ĐBQH Hà Sỹ Đồng: Khát vọng của Quảng Trị sau sáp nhập là xây dựng vùng quê đáng sống, nông dân hạnh phúc

Sau khi sáp nhập thành tỉnh Quảng Trị mới, đặc biệt là triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ông có đánh giá như thế nào về những cơ hội và thách thức đối với phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn?

- Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau khi sáp nhập tỉnh Quảng Trị và Quảng Bình thành tỉnh Quảng Trị mới đã tạo ra không gian phát triển rộng lớn hơn, với dân số hơn 1,8 triệu người và diện tích trên 13.000 km².

Cơ hội lớn nhất là việc hình thành cấu trúc quản trị tinh gọn để điều hành thông suốt, giúp tập trung nguồn lực, giảm tầng nấc trung gian (xóa bỏ cấp huyện), rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục hành chính, và tạo điều kiện liên kết, bổ trợ các tiềm năng của hai địa phương sau khi sáp nhập.

Trong đó, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến hành lang kinh tế Đông Tây, nơi là cầu nối thương mại biên giới với Lào, Thái Lan, Myanmar.

Trong nông nghiệp, chúng tôi rất coi trọng nông nghiệp công nghệ cao, lâm nghiệp, thủy sản và du lịch. Hiện nay, toàn tỉnh đã có trên 50.000ha rừng đạt chứng chỉ phát triển bền vững (FSC), giúp tăng giá trị khoảng 20 - 25% so với mô hình thông thường.

Quảng Trị cũng có những vùng dược liệu rất quý tại Hướng Hóa, Đa Krông, Cam Lộ, Bố Trạch, Quảng Ninh, và Minh Hóa, phát triển các loại cây đặc sản như hồ tiêu, cà gai leo. Giá trị xuất khẩu nông lâm thủy sản của tỉnh đạt khoảng 50 triệu USD/năm.

Bên cạnh đó, chúng tôi đang triển khai mạnh mẽ ứng dụng khoa học công nghệ, nhằm hướng đến các "cánh đồng không dấu chân". Mục tiêu là giảm khoảng 30-40% chi phí lao động, tăng năng suất từ 20-30%, và tăng lợi nhuận khoảng 30-35%. Các mô hình này bao gồm tưới tự động, cảm biến môi trường để truy xuất nguồn gốc, phát triển thương mại điện tử để mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là đòi hỏi sự đồng bộ về thể chế, đặc biệt là việc phân cấp, phân quyền... Hiện nay, sự phân định này chưa rõ ràng và chưa đi vào cuộc sống, dẫn đến sự chênh lệch năng lực quản trị giữa các địa phương. Việc hoàn thiện hạ tầng và sắp xếp tổ chức nhân sự cũng là vấn đề cần điều chỉnh nhằm mở rộng cơ hội, động lực cho phát triển.

Nếu giải quyết được những vấn đề căn cơ này thì hy vọng rằng Quảng Trị nói riêng và nông nghiệp, nông dân, nông thôn nói chung trên cả nước sẽ phát triển.

Năm 2024, Quảng Trị đã giảm 3,4% tỷ lệ hộ nghèo, vượt mục tiêu đề ra. Đâu là những kinh nghiệm quan trọng và bài học then chốt đã mang lại kết quả này?

- Việc giảm 3,4% tỷ lệ hộ nghèo là kết quả rất đáng khích lệ. Quá trình thực hiện và tổng kết, chúng tôi đã rút ra được một số bài học kinh nghiệm.

Chính sách phải đúng và trúng: Chính sách của Trung ương và tỉnh phải được vận dụng và đưa vào thực tiễn địa phương một cách chính xác. Điều quan trọng là phải hỗ trợ trực tiếp vào sinh kế – nói như cha ông ta là "cho cái cần câu hơn cho con cá". Giải quyết công ăn việc làm là quan trọng nhất.

Đảm bảo "An cư lạc nghiệp": Cần phải có nhà ở, có đất sản xuất, đồng thời phải chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao dân trí thông qua y tế và giáo dục.

Phải có chính sách về vốn, đặc biệt là vốn mồi, không cần nhiều, thông qua các kênh như quỹ tín dụng nhân dân hay ngân hàng chính sách. Trong phát triển nông nghiệp, phải xây dựng và hình thành các chuỗi giá trị thành công.

Ví dụ như các mô hình trồng lúa hữu cơ ở Hải Lăng, Triệu Phong, Cam Lộ, Lệ Thủy đã giúp nông dân tăng lợi nhuận khoảng 1,4 - 1,6 lần. Các cánh rừng trồng gỗ lớn FSC cũng tăng giá trị từ 20-30% và có thương hiệu. Các vùng trồng dược liệu ở Hướng Hóa, Đak Rông, Cam Lộ, Minh Hóa, Bố Trạch, Quảng Ninh cũng mang lại thu nhập cao và bền vững.

Bài học lớn nhất là phải trao động lực và trao năng lực chứ không chỉ hỗ trợ vật chất. Muốn tạo sinh kế bền vững thì phải đào tạo để chuyển đổi việc làm. Giai đoạn 2023-2024, chúng tôi đã chuyển đổi trên 15.000 lao động có việc làm mới, và khoảng 3.000 - 5.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài. Lượng tiền gửi về từ lao động nước ngoài cũng là nguồn tích lũy lớn để đóng góp vào việc giảm nghèo bền vững.

Để nâng cao thu nhập cho người dân, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng nông thôn mới bền vững trong tình hình mới, tỉnh Quảng Trị đã và đang triển khai những giải pháp chủ lực, mang tính đột phá nào, thưa ông?

- Chúng tôi tập trung vào những giải pháp đột phá nhằm nâng cao giá trị gia tăng trên diện tích canh tác và cảnh đồng, đặc biệt cho vùng nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ nhất, phải phát triển nông nghiệp công nghệ cao thích ứng với biến đổi khí hậu. Như tôi đã đề cập, chúng tôi hướng đến cánh đồng không dấu chân, cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số trong sản xuất. Mục tiêu là tăng năng suất từ 15% đến 25%, giảm công lao động 30% đến 40%, và nâng lợi nhuận từ 25% đến 35%.

Thứ hai, phải khai thác dư địa, văn hóa và làng nghề truyền thống. Cần mở rộng vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết chuỗi, nhất là đối với các loại dược liệu quý. Vừa rồi bà con cũng làm một số cái mô hình tương đối thành công, các sản phẩm đã vươn ra thị trường rồi.

Đối với lĩnh vực lâm nghiệp, thay vì trồng rừng theo kiểu truyền thống, trồng thời gian ngắn 4-5 năm rồi bán gỗ dăm, thì chúng tôi hướng đến trồng rừng gỗ lớn để vừa bán gỗ giá cao, vừa được hưởng lợi từ các tín chỉ carbon.

Quảng Trị là một trong sáu tỉnh tiên phong xây dựng tín chỉ carbon, nằm trong mô hình thí điểm được Ngân hàng Thế giới hỗ trợ về chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chú trọng hỗ trợ, khuyến khích bà con phát triển nông sản chế biến, nhằm tăng giá trị xuất khẩu của tỉnh lên khoảng 500 triệu USD/năm...

Thứ ba, cần đẩy mạnh chuyển đổi số ở khu vực nông thôn và hợp tác xã. Hợp tác xã phải ứng dụng quản trị số, sản xuất phải truy xuất nguồn gốc, và hướng đến thương mại điện tử để mở rộng thị trường.

Thứ tư, về xây dựng nông thôn mới (NTM), tôi cho rằng đây là Chương trình Mục tiêu Quốc gia tốt nhất từ trước đến nay, đã hình thành nhiều vùng quê đáng sống và hướng đến nông dân hạnh phúc. Trong giai đoạn tới, chương trình này cần tiếp tục đầu tư hạ tầng đồng bộ, quan tâm đến chất lượng y tế, giáo dục, giữ gìn phát triển văn hóa cộng đồng...

Đến nay, hơn 70% số xã trên địa bàn đã đạt chuẩn NTM. Trước khi sáp nhập với Quảng Bình, tỉnh Quảng Trị cũ đã có 3 huyện đạt chuẩn NTM (Cam Lộ, Vĩnh Linh, Triệu Phong), trong đó huyện Cam Lộ đạt chuẩn NTM nâng cao. Mục tiêu tiếp theo là nông dân có thu nhập cao và sống hạnh phúc trên quê hương mình.

Quảng Trị là vùng đất phải chịu nhiều thiên tai, dịch bệnh, bão lũ, khiến con đường vươn lên làm giàu chính đáng và xây dựng nông thôn mới của địa phương gặp nhiều khó khăn. Theo ông, chúng ta cần thực hiện những giải pháp căn cơ nào để người dân không bị nghèo vì thiên tai?

- Đây là một trăn trở lớn. Người dân Quảng Trị rất trung kiên, kiên cường và chịu khó, nhưng thường xuyên phải hứng chịu bão lũ, gió Lào khắc nghiệt. Có những năm thiên tai liên tục, lũ chồng lũ, bão chồng bão, làm giảm sản lượng từ 15% đến 20%, ảnh hưởng đến hàng chục nghìn hộ lao động.

Trăn trở lớn nhất của chúng tôi là làm sao để người dân không nghèo vì thiên tai. Đây là cái khó nhất.

Trước hết, chúng tôi phải rà soát, làm lại quy hoạch tỉnh, quy hoạch vùng, quy hoạch ngành theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu. Ví dụ, phải quy hoạch rõ nơi nào trồng cây dài ngày (cây ăn quả, cây nguyên liệu, dược liệu) và nơi nào trồng cây ngắn ngày để chủ động tránh bão lũ. Nếu trồng cây dài ngày chưa thu hoạch mà bão lũ ập vào là mất trắng.

Thứ hai, vì sản xuất nông nghiệp có rủi ro, nên cần mở rộng bảo hiểm nông nghiệp và đa dạng sinh kế. Không làm duy nhất một mô hình mà phải mở nhiều hướng đi khác nhau. Phải phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, và ứng dụng khoa học công nghệ để giảm thiểu rủi ro.

Cuối cùng, xây dựng nông thôn mới phải hướng đến nâng cao chất lượng sống chứ không phải chạy đua theo thành tích. Chất lượng cuộc sống là thu nhập cao, làng quê yên bình, xanh sạch đẹp, hạ tầng đầy đủ. Chúng tôi lấy sự hài lòng và hạnh phúc của người dân làm thước đo để xây dựng vùng quê đáng sống, nông dân hạnh phúc.

Chúng tôi tin rằng, với chính sách đúng và sự đồng lòng của hệ thống chính trị, người dân Quảng Trị sẽ phát triển nhanh và bền vững. Đây cũng là những vấn đề cốt lõi được đề cập trong văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

Tính đến nay, Quảng Trị đã có 69/95 (tính theo số liệu sau sáp nhập xã) xã đạt chuẩn nông thôn mới, chiếm tỷ lệ 72,6%. Trong đó có 3 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, những nơi trước đây từng là vùng “trắng” về cơ sở hạ tầng và dịch vụ công.

Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 38,34 triệu đồng/năm. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều khu vực nông thôn giảm còn 13,92%. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) cũng khởi sắc mạnh mẽ. Tỉnh có nhiều đặc sản như: Dược liệu, cà phê Khe Sanh, lúa hữu cơ, hồ tiêu… đã có mặt trên sàn thương mại điện tử, các chuỗi siêu thị lớn và trên thị trường quốc tế.

×