Chiến tranh Israel-Iran có nguy cơ châm ngòi xung đột hạt nhân?

Các cuộc không kích quy mô lớn của Israel vào Iran đã đẩy căng thẳng tại vùng Vịnh và Tây Á lên cao. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã ấp ủ kế hoạch này từ nhiều tháng trước, theo Onmanorama.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng kiềm chế ông Netanyahu nhiều lần khi đề xuất khởi động đàm phán hạt nhân với Iran vào ngày 25/3 tại Oman. Tuy vậy, bế tắc xuất hiện khi ngày 4/6, Lãnh tụ Iran Ali Khamenei tuyên bố rằng đề xuất của Mỹ “trái với mong muốn của Iran 100%”.

Trước đó, ngày 16/5, Mỹ được cho là đã đề xuất một thỏa thuận yêu cầu Iran phải giảm quy mô hoặc đóng cửa chương trình làm giàu uranium. Tuy nhiên, phía Iran kiên quyết khước từ.

Căn nguyên dẫn đến cuộc khủng hoảng hiện tại bắt nguồn từ thỏa thuận JCPOA năm 2015, cho phép Iran làm giàu uranium nhưng phải dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), với hạn định dỡ bỏ các hạn chế theo thời gian. Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận ngay sau khi nhậm chức năm 2017, và kể từ đó Iran tăng cường làm giàu uranium một cách nhanh chóng.

Iran đang tiến gần tới vũ khí hạt nhân?

Đến nay, Iran đã sở hữu hơn 400 kg uranium làm giàu ở mức 60% – trong khi mức độ cần thiết để tạo năng lượng hạt nhân chỉ khoảng 3–5%, và để chế tạo vũ khí là 25 kg ở mức 90%. Việc nâng cấp từ 60 % lên 90 % chỉ mất một thời gian ngắn. Ngoài ra, Iran cũng đã chuyển sang sử dụng máy ly tâm thế hệ 6 tiên tiến, thay thế cho thế hệ cũ mà Nhà khoa học hạt nhân người Pakistan AQ Khan từng cung cấp cho Tehran.

Dù một số cơ sở được xây dựng bên trong các ngọn núi để bảo vệ, Israel vẫn tiến hành những cuộc không kích sâu, nhắm thẳng vào các cơ sở này.

Động lực chính trị phía Israel

Về phần mình, Thủ tướng Netanyahu nhận thấy thời cơ và có nhiều lý do để phát động các cuộc tấn công hiện tại.

Theo đó, ông Netanyahu vừa vượt qua cuộc bỏ phiếu tín nhiệm yếu ớt, phụ thuộc vào các đảng cánh hữu. Mục tiêu lâu dài của chính phủ Netanyahu là xoay trục lực lượng Palestine khỏi Gaza, di dời về Bờ Tây – một dự định vấp phải phản ứng quốc tế gay gắt.

Israel đã làm suy yếu đáng kể đồng minh của Iran: Hezbollah ở Lebanon và chế độ Assad ở Syria. Mỹ, dưới thời ông Trump, tiếp tục hậu thuẫn Israel, tạo khung chính trị thuận lợi. Đây là thời điểm thích hợp để làm suy giảm mạnh mẽ chương trình hạt nhân Iran, loại trừ lãnh đạo quân sự và các nhà khoa học chủ chốt mà lâu nay Israel vẫn âm thầm triển khai.

Iran giáng đòn dữ dội đáp trả

Sau khi bị Israel tấn công Iran đã đáp trả mạnh mẽ bằng một cuộc tấn công UAV dữ dội ngay sau đó.

Dù Israel có hệ thống Iron Dome chắc chắn cùng hỗ trợ từ Mỹ, châu Âu và các đồng minh Ả Rập, Iran chắc chắn tiến hành một chiến dịch trả đũa vừa đủ nhằm phục hồi uy thế răn đe và trấn an dư luận nội bộ.

Rủi ro hạt nhân

Các cuộc không kích của Israel có nguy cơ kích hoạt một cuộc leo thang khu vực, theo cảnh báo từ Viện nghiên cứu chính sách Chatham House (Anh) hôm thứ Sáu.

“Thay vì là hành động ngăn chặn, cuộc tấn công này có thể châm ngòi cho một chuỗi leo thang lớn hơn trong khu vực, và thậm chí vô tình củng cố tính chính danh của Cộng hòa Hồi giáo Iran trên cả phương diện đối nội lẫn đối ngoại", bà Sanam Vakil – Giám đốc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi của Chatham House – nhận định.

Một kịch bản cực đoan là Iran đình công một thiết bị hạt nhân, vì hiện nước này có đủ uranium để chế tạo “10 quả bom trở lên” . Đây là bước leo thang chưa từng có, theo KC Singh, Đại sứ Ấn Độ tại Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

×