Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: Việt Nam vẫn "tồn" trên 100.000 hồ sơ sáng chế chờ được xử lý

Thừa uỷ quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng thay mặt Chính phủ giải trình các ý kiến của đại biểu Quốc hội xung quanh dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ.

Việt Nam vẫn tồn hơn 100.000 hồ sơ sáng chế

Theo ông Hùng, hiện nay chuyển dịch quan trọng nhất của sở hữu trí tuệ là chuyển dịch từ bảo vệ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa và thị trường hóa các kết quả nghiên cứu. Sở hữu trí tuệ trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia.

“Một quốc gia phát triển là một quốc gia mà tài sản vô hình, tài sản trí tuệ chiếm tới 80% tổng tài sản quốc gia”, ông Hùng nhấn mạnh. 

Đối với Việt Nam, Bộ trưởng Bộ KH&CN cho rằng: Đã đến giai đoạn Việt Nam phải ưu tiên phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ để phát triển thành nước thu nhập cao, do vậy, cơ bản các sửa đổi là xung quanh đổi mới này.

Về nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính, ông Hùng nhấn mạnh dự thảo luật Sở hữu Trí tuệ yêu cầu chuyển đổi số toàn diện để giảm thời gian thẩm định nội dung sáng chế từ 18 tháng xuống 12 tháng và có cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng, đảm bảo để không tồn hồ sơ đăng ký. 

“Những năm qua, chúng ta tồn đọng trên 100.000 hồ sơ và năm 2025 Bộ Khoa học và Công nghệ đã phải tập trung, dồn lực để xử lý xong số hồ sơ tồn này”, Bộ trưởng nói.

Liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra một phần, toàn bộ đang được nhiều đại biểu quan tâm, ông Hùng nhấn mạnh: AI không phải chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Sản phẩm do AI tự động tạo ra, không có sự tham gia của con người thì không được bảo hộ bản quyền, sáng chế như tác phẩm của con người. 

Theo Bộ trưởng Hùng, sản phẩm do con người sử dụng AI như một công cụ để tạo ra, giống như bút vẽ, máy ảnh, con người có đóng góp sáng tạo đáng kể như ý tưởng, chỉ đạo, lựa chọn, chỉnh sửa kết quả AI thì có thể công nhận là tác giả, nhà sáng chế. 

Phân tích thêm, ông Hùng nhấn mạnh: Nếu con người có đóng góp ít, dùng AI như một đồng nghiệp, ví dụ chỉ đưa ra yêu cầu, ngữ cảnh thì không phải tác giả nhưng có quyền sử dụng và thương mại. 

“Cơ bản các nước đang tiếp cận theo hướng này. Luật sẽ giao Chính phủ xác định mức độ sáng tạo của người dùng để có cơ chế bảo hộ phù hợp và ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu các ý kiến của đại biểu”, ông Hùng nói.

"Coi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ như ăn cắp, cần xử lý nghiêm minh"

Về việc sử dụng thông tin đã được công bố hợp pháp, công khai và công chúng được phép tiếp cận nhằm mục đích huấn luyện AI, nhưng với điều kiện là kết quả đầu ra của AI không xâm phạm quyền tác giả. Cũng giống như chúng ta, người đọc thông tin trên mạng, dùng để suy luận, nhận thức, học hỏi thì không phải xin phép tác giả. 

Nhưng khi tạo ra nội dung khác thì phải đảm bảo không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác. AI mà không được tiếp cận dữ liệu thì sẽ không có AI. AI là trí tuệ nhân tạo. Cách mà chúng ta ứng xử như thế nào với trí tuệ con người thì nên ứng xử như vậy đối với AI. 

Về mở rộng đối tượng bảo hộ sở hữu trí tuệ, kiểu dáng công nghiệp đối với sản phẩm phi vật lý để phù hợp với xu thế công nghệ mới, nhất là công nghệ số, AI, luật sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết điều kiện bảo hộ đối với loại sản phẩm này.

Về nâng cao nhận thức và tăng cường thực thi: Nâng cao nhận thức xã hội và doanh nghiệp về sở hữu trí tuệ là xử lý gốc. Không có nhận thức đúng thì sẽ không có đăng ký bảo hộ, không có khai thác, không tôn trọng quyền của người khác. Có nhận thức thì mới sinh ra nhu cầu và áp lực cải cách các hoạt động sở hữu trí tuệ. 

Phải đưa sở hữu trí tuệ vào giáo dục phổ thông, đại học, truyền thông mạnh mẽ cho doanh nghiệp và cộng đồng. Hoàn thiện tòa án chuyên biệt về sở hữu trí tuệ, bổ sung các hình phạt mang tính răn đe.

Cần “coi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng như là ăn cắp trong thế giới thực, phải được xử lý nghiêm minh. Chuyển thực thi lên môi trường số cũng là một giải pháp có tính đột phá”, Bộ trưởng Bộ KH&CN kết luận.

×