Trung Quốc cũng trồng chanh, bưởi, doanh nghiệp xuất khẩu 2 loại quả này của Việt Nam làm sao giữ thị trường lâu dài?

Nhưng khác với sầu riêng, đây không phải sân chơi một mình một ngựa. Trung Quốc hiện cũng là nước trồng rất nhiều chanh và bưởi. Vì vậy, bài toán đặt ra cho doanh nghiệp Việt không đơn giản là bán được hàng, mà là bán bằng cách nào để có lợi nhuận ổn định và giữ được thị trường lâu dài.

Nhà vườn kỳ vọng đổi đời khi xuất khẩu chính ngạch chanh, bưởi sang Trung Quốc

Những ngày này, vườn bưởi của ông Phạm Ngọc Cưng ở xã Tiên Thủy, tỉnh Vĩnh Long (sáp nhập từ thị trấn Tiên Thủ, xã Thành Triệu, xã Quới Thành của huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre trước đây) tất bật hơn trước. Trên diện tích 0,5ha bưởi đạt chuẩn GlobalGAP, từng công đoạn chăm sóc đều được ghi chép kỹ để phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Ông Cưng cho biết trước đây, nhà vườn chủ yếu bán cho thương lái, giá cả lên xuống thất thường. Từ khi liên kết với doanh nghiệp xuất khẩu, tư duy sản xuất cũng thay đổi hẳn.

“Bây giờ muốn đi đường dài thì phải làm sạch, làm đúng chuẩn. Đổi lại, doanh nghiệp thu mua ổn định và giá cao hơn thị trường tự do”, ông Cưng nói.

Theo ông, cơ hội xuất khẩu chính ngạch chanh, bưởi sang Trung Quốc không chỉ giúp mở rộng đầu ra mà còn buộc nông dân thay đổi cách làm.

Những quy định về mã số vùng trồng, nhật ký canh tác hay sử dụng thuốc sinh học ban đầu khiến nhiều người ngại, nhưng khi thấy giá trị tăng lên thì bà con bắt đầu chủ động học hỏi.

“Thị trường càng khó tính thì trái bưởi mình càng có giá trị. Nông dân giờ cũng hiểu muốn bán được lâu dài thì phải làm bài bản”, ông Cưng chia sẻ.

Cùng tâm trạng, ông Vương Thành Công - Tổ trưởng Tổ hợp tác bưởi da xanh Hiệp Lợi ở Vĩnh Long cho biết, nhiều năm qua giá bưởi liên tục bấp bênh vì nguồn cung lớn nhưng đầu ra hạn chế.

Theo ông Công, việc Trung Quốc mở cửa chính ngạch giúp nhà vườn nhìn thấy cơ hội rõ hơn.

“Tổ hợp tác của chúng tôi hơn 18ha, liên kết với doanh nghiệp xuất khẩu nhiều năm nay nên giá luôn cao hơn thị trường khoảng 2.000 đồng/kg. Nếu đầu ra ổn định, bà con sẽ mạnh dạn đầu tư chăm sóc hơn, tỷ lệ trái đạt chuẩn cũng tăng lên”, ông Công nói.

Không chỉ miền Tây, nhiều vùng trồng bưởi ở khu vực các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, Bà Rịa trước đây cũng đang tăng tốc chuẩn bị vùng nguyên liệu.

Bà Trần Thị Minh Hà - Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh Nông Việt Nam cho biết sau các đợt khảo sát thực tế, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, siêu thị và chuyên gia đã cùng vào cuộc để hỗ trợ nhà vườn nâng chất lượng.

“Có những farm hiện tỷ lệ trái đạt chuẩn xuất khẩu chỉ khoảng 20-25%. Nếu được doanh nghiệp hỗ trợ kỹ thuật, hoàn toàn có thể nâng lên 50-60%”, bà Hà nói.

Làm trái vụ, mở điểm bán trực tiếp để kiếm tiền từ xuất khẩu chanh, bưởi sang Trung Quốc

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu tỏ ra khá tự tin về tiềm năng của xuất khẩu chính ngạch chanh, bưởi sang Trung Quốc. Tuy nhiên, sự tự tin này đi kèm với những tính toán rất kỹ về thời vụ, chất lượng, vùng nguyên liệu và cách tiếp cận thị trường để có thể cạnh tranh lâu dài.

Ông Võ Huy Hoàng - Giám đốc Công ty CP Trái cây Hoàng Thọ (tỉnh Lâm Đồng) thường xuyên thu mua trái cây xuất khẩu ở ĐBSCL.

Ông Hoàng cho biết doanh nghiệp của ông hiện mỗi tuần xuất từ 8-10 container thanh long sang Trung Quốc cùng nhiều thị trường khác. Nhiều khách hàng đã hỏi mua bưởi da xanh Việt Nam từ lâu nhưng trước đây chưa có nghị định thư.

“Người Trung Quốc rất thích bưởi da xanh vì vị ngọt, tép đỏ đẹp mắt. Bưởi của họ chủ yếu ruột trắng nên khác khẩu vị”, ông Hoàng nói.

Theo ông Hoàng, lợi thế của Việt Nam không nằm ở sản lượng mà ở chất lượng và hương vị riêng. Tuy nhiên, nếu muốn nông dân gắn bó lâu dài thì giá thu mua phải đủ hấp dẫn.

Bà Ngô Tường Vy - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Chánh Thu cho biết doanh nghiệp đã khảo sát nhiều hệ thống siêu thị tại Trung Quốc từ cuối năm 2025 đến nay và nhận thấy bưởi Việt Nam được đánh giá khá cao.

Tuy nhiên, điều doanh nghiệp này quan tâm nhất lại là câu chuyện mùa vụ.

“Những thời điểm Trung Quốc vào vụ bưởi thì giá sẽ rất thấp. Muốn có lợi nhuận thì phải làm rải vụ, đi vào lúc thị trường thiếu hàng”, bà Vy nói.

Theo bà, đây là lợi thế lớn của Việt Nam vì nhiều vùng trồng có thể chủ động xử lý cho trái quanh năm. Đặc biệt, mùa lễ hội ở Trung Quốc là thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng rất mạnh.

Ngoài bài toán thời vụ, doanh nghiệp còn phải đầu tư lại toàn bộ quy trình sản xuất. Một yêu cầu mới là trái bưởi phải được bao trái ngay từ trên cây để hạn chế sâu bệnh và giảm tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.

“Chi phí sẽ tăng nhưng đổi lại chất lượng tốt hơn, tỷ lệ đạt chuẩn cao hơn và có thể mở thêm nhiều thị trường khác”, bà Vy nhận định.

Đáng chú ý, doanh nghiệp không còn chờ đối tác đến mua hàng như trước đây. Tập đoàn Chánh Thu xây dựng điểm bán hàng trực tiếp tại Trung Quốc, qua đó chủ động tiếp cận người tiêu dùng và mở rộng thị phần cho trái cây Việt.

Xuất khẩu chính ngạch chanh, bưởi sang Trung Quốc không còn là cuộc chơi dễ tính

Ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, xuất khẩu chính ngạch chanh, bưởi sang Trung Quốc sẽ mở thêm đầu ra quan trọng cho hơn 100.000ha vùng trồng hiện nay. Đây là thị trường mà doanh nghiệp và nông dân chờ đợi nhiều năm bởi quy mô tiêu thụ rất lớn.

Tuy nhiên, theo ông Nguyên, đây sẽ là cuộc cạnh tranh trực tiếp với chính nông sản nội địa Trung Quốc. Quốc gia này hiện cũng trồng rất nhiều chanh và bưởi nên dư địa tăng trưởng sẽ không quá đột biến như sầu riêng.

“Mỗi mặt hàng đạt kim ngạch khoảng 300-500 triệu USD/năm đã là rất tốt. Muốn có lợi nhuận thì phải cạnh tranh bằng chất lượng, thời vụ và chi phí logistics”, ông Nguyên nói.

Theo ông, bài học từ thanh long vẫn còn nguyên giá trị. Trước đây, thanh long Việt Nam từng xuất sang Trung Quốc hơn 1 tỷ USD/năm, nhưng khi nước này mở rộng diện tích trồng nội địa thì kim ngạch giảm mạnh.

“Với bưởi và chanh cũng vậy. Nếu xuất đúng mùa Trung Quốc thu hoạch thì giá sẽ thấp. Muốn bán được giá cao thì phải làm trái vụ, tránh đụng hàng với họ”, ông phân tích.

Ngoài câu chuyện mùa vụ, yêu cầu kỹ thuật hiện cũng khắt khe hơn rất nhiều. Theo nghị định thư mới, vùng trồng phải có mã số, kiểm soát dịch hại, ghi chép nhật ký sản xuất và truy xuất được nguồn gốc. Riêng trái bưởi phải bao trái để hạn chế sâu bệnh và giảm tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.

Bà Ngô Tường Vy - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Chánh Thu cho rằng đây là áp lực nhưng cũng là cơ hội để nông dân thay đổi tư duy sản xuất.

“Nếu đáp ứng được tiêu chuẩn của Trung Quốc thì sau này đi thêm các thị trường khác cũng thuận lợi hơn. Quan trọng nhất là giữ được chất lượng ổn định”, bà Vy nói.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho biết điều quan trọng nhất hiện nay không phải tăng diện tích bằng mọi giá mà là tổ chức lại sản xuất theo hướng chất lượng cao.

“Chúng ta phải thay đổi tư duy từ tăng sản lượng sang tăng chất lượng và giá trị. Khi đã có nghị định thư rồi, doanh nghiệp, địa phương và người dân phải cùng làm nghiêm túc để giữ thị trường”, ông Hoàng Trung nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, Bộ đang yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát vùng trồng đủ điều kiện để cấp mã số, đồng thời tập huấn kỹ thuật cho nông dân nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn mới.

“Đây mới là bước khởi đầu. Nếu làm tốt, không chỉ xuất khẩu chính ngạch chanh, bưởi sang Trung Quốc mà nhiều loại trái cây khác của Việt Nam cũng sẽ có thêm cơ hội mở rộng thị trường trong thời gian tới”, ông Hoàng Trung nói.

×