“Canh bạc Trump” có thể làm trật bánh giấc mơ EU của Ukraine

Sir Crawford Falconer, cựu trưởng đoàn đàm phán thương mại của Anh, cho rằng sáng kiến của ông Trump - dù được quảng bá là cú hích mang tính “thay đổi cuộc chơi” cho quá trình tái thiết Ukraine sau chiến tranh - lại tiềm ẩn xung đột trực diện với các nguyên tắc cốt lõi của EU. Nguyên nhân nằm ở chỗ EU không cho phép các quốc gia thành viên tự do ký kết các thỏa thuận thương mại riêng với bên ngoài khối.

Theo các thông tin được tiết lộ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, ông Trump đang thúc đẩy ý tưởng tạo ra một “tariff-free zone” (vùng không thuế quan) tại Ukraine, cho phép hàng hóa sản xuất trong khu vực này được xuất khẩu sang Mỹ mà không chịu thuế nhập khẩu. Mục tiêu, theo các cố vấn của ông Trump, là thu hút làn sóng đầu tư quy mô lớn từ các tập đoàn quốc tế, nhanh chóng hồi sinh nền kinh tế Ukraine hậu chiến.

Tuy nhiên, Sir Crawford cảnh báo: “Nếu Ukraine gia nhập EU, điều đó rõ ràng sẽ gây ra vấn đề. EU có biểu thuế chung với bên ngoài, và quyền quyết định thuộc về Ủy ban châu Âu. Ukraine khi đó không thể có một hiệp định thương mại tự do riêng với Mỹ”.

Ông nhấn mạnh rằng kịch bản duy nhất để kế hoạch này vận hành trọn vẹn là EU tự đàm phán một hiệp định thương mại tự do với Mỹ – điều mà theo ông là “rất khó xảy ra trong bối cảnh hiện nay”.

Các quan chức EU cũng tỏ ra thận trọng. Một nguồn tin từ Brussels ví việc xử lý “vùng miễn thuế Ukraine” còn “phức tạp hơn cả bài toán Bắc Ireland hậu Brexit”, do nguy cơ biến Ukraine thành “cửa ngõ hậu trường” để hàng hóa không chịu thuế thâm nhập thị trường chung châu Âu.

Ý tưởng vùng thương mại miễn thuế được ông Steve Witkoff, đặc phái viên của ông Trump trong các cuộc đàm phán hòa bình Nga-Ukraine, công bố công khai tại Davos. Ông Witkoff khẳng định đây sẽ là cú hích lớn cho công nghiệp hóa Ukraine: “Hãy tưởng tượng bạn có thể cạnh tranh vượt trội vì không phải trả thuế khi đưa hàng vào Mỹ”.

Đáng chú ý, kế hoạch này được cho là sẽ tập trung vào vùng Donbass – khu vực miền đông Ukraine đang là tâm điểm tranh chấp lãnh thổ với Nga và cũng là nút thắt lớn nhất trong các cuộc đàm phán hòa bình.

Phía Ukraine thừa nhận những rủi ro pháp lý. Phó Thủ tướng Taras Kachka cho biết Kiev hiểu rõ sự phức tạp của luật thương mại EU, song vẫn muốn tìm “một giải pháp sáng tạo” vừa mở đường vào EU, vừa tận dụng được ưu đãi thương mại với Mỹ cho một số khu vực cụ thể.

Trong khi đó, căng thẳng giữa Ukraine và EU cũng có dấu hiệu gia tăng. Tổng thống Volodymyr Zelensky gần đây công khai chỉ trích EU vì “tranh cãi nội bộ kéo dài” và “thiếu ý chí chính trị” trong đối phó với Nga.

Giữa tham vọng địa chính trị, tái thiết kinh tế và những ràng buộc thể chế khắt khe, Ukraine đang đứng trước một bài toán khó: Liệu “cú hích” từ Washington có vô tình trở thành chướng ngại trên con đường hội nhập châu Âu mà Kiev theo đuổi suốt nhiều năm qua?

×