện cho riêng mình, song câu chuyện không hề đơn giản.

“Khi họ vào Việt Nam, làm thế nào để các doanh nghiệp của chúng ta tham gia được hệ thống OEM ấy là vô cùng khó. Nếu như không có một chính sách để các cái nhà sản xuất phải đưa đối tác của họ trong hệ thống cung cấp của họ tham gia ở Việt Nam thì chúng ta sẽ không thể tạo dựng được ngành công nghiệp ô tô của chúng ta với kỳ vọng là tăng tỉ lệ nội địa hóa”, ông Thái phân tích.

Vị chuyên gia nhấn mạnh, hiện các dòng xe từ 4-9 chỗ ngồi, Việt Nam nhập nguyên chiếc gần như 100% về động cơ, hộp số, cầu xe… Đây là những chi tiết rất quan trọng cấu thành cái xe gần như nhập nguyên chiếc. Còn những linh kiện khác chả cần khuyến khích gì thì các công ty ở Việt Nam đã đầu tư và đủ năng lực để cung cấp.

Ông Thái cho rằng, sau nhiều năm không nội địa được theo yêu cầu, đến lúc này phải tính toán nội địa khác, không thể cứ chạy theo nội địa động cơ, hộp số bởi ngành xe hơi thế giới đã phát triển động cơ điện, động cơ chạy bằng hydro.

“Nếu đưa ra chính sách khuyến khích đầu tư vào sản xuất động cơ xăng hay diesel thì sẽ không còn phù hợp và mãi đi sau. Cần tập trung khuyến khích phát triển những bộ phận, hệ thống mà tương lai vẫn phải dùng, như hệ thống truyền động, điện tử, hệ thống lái..”, chuyên gia Ngô Nhật Thái nói.

Chính vì vậy, ông này đề xuất biểu thuế xuất nhập khẩu của Việt Nam cần cập nhật, đổi mới để tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư sản xuất những sản phẩm động cơ, trang bị điện tử mới ở Việt Nam nhằm đi tắt, đón đầu.

×