Trồng cây cho hạt ngon ví như "nữ hoàng quả khô" theo tiêu chuẩn VietGAP, nông dân Việt Nam ắt giàu lên

Tiềm năng cây mắc ca chưa được “khai phá”

Mới đây, Trung tâm Khuyến nông quốc gia (TTKNQG) đã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng tổ chức Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp “Sản xuất mắc ca đạt tiêu chuẩn VietGAP gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm”. Diễn đàn giúp nhìn lại những thành quả trong quá trình thực hiện Đề án “Phát triển bền vững mắc ca giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, từ đó để các địa phương có định hướng, xây dựng thành ngành hàng mắc ca phát triển bền vững.

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Huy Thuấn - Phó Trưởng phòng Khuyến nông trồng trọt và lâm nghiệp (TTKNQG) cho biết, tính đến hết năm 2024, tổng diện tích trồng cây mắc ca cả nước đạt hơn 46.200ha. Riêng khu vực Tây Nguyên có hơn 27.300ha, trong đó một số địa phương có diện tích trồng cây mắc ca lớn như Lâm Đồng gần 16.000ha, Đăk Lăk hơn 7.000ha.

Trong những năm qua, cây mắc ca dần trở thành một trong những cây trồng có tiềm năng phát triển tại các vùng trung du và miền núi, đặc biệt là khu vực Tây Nguyên và Tây Bắc. Với giá trị thương mại cao và xu hướng tiêu dùng gia tăng trên thị trường quốc tế, mắc ca được định hướng trở thành cây trồng chiến lược trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với phát triển vùng nguyên liệu tập trung, chế biến sâu và xuất khẩu. Trong khi đó, thị trường tiêu thụ mắc ca trên thế giới còn rất nhiều tiềm năng, nhất là tại các nước châu Á, châu Âu và Mỹ. Nhu cầu về sản phẩm đạt tiêu chuẩn, có chứng nhận, rõ nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu môi trường và xã hội ngày càng khắt khe. Do vậy, theo TTKNQG, việc tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định không chỉ giúp tăng chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm mắc ca, mà còn là điều kiện tiên quyết để từng bước hình thành ngành hàng mắc ca bền vững.

Chú trọng sản xuất theo quy trình, hình thành chuỗi liên kết

Theo Hiệp hội Mắc ca Việt Nam, năm 2024 cả nước xuất khẩu khoảng 500–600 tấn nhân mắc ca, chủ yếu sang thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.

Cũng theo đại diện TTKNQG, hiện nay trên cả nước đã có nhiều mô hình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong canh tác như sử dụng giống ghép, trồng hàng đôi, tưới tiết kiệm, bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp…, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm mắc ca lên bình quân 1–1,5 tấn hạt khô/ha, một số vùng đạt trên 3 tấn/ha trong điều kiện thâm canh tốt.

Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ trong sản xuất mắc ca đã được triển khai bước đầu tại một số địa phương với diện tích còn khiêm tốn. Một số HTX và doanh nghiệp đã được hỗ trợ xây dựng mô hình sản xuất theo quy trình an toàn, có truy xuất nguồn gốc, giúp tăng giá bán từ 10–20% so với sản xuất thông thường.

Hiện nay, liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ từng bước được hình thành ở nhiều địa phương. Các mô hình HTX liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi đã triển khai cơ bản đủ các khâu: cung ứng giống, vật tư, chuyển giao kỹ thuật, ký kết bao tiêu sản phẩm. Một số doanh nghiệp đã đầu tư nhà máy sơ chế, rang, tách vỏ, ép dầu mắc ca, góp phần gia tăng giá trị và đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước.

Tại tỉnh Lâm Đồng, TTKNQG đã triển khai Dự án “Xây dựng mô hình thâm canh cây mắc ca theo tiêu chuẩn VietGAP gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm tại một số tỉnh Tây Nguyên”, với khoảng 70ha, 140 hộ dân tham gia. Dự án này kỳ vọng hình thành vùng nguyên liệu mắc ca đạt chuẩn VietGAP gắn với bao tiêu và truy xuất nguồn gốc, góp phần xây dựng chuỗi giá trị bền vững, thân thiện môi trường.

Theo đó, dự án áp dụng quy trình thâm canh tiên tiến, hỗ trợ vật tư, 100% chi phí chứng nhận VietGAP, mã số vùng trồng và tem nhãn; tổ chức các lớp tập huấn cho hơn 780 lượt nông dân, xây dựng tổ khuyến nông cộng đồng và 2 mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ với HTX, doanh nghiệp bao tiêu toàn bộ sản lượng.

Ông Lê Quốc Thanh - Giám đốc TTKNQG cho biết: “Trong nhiều năm phát triển mắc ca, chúng ta đã có nhiều thành công như hiệu quả kinh tế, môi trường sinh thái, tạo công ăn việc làm cho người đồng bào dân tộc thiểu số... Tuy nhiên, khi muốn mở rộng diện tích, phát triển bền vững, chúng ta cũng phải định vị lại chuỗi giá trị sản xuất ngành mắc ca”.

Ông Thanh cũng cho biết, khi phát triển diện tích trồng mắc ca, người dân, chính quyền phải “đồng hành”, hướng tới sản xuất an toàn, theo tiêu chí của thị trường. Nếu như “lãng quên” vấn đề kiểm soát sâu bệnh, vật tư an toàn thì hạt mắc ca sẽ khó đi xa. Vì vậy, TTKNQG phối hợp với Trung tâm Khuyến nông các địa phương xây dựng các mô hình mẫu, đạt chuẩn về các vấn đề trên, kết nối với các doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị ngày càng phát triển và bền vững.

×