Ý kiến tâm huyết của một nhà khoa học về công nghệ truy xuất nguồn gốc gửi tới Hội nghị Thủ tướng đối thoại với nông dân

Kỳ vọng lớn lao vào chủ trương, chính sách của Đảng

Thạc sĩ Phạm Thị Lý chia sẻ: Thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ động, tích cực tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Là một nông dân sản xuất có trách nhiệm, khi tiếp cận Nghị quyết 57- NQ/TW cá nhân tôi vô cùng xúc động và kỳ vọng lớn lao ở một niềm tin vào sự lắng nghe, thấu hiểu, cầu thị của Chính phủ từ chính câu chuyện tự học, tự nghiên cứu và trở thành nhà khoa học của nhà nông của cá nhân tôi.

Trong thời gian từ 2014, với vai trò là giám đốc Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển, một tổ chức KHCN ngoài công lập thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, tôi và cộng sự đã tự đầu tư nghiên cứu và thành công trong việc tạo ra một nền tảng công nghệ số đầu tiên của Việt Nam về truy xuất nguồn gốc (TXNG) mang tên công nghệ CheckVN.

Công nghệ của chúng tôi đã được cấp một bằng sáng chế và một bằng giải pháp hữu ích, bảo hộ độc quyền về một quy trình cập nhật, lưu giữ, số hóa, định danh, kết nối, xác thực, chống lại sự làm giả thông tin; một thuật toán bảo mật và định danh sản phẩm; một hệ thống kiểm soát nguồn gốc ở cấp độ quản lý và người dùng. CheckVN đã được đánh giá giám định và thẩm định về an ninh điện tử, chống giả và an ninh logistics bởi Viện KHKT hình sự và Tổng cục cảnh sát Bộ Công an; giám định và tư vấn ứng dụng vào TXNG bởi Bộ KHCN.

Bà Lý cho biết: Từ 2017 đến nay, CheckVN đã được ứng dụng thành công trên diện rộng và áp dụng vào TXNG gắn với quản lý chính quyền điện tử của 12 tỉnh thành trong đó có thủ đô Hà nội, Quảng Ninh và thành phố Cần Thơ. Năm 2019, CheckVN được Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thí điểm ứng dụng. Sau khi thí điểm thành công, năm 2021 Bộ Nông nghiệp và PTNT đã ban hành quyết định số 4164/QĐ-BNN-KHCN chính thức áp dụng hệ thống Checkvn.mad.gov.vn. Năm 2022, Bộ đã giao cho Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển nhiệm vụ khoa học đầu tiên về chuyển đổi số ngành nông nghiệp “Nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý nguồn cung và hệ thống quản lý truy xuất nguồn gốc nông lâm thủ sản”.

Kết quả của đề tài đã được nghiệm thu và bàn giao tài khoản quản trị về cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Sau sáp nhập hệ thống được chuyển tên miền thành Checkvn.mae.gov.vn. Công nghệ CheckVN đã được trao giải thưởng công nghệ số xuất sắc trong lĩnh vực nông nghiệp – Cúp đồng Made in Viet Nam 2024 và trở thành nền tảng công nghệ lõi cấp quốc gia về Hệ thống TXNG của Bộ Nông nghiệp (Các kết quả của hệ thống được Bộ Nông nghiệp và PTNT báo cáo Ủy ban CĐSQG định kỳ hàng năm).

Tủ thuốc xanh cho gia đình - lá phổi xanh cho Việt Nam

Từ góc độ là một nông dân sản xuất có trách nhiệm, với mong muốn giúp nông dân sản xuất an toàn, bà Lý đã cùng cộng sự sáng chế thành công chế phẩm VBIO đa năng để sản xuất tuần hoàn theo chuỗi 5N bằng phương pháp hữu cơ vi sinh (nhà quản lý, nhà khoa học, nhà sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng). Theo đó, bà và cộng sự dùng công nghệ CheckVN kết nối nhà sản xuất với người tiêu dùng thông qua sự giám sát của cơ quan quản lý ATTP Hà Nội.

Mô hình đã được nghiệm thu năm 2017, được thành ủy Hà Nội khuyến khích nhân rộng và đã chứng minh việc nông dân tự làm chủ công nghệ, minh bạch sản xuất, tận dụng nguồn thải hữu cơ trong chăn nuôi làm đầu vào của trồng trọt, khép kín một vòng tròn sinh học trong sản xuất nông nghiệp, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nông sản, bảo vệ sức khỏe người dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản.

“Bằng hiểu biết và đam mê, chúng tôi nhận ra tinh hoa của nông sản Việt chính là dược liệu và đã xây dựng thành công một mô hình đa tầng dược liệu dưới tán rừng, bảo tồn trà hoa vàng và một số loài dược liệu quý trong đó đặc biệt thành công với việc giải trình tự toàn vẹn hệ lục lạp của sâm nhất dương sinh (đã được ngân hàng gen thế giới Genbank công nhận năm 2020: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/MT966019.1/). Bộ Nông nghiệp và PTNT cấp bằng độc quyền sở hữu giống cây trồng năm 2022. Chúng tôi đã phối hợp với các viện, trường để thử độc tính tăng sinh tế bào và hoàn thành nghiên cứu cơ bản về việc phân tích hoạt chất công dụng của nhất dương sinh và đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền sáng chế cho một hỗn hợp ức chế tế bào ung thư từ cây nhất dương sinh” – bà Lý chia sẻ.

Từ những trải nghiệm thực tế của mình, bà Lý đã gửi tới Hội nghị Thủ tướng 3 kiến nghị:

Một là, đẩy mạnh áp dụng hệ thống TXNG hiện có của ngành nông nghiệp tại địa chỉ Checkvn.mae.vn để đông đảo nông dân Việt Nam được thụ hưởng một công trình khoa học đã khẳng định được tính ứng dụng thực tiễn, đã thành công trên diện rộng và đã được hoàn thiện bằng nhiệm vụ KHCN cấp bộ, đã liên thông về môi trường công nghệ với cổng thông tin TXNG quốc gia.

Kính đề nghị Thủ tướng chỉ đạo ngành nông nghiệp ban hành Thông tư quy định về TXNG nông lâm thủy sản, ban hành các văn bản hướng dẫn với sự vào cuộc của các cục chuyên ngành, các địa phương chưa có hệ thống TXNG nông lâm thủy sản (hiện đã có 12 tỉnh thành ứng dụng và liên thông với hệ thống của Bộ). Khi Thông tư được ban hành và đi vào đời sống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ sớm có một cơ sở dữ liệu gắn với thời gian thực để quản trị nền sản xuất và điều nghiên thị trường.

Dữ liệu đầu ra của sản xuất nông nghiệp sẽ là đầu vào của ngành Công thương. Bằng kinh nghiệm triển khai thực tiễn, chúng tôi sẵn sàng hiến kế để ngành Công Thương có một công cụ quản lý thị trường, chống giả và TXNG. Điều này đã được chúng tôi kiến nghị Chính phủ từ 2016, đã được VPCP trả lời tại văn bản 371/VPCP-V.I ngày 14/1/2016. Đến nay những đề xuất của chúng tôi vẫn không thay đổi trước nhu cầu của thực tiễn. CheckVN sẵn sàng hỗ trợ Bộ Công Thương như đã hỗ trợ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn trong 6 năm qua.

Hai là, để sản xuất đạt chuẩn nông nghiệp hữu cơ trên 78 triệu thửa ruộng manh mún và nhỏ lẻ của nông dân VN thì khó, nhưng để sản xuất an toàn, bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam bằng phương pháp hữu cơ vi sinh thì hoàn toàn khả thi. Chỉ cần Chính phủ xây dựng lực lượng khuyến nông đóng vai trò nhà khoa học trong chuỗi 5N để đồng hành với nông dân, vừa là cánh tay nối dài của chính phủ giám sát, dẫn dắt, chuyển giao công nghệ; vừa là người bạn đồng hành cùng nông dân trong chuyển đổi số nông nghiệp.

Chắc chắn Chính phủ không chỉ giúp người tiêu dùng trong nước xóa đi định kiến về người nông dân với “một con đường ngắn nhất từ cái dạ dày đến nghĩa địa” mà giúp nông sản Việt Nam ngày một khẳng định chất lượng trong hội nhập kinh tế. Khi liên kết 5N được thiết lập chặt chẽ, chúng ta cũng thành công trong việc bảo vệ thị trường trong nước và triển khai thành công cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam.

Ba là, trong quá trình bảo tồn dược liệu, được gần sát đồng bào vùng cao, chúng tôi phát hiện nhiều loài dược liệu quý đã bị khai thác cạn kiệt nhưng cũng có những loài dược liệu quý chưa được nghiên cứu, làm sáng tỏ cũng đang bị âm thầm khai thác. Nhất dương sinh là một ví dụ như vậy. Việc vận động nhân dân cùng tham gia bảo tồn nguồn cây thuốc quý hiếm là điều rất cần thiết. Bằng kinh nghiệm đã triển khai thực hiện thành công mô hình bảo tồn Nam dược Nhất Dương Sinh theo chỉ đạo của Ban chỉ đạo TW CVĐ Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam từ 2021 đến nay, Kính đề nghị Thủ tướng và Hội Nông dân Việt Nam phát động phong trào trồng và bảo tồn nam dược với thông điệp “Tủ thuốc xanh cho gia đình bạn – Một lá phổi cho Việt Nam xanh”.

Ngày 17/3/2021, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 376/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đên năm 2045 trong đó ưu tiên đầu tư cho nghiên cứu khoa học, sản xuất thuốc mới, thuốc dược liệu chất lượng cao, phát triển sản xuất thuốc dược liệu mang thương hiệu quốc gia. Trong đó có mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam có thuốc phát minh từ nguồn dược liệu đặc hữu được nghiên cứu, sản xuất và đăng ký bản quyền. "Chúng tôi mong nhận được sự giúp đỡ của Chính phủ và ngành liên quan để hoàn thiện các nghiên cứu, góp phần hoàn thành sớm mục tiêu của chương trình này từ sáng chế: “Quy trình sản xuất hỗn hợp ức chế tế bào ung thư gan từ cây Goniothalamus sp.HTHP 2020” Cục Sở hữu trí tuệ cấp theo Quyết định số: 69970/QĐ-SHTT.ip, ngày 19/9/2023" - Thạc sĩ Phạm Thị Lý mong mỏi.

×